Bà mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Cỗi
Mẹ Nguyễn Thị Cỗi sinh năm 1916 tại thôn Xuân Trại, xã Chấn Hưng. Xây dựng gia đình, mẹ sinh được 6 người con, trong đó có 3 trai, 3 gái. Như bao người mẹ khác, bao tình yêu thương mẹ dành hết cho các con, mong các con của mình khôn lớn và trở thành những người có ích cho xã hội. Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, quân địch từ bốt Vân Đô tràn vào càn quét. Không nao núng lo sợ, mẹ cùng người dân giúp đỡ bộ đội, du kích chống Pháp.
Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước đang diễn ra ác liệt, lớp lớp thanh niên lên đường nhập ngũ. Năm 1961, mẹ tiễn anh Phạm Văn Huống đi bộ đội, sau 3 năm anh xuất ngũ. Đến năm 1966, khi cuộc chiến tranh mở rộng ra miền Bắc, anh tái ngũ đi chiến trường miền Nam chiến đấu. Không lâu sau đó, người con trai Phạm Văn Sinh cũng lên đường nhập ngũ. Ở lại quê nhà, chỉ còn lại vợ chồng mẹ, một người con trai, vợ và hai người con của anh Phạm Văn Huống.
Rồi hai người con của mẹ lần lượt hy sinh. Anh Phạm Văn Huống hy sinh ngày 22/11/1967, khi đó đang giữ chức Tiểu đội trưởng của một tiểu đội đặc công. Nỗi đau chưa kip nguôi ngoai, ngày 28/01/1968, người con thứ 2 của mẹ là Phạm Văn Sinh hy sinh tại chiến trường Quảng Trị. Chỉ trong một thời gian ngắn, hai người con trai của mẹ lần lượt anh dũng hy sinh tại những chiến trường ác liệt nhất. Cả 2 người con của mẹ đều được Nhà nước cấp bằng Tổ quốc ghi công và công nhận là liệt sĩ; gia đình mẹ được tặng Bảng gia đình vẻ vang.
Nén nỗi đau vào sâu trong lòng, mẹ tiếp tục lao động, sản xuất. Mẹ sống gương mẫu, tích cực tham gia các hoạt động ở địa phương và được xóm làng, gia đình, con cháu tin cậy, thương yêu. Năm 1996, mẹ từ trần, hưởng thọ 80 tuổi. Hiện nay gia đình mẹ chỉ biết liệt sĩ Phạm Văn Sinh hy sinh tại chiến trường Quảng Trị và an táng trong một ngôi mộ tập thể, còn nơi chôn cất liệt sĩ Phạm Văn Huống vẫn chưa có thông tin. Niềm mong mỏi lớn nhất của gia đình lúc này là thông qua “Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” gia đình có thể tìm thấy hài cốt hai liệt sĩ Phạm Văn Sinh, Phạm Văn Huống và đưa các đồng chí về an táng tại nghĩa trang liệt sĩ quê nhà.
Ghi nhận những đóng góp của mẹ trong sự nghiệp đấu tranh, giải phóng dân tộc, ngày 30/10/2023, Chủ tịch nước ký Quyết định số 1295/QĐ-CTN truy tặng mẹ danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Hiện nay, mẹ Nguyễn Thị Cỗi và liệt sĩ Phạm Văn Huống được gia đình con dâu (vợ liệt sĩ Phạm Văn Huống) thờ cúng; liệt sĩ Nguyễn Văn Sinh do con cháu thờ. Hằng năm, chính quyền địa phương đều đến thăm, tri ân gia đình vào những ngày lễ, tết và Ngày Thương binh - Liệt sĩ.
