BÀ MÁ MIỀN NAM VÀ CON ĐƯỜNG TIẾN VÀO SÀI GÒN CỦA TRUNG ĐOÀN 27

BÀ MÁ MIỀN NAM VÀ CON ĐƯỜNG TIẾN VÀO SÀI GÒN CỦA TRUNG ĐOÀN 27

Giữa đêm 29/4/1975, khi những cánh quân giải phóng đang khẩn trương tiến về Sài Gòn, một cuộc gặp gỡ tại vùng Búng – Lái Thiêu đã để lại dấu ấn đặc biệt trong lịch sử Chiến dịch Hồ Chí Minh. Trong căn nhà nhỏ của má Sáu Ngẫu, tấm bản đồ đô thành Sài Gòn cùng những lời chỉ dẫn tận tình đã giúp những người lính Trung đoàn 27 xác định đường tiến quân, vượt qua tuyến phòng thủ phía Bắc và hoàn thành nhiệm vụ trong ngày toàn thắng.

Tấm bản đồ bà má Lái Thiêu dẫn đường cho chiến dịch tiến công Sài Gòn 30 / 4

Ảnh 1. Má Sáu Ngẫu cùng hai người con Phước, Đức và các cán bộ chỉ huy Trung đoàn 27 bên tấm bản đồ chỉ đường tiến vào Sài Gòn, ngày 29/4/1975. Ảnh tư liệu: Báo Quân đội nhân dân.

Cuộc hành quân thần tốc về phía Nam

Tháng 4 năm 1975, sau những thắng lợi liên tiếp trên các chiến trường Tây Nguyên, Trị Thiên – Huế và Đà Nẵng, cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân bước vào thời khắc quyết định. Những binh đoàn chủ lực của Quân giải phóng khẩn trương tiến về Sài Gòn – Gia Định, chuẩn bị cho chiến dịch cuối cùng nhằm kết thúc chiến tranh, thống nhất đất nước.

Trên hướng Bắc Sài Gòn, Quân đoàn 1 – Binh đoàn Quyết Thắng được giao nhiệm vụ tiến công các tuyến phòng thủ, đồng thời tổ chức lực lượng thọc sâu vào nội đô, đánh chiếm những mục tiêu quân sự quan trọng.

Trong đội hình ấy có Trung đoàn 27, thuộc Sư đoàn 320B, do Trung đoàn trưởng Nguyễn Huy Hiệu chỉ huy.

Những ngày cuối tháng Tư, cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 27 liên tục hành quân, vừa chiến đấu vừa mở đường tiến về mục tiêu. Từ khu vực Tân Uyên, đội hình đơn vị phát triển theo hướng Bình Chuẩn, Thuận Giáo, Búng rồi tiến xuống Lái Thiêu.

Con đường phía trước không hề bằng phẳng. Các đơn vị phải vượt qua những vị trí chốt chặn, những cuộc chống trả của đối phương và nguy cơ bị chia cắt trên các tuyến giao thông.

Trong khi đó, yêu cầu của chiến dịch là phải hành động nhanh, giữ vững sức tiến công, không để những trận đánh kéo dài làm lỡ thời cơ lịch sử.

Mỗi cây cầu, mỗi ngã đường trên trục tiến quân lúc ấy đều có ý nghĩa quan trọng. Đặc biệt, đối với lực lượng cơ giới, việc nắm chính xác đường đi và tình hình phòng thủ của đối phương có thể quyết định khả năng hoàn thành nhiệm vụ.

Chính trong hoàn cảnh ấy, Trung đoàn 27 đã nhận được sự giúp đỡ quý giá từ một người mẹ miền Nam.

Ánh đèn trong căn nhà nhỏ ở Búng

Đêm 29/4/1975, khi đội hình Trung đoàn 27 tiến đến khu vực Búng, cách quận lỵ Lái Thiêu khoảng 10 km, Trung đoàn trưởng Nguyễn Huy Hiệu cùng Chính ủy Trịnh Văn Thư và tổ trinh sát tìm cách bắt liên lạc với cơ sở cách mạng địa phương.

Giữa không gian tối đen của vùng ven Sài Gòn, họ phát hiện một căn nhà có ánh đèn lúc tỏ lúc mờ.

Theo hồi ức của Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu, tổ trinh sát đã tiếp cận ngôi nhà và phát tín hiệu nhận diện bằng mật khẩu đã quy định.

Tiếng gọi “Hồ Chí Minh” được đáp lại bằng hai chữ “Muôn năm”.

Cánh cửa mở ra. Người đón những chiến sĩ giải phóng là má Sáu Ngẫu, một phụ nữ miền Nam đã gắn bó với hoạt động cách mạng.

Cuộc gặp diễn ra trong hoàn cảnh hết sức đặc biệt. Bên ngoài, chiến dịch đang bước vào những giờ phút quyết định. Bên trong ngôi nhà đơn sơ, người mẹ miền Nam đón những người lính từ xa đến như đón những người con trở về.

Trung đoàn trưởng Nguyễn Huy Hiệu trình bày nhiệm vụ của đơn vị: tiến công Lái Thiêu, chiếm cầu Vĩnh Bình và tiếp tục đánh vào khu vực Bộ Tư lệnh Thiết giáp của quân đội Việt Nam Cộng hòa tại Gò Vấp.

Điều những người chỉ huy cần nhất lúc ấy là những thông tin cụ thể, chính xác về đường sá, cầu cống và cách bố trí lực lượng phòng thủ trước mặt.

Không ai ngờ rằng, ngay trong căn nhà nhỏ ấy, má Sáu đang cất giữ một tài liệu có giá trị đặc biệt đối với cuộc tiến quân.

Tấm bản đồ của người mẹ miền Nam

Khi Trung đoàn trưởng Nguyễn Huy Hiệu đưa bản đồ quân sự ra trao đổi, má Sáu cho biết mình không quen với những ký hiệu trên đó.

Rồi má vào trong nhà, mang ra một tấm bản đồ đô thành Sài Gòn.

Đó không đơn thuần là tấm bản đồ chỉ dẫn đường phố. Trên bản đồ có những ghi chú về các địa điểm quân sự, những khu vực phòng thủ và các tuyến đường quan trọng dẫn từ Lái Thiêu vào nội đô.

Từ những hiểu biết của mình, má Sáu chỉ rõ cho các cán bộ chỉ huy những vị trí cần đặc biệt chú ý.

Một trong những địa điểm được nhắc tới là Trung tâm huấn luyện Huỳnh Văn Lương. Theo thông tin má cung cấp, tại đây tập trung một lực lượng quân sự khá đông. Tuy nhiên, má nhận định đơn vị có thể sử dụng biện pháp kêu gọi đầu hàng, tránh sa vào trận đánh kéo dài không cần thiết.

Điều má nhấn mạnh hơn cả là phải nhanh chóng làm chủ Lái Thiêu và chiếm được cầu Vĩnh Bình.

Đối với đội hình tiến công có xe tăng, xe thiết giáp, cây cầu này giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Nếu không vượt qua được cầu, lực lượng cơ giới sẽ gặp trở ngại lớn trên đường tiến vào Sài Gòn.

Khi được hỏi về những tuyến đường khác, má Sáu cho biết còn có đường qua cầu sắt Lái Thiêu, nhưng không phù hợp để xe tăng hành tiến.

Những lời chỉ dẫn ấy giúp người chỉ huy có thêm cơ sở đối chiếu giữa bản đồ tác chiến với tình hình thực địa.

Trong chiến tranh, thông tin về một cây cầu có thể quan trọng không kém thông tin về một cứ điểm. Bởi chiếm được vị trí phòng thủ nhưng không đưa được lực lượng qua sông thì bước tiến công tiếp theo vẫn có thể bị đình trệ.

Điều đáng quý là má Sáu không chỉ cung cấp bản đồ. Bằng sự am hiểu địa bàn, má giúp những người lính hình dung rõ hơn những trở ngại họ sắp phải đối mặt.

Tấm bản đồ dẫn lối cho bộ đội tiến về Sài Gòn ngày 30/4/1975

Ảnh 2. Tấm bản đồ đô thành Sài Gòn do má Sáu Ngẫu trao cho cán bộ Trung đoàn 27 trước cuộc tiến công ngày 30/4/1975, được giới thiệu trong trưng bày về Chiến dịch Hồ Chí Minh. Ảnh tư liệu bảo tàng.

Lời đề nghị khiến những người lính xúc động

Không dừng lại ở việc cung cấp thông tin, má Sáu còn đề nghị để hai người con là Phước và Đức cùng tham gia dẫn đường cho bộ đội.

Đó là một lời đề nghị đầy nghĩa tình, nhưng cũng chứa đựng sự hiểm nguy.

Trước mắt Trung đoàn 27 là những trận chiến cuối cùng. Đường tiến quân có thể bị pháo kích, phục kích hoặc chặn đánh bất cứ lúc nào. Đưa người dân, đặc biệt là những người còn trẻ, đi cùng đội hình xe tăng chiến đấu là điều mà các cán bộ chỉ huy phải cân nhắc.

Theo hồi ức của Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu, ông và Chính ủy Trịnh Văn Thư đã không nhận lời đề nghị ấy, vì lo cho sự an toàn của má và các con.

Họ hẹn sau khi hoàn thành nhiệm vụ sẽ trở lại thăm gia đình.

Trong khoảnh khắc ấy, tình cảm quân dân không chỉ thể hiện qua việc người dân che chở, cung cấp thông tin cho bộ đội, mà còn qua sự quan tâm của những người lính đối với sinh mạng và sự bình yên của gia đình đã giúp mình.

Giữa đêm cuối cùng trước ngày toàn thắng, căn nhà nhỏ của má Sáu trở thành nơi gặp gỡ của hai niềm mong đợi: người mẹ mong đất nước sớm hòa bình, còn những người lính quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ để ngày ấy trở thành hiện thực.

Vượt Lái Thiêu, mở đường tiến vào Sài Gòn

Rạng sáng 30/4/1975, Trung đoàn 27 bước vào trận đánh quyết định trên hướng Lái Thiêu.

Theo tư liệu quân sử về hướng tiến công phía Bắc, lúc 4 giờ 15 phút, Trung đoàn 27 nổ súng tiến công. Sau khoảng hai giờ chiến đấu, đơn vị làm chủ quận lỵ Lái Thiêu, phá vỡ một trong những tuyến phòng thủ quan trọng án ngữ cửa ngõ phía Bắc Sài Gòn.

Trong quá trình chiến đấu, đơn vị tiếp tục xử lý các lực lượng đối phương trên trục đường tiến quân, đồng thời phát triển đội hình cơ giới về phía cầu Vĩnh Bình.

Những chỉ dẫn của má Sáu từ đêm trước lúc này cho thấy giá trị thực tế.

Tại khu vực Trung tâm huấn luyện Huỳnh Văn Lương, diễn biến đầu hàng của một bộ phận lớn lực lượng phòng thủ phù hợp với nhận định mà má đã cung cấp. Điều đó giúp đơn vị tránh phải tiêu tốn thêm thời gian và lực lượng vào một mục tiêu không cần thiết phải đánh kéo dài.

Ở cầu Vĩnh Bình, trở ngại lại hoàn toàn khác. Đây là vị trí quan trọng trên tuyến đường tiến vào Gò Vấp, nơi đối phương bố trí lực lượng phòng ngự và vật cản.

Trung đoàn 27 cùng lực lượng phối thuộc tổ chức tiến công, vượt qua sự chống trả để mở thông đường hành quân.

Khoảng 9 giờ 30 phút, lực lượng Trung đoàn 27 và đơn vị cơ giới phối thuộc đã chiếm được cầu Vĩnh Bình.

Từ đây, đoàn quân tiếp tục tiến về khu vực Gò Vấp.

Theo hồi ức của Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu, đến khoảng 10 giờ ngày 30/4, Trung đoàn 27 đã đánh chiếm Bộ Tư lệnh Thiết giáp của quân đội Việt Nam Cộng hòa, làm chủ các cơ sở quân sự liên quan và tiếp quản khu vực Tổng y viện Cộng hòa.

Cùng thời điểm ấy, các mũi tiến công khác của Quân đoàn 1 và các cánh quân tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh đang đánh chiếm những mục tiêu trọng yếu của Sài Gòn – Gia Định.

Thắng lợi của Trung đoàn 27 là một bộ phận trong thế tiến công hiệp đồng rộng lớn ấy, góp phần làm tan rã hệ thống phòng thủ của đối phương và đưa cuộc chiến tranh đến hồi kết thúc.

Hướng tiến công phía bắc trong chiến dịch Hồ Chí Minh (26/4-30/4/1975)

Ảnh 3. Hình ảnh tư liệu về lực lượng quân giải phóng tiến vào Sài Gòn trong Chiến dịch Hồ Chí Minh, tháng 4/1975. Ảnh minh họa bối cảnh chiến dịch, không đồng nhất với đội hình Trung đoàn 27.

Lời hẹn trở về và câu chuyện của người mẹ

Ngày 1/5/1975, sau khi hoàn thành nhiệm vụ chiến đấu, Trung đoàn trưởng Nguyễn Huy Hiệu cùng đồng đội trở lại thăm má Sáu Ngẫu, thực hiện lời hẹn trong đêm 29/4.

Cuộc gặp lần này không còn diễn ra giữa những giờ phút căng thẳng trước trận đánh.

Sài Gòn đã được giải phóng. Những con đường từng chứng kiến tiếng súng nay đón những đoàn quân chiến thắng. Người dân Lái Thiêu mang hoa trái ra mừng bộ đội, chia sẻ niềm vui của ngày đất nước thống nhất.

Qua những cuộc trò chuyện sau đó, ông Nguyễn Huy Hiệu được biết thêm về cuộc đời người mẹ đã giúp đơn vị mình.

Má Sáu từng là giáo viên dạy tiếng Pháp ở Sài Gòn. Chồng má tham gia cách mạng và đã hy sinh trong chiến tranh. Bản thân má cùng gia đình tiếp tục gắn bó với phong trào cách mạng tại địa phương.

Tấm bản đồ được gìn giữ trong gia đình, vì thế, không chỉ là một tài liệu địa lý hay quân sự. Nó còn gắn với những năm tháng hoạt động bí mật, với sự hy sinh của những người thân yêu và niềm tin vào ngày đất nước thống nhất.

Với cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 27, má Sáu trở thành một hình ảnh không thể quên. Họ trân trọng gọi má bằng cái tên thân thương: “Bà má tham mưu”.

Tên gọi ấy không phải một quân hàm hay chức vụ, mà là sự ghi nhận đối với người mẹ đã giúp những người lính có thêm thông tin quý giá trước thời khắc quyết định.

Sau chiến tranh, câu chuyện về má Sáu Ngẫu tiếp tục được những cựu chiến binh Trung đoàn 27 nhắc nhớ. Tấm bản đồ lịch sử cũng được lưu giữ, giới thiệu như một hiện vật gắn với Chiến dịch Hồ Chí Minh.

Từ câu chuyện ấy, nhạc sĩ Văn Thành Nho đã sáng tác ca khúc Tấm bản đồ má trao, góp phần đưa hình ảnh người mẹ miền Nam vào đời sống tinh thần của những thế hệ cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 27.

Tấm bản đồ của lòng dân

Trong lịch sử chiến tranh giải phóng dân tộc, có những chiến công được ghi nhớ bằng những trận đánh lớn, những cánh quân thần tốc và những lá cờ chiến thắng. Nhưng bên cạnh đó còn có những đóng góp thầm lặng, không dễ đo đếm bằng những con số.

Câu chuyện của má Sáu Ngẫu là một trường hợp như thế.

Không trực tiếp cầm súng trong đội hình tiến công, má đã góp sức bằng sự hiểu biết về địa bàn, bằng tấm bản đồ được gìn giữ qua chiến tranh và bằng lòng tin đối với những người lính giải phóng.

Những thông tin má cung cấp không thay thế công tác trinh sát, chỉ huy hay sự chiến đấu của Trung đoàn 27. Nhưng chúng đã bổ sung những hiểu biết thực tế đặc biệt có giá trị, giúp đơn vị lựa chọn cách đánh phù hợp hơn, hạn chế những tổn thất không cần thiết trong thời điểm từng giờ đều quý giá.

Nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày 30/4/1975, những con đường từ Lái Thiêu vào Sài Gòn đã đổi thay. Những địa danh từng là vị trí phòng thủ hay mục tiêu quân sự nay gắn với nhịp sống hòa bình.

Nhưng câu chuyện về ngọn đèn trong căn nhà nhỏ ở Búng, về người mẹ trao bản đồ cho những người lính trước giờ xuất trận vẫn còn nguyên giá trị lịch sử.

Đó là câu chuyện về lòng yêu nước thể hiện trong một việc làm cụ thể; về sự gắn bó giữa quân đội và nhân dân; về những người bình dị đã đóng góp vào một thắng lợi lớn lao của dân tộc.

Trong hành trình tiến vào Sài Gòn của Trung đoàn 27, tấm bản đồ má Sáu Ngẫu trao không chỉ chỉ ra những con đường, những cây cầu, những vị trí cần vượt qua. Nó còn nhắc nhớ rằng, trên con đường đi đến ngày toàn thắng, những người lính luôn có nhân dân ở bên mình.