BÀ MẸ VIỆT NAM ANH HÙNG NGUYỄN THỊ CHANH

Mẹ Nguyễn Thị Chanh sinh năm 1922, tại thôn Xuân An, xã Tịnh Hòa, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi, trong một gia đình nông dân nghèo khó, cuộc sống cơ cực chỉ gắn với hạt lúa, hạt muối... Từ nhỏ, Mẹ Chanh đã phải làm lụng vất vả để đỡ đần cha mẹ. Năm 18 tuổi (1940), Mẹ kết hôn với ông Nguyễn Mực (sinh năm 1918), là con trai một gia đình có truyền thống cách mạng thuộc thôn Châu Me, xã Bình Châu, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi. Hai ông bà sinh hạ được năm người con gồm: Nguyễn Văn Huynh, Nguyễn Văn Huỳnh, Nguyễn Văn Thanh, Nguyễn Văn Em và Nguyễn Thị Thanh Hiền. Khi lớn lên, những người con của Mẹ đều hăng hái, tự nguyện xung phong tham gia phục vụ cách mạng, chiến đấu chống lại kẻ thù xâm lược. Và rồi, trong giai đoạn chiến tranh ác liệt nhất, chồng và những người con thân yêu của Mẹ đã vì Tổ quốc mà vĩnh viễn nằm xuống.

Chồng Mẹ đã tham gia hoạt động cách mạng từ thời kháng chiến chống thực dân Pháp rồi đến kháng chiến chống đế quốc Mỹ. Những năm 1930-1945, chồng Mẹ tham gia Đội du kích thôn Châu Me. Từ năm 1954 đến 1966, ông làm Trưởng Ban Thủy lợi xã Bình Châu. Năm 1967, ông làm đội viên Đội công tác xã Bình Châu, bị địch phục kích bắt giam và tra tấn dã man tại Nhà giam Quảng Ngãi nhưng ông không hề khai báo. Sau khi được thả tự do, ông tiếp tục nhận nhiệm vụ tại Đội công tác xã Bình Châu. Ngày 22/11/1970, trong một trận chống càn quyết liệt, ông đã hy sinh tại xã Tịnh Hòa, Sơn Tịnh, Quảng Ngãi. Công việc gia đình, chăm lo cho con cái dồn lên đôi vai gầy của Mẹ. Bản thân Mẹ là người phụ nữ đảm đang vừa chăm lo gia đình vừa tham gia các hoạt động cách mạng thường xuyên vận động chị em phụ nữ trong thôn Châu Me xây dựng phong trào “Hũ gạo tiết kiệm” nuôi quân; tham gia dân công hỏa tuyến, phong trào đấu tranh chính trị...

Năm 1959, anh Nguyễn Văn Thanh (con trai thứ ba) tham gia quân ngũ, công tác tại đơn vị 95, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi. Ngày 27/7/1968, anh đã hy sinh trong lúc tham gia đánh chốt Phước Hòa thuộc xã Bình Trị, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi, khi giữ chức vụ Tiểu đội trưởng. Năm 1968, tiếp bước anh trai của mình, anh Nguyễn Văn Em, người con trai thứ tư của Mẹ cũng tham gia quân ngũ tại đơn vị Huyện đội Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi. Ngày 26/6/1969, anh đã hy sinh trong lúc tham gia đánh chốt Gò Đỗ thuộc xã Bình Trị, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi.

Tháng 12/1969, trong chuyến đi công tác tại xã Bình Hiệp, người con trai cả Nguyễn Văn Huynh bị địch đánh càn, cũng đã anh dũng chiến đấu và hy sinh. Anh Nguyễn Văn Huynh là một cán bộ tiền phương anh dũng; trong giai đoạn từ năm 1955 đến 1969, anh từng tham gia du kích thôn Châu Me, làm Bí thư xã đoàn Bình Châu, Trưởng Ban Vận động cung cấp tiền phương huyện Bình Sơn, Phó Bí thư Huyện ủy huyện Đông Sơn, tỉnh Quảng Ngãi.

Nỗi đau mất con chưa nguôi thì gặp lúc bọn địch tổ chức dồn dân vào ấp chiến lược, quy cho gia đình Mẹ là cộng sản nòi, nên chúng tìm cách truy sát. Một mình Mẹ Chanh lại phải dẫn ba đứa cháu (con của liệt sĩ Nguyễn Văn Huynh) rời khỏi khu dồn dân, trốn thoát trước sự truy sát của quân thù để về quê Xuân An, xã Tịnh Hòa, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi làm ăn sinh sống. Năm 1972, Mẹ Chanh chuyển ra sinh sống tại Đà Nẵng. Đến năm 1975, Mẹ trở về quê cũ sống với người con gái út Nguyễn Thị Thanh Hiền (lúc này anh Nguyễn Văn Huỳnh, người con trai thứ hai của Mẹ đã vào Tây Ninh sinh sống). Năm 1976, cô con gái Nguyễn Thị Thanh Hiền thoát ly lên tỉnh theo học Trường Y tế Quảng Ngãi, sau đó về học tại Trường Bổ túc văn hóa huyện Bình Sơn. Thời gian này, Mẹ cũng chuyển vào sống với người con trai ở thị xã Tây Ninh, tỉnh Tây Ninh. Năm 1986, Mẹ Nguyễn Thị Chanh lâm bệnh và qua đời trên mảnh đất Tây Ninh, thọ 64 tuổi.

Ghi nhận những cống hiến, hy sinh của Mẹ vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, năm 1995, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam quyết định truy tặng danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam Anh hùng đối với Mẹ Nguyễn Thị Chanh. Ngày 26/3/ 2020, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã quyết định tặng Huân chương Độc lập hạng Nhì đối với gia đình Mẹ. Hiện nay, chị Nguyễn Thị Thanh Hiền là người thờ phụng Mẹ và các liệt sĩ Nguyễn Mực, Nguyễn Văn Huynh, Nguyễn Văn Thanh, Nguyễn Văn Em tại nhà riêng của chị ở thị trấn Plei Kần, huyện Ngọc Hồi, tỉnh Kon Tum.