BÀ MẸ VIỆT NAM ANH HÙNG NGỤYÊN THỊ THỨ: BIỂU TƯỢNG VĨNH HẰNG CỦA LÒNG YÊU NƯỚC VÀ ĐỨC HY SINH
Bà mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Thứ sinh năm 1904 (thẻ căn cước cũ ghi năm 1902) tại xóm Rừng, thôn Thanh Quýt, xã Điện Thắng Trung, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam (nay thuộc phường An Thắng, thành phố Đà Nẵng). Sinh ra trong một gia đình thuần nông giàu truyền thống yêu nước, mẹ Thứ sớm chứng kiến cảnh quê hương lầm than dưới ách đô hộ của thực dân, từ đó hun đúc nên tình yêu nước nồng nàn và chí khí kiên cường. Mẹ kết hôn với cụ Lê Tự Trị và sinh hạ được 12 người con, gồm 11 con trai và 1 con gái. Trong những năm tháng gian khó của hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, ngôi nhà nhỏ của gia đình mẹ tại xóm Rừng không chỉ là nơi nuôi dưỡng mười hai người con khôn lớn mà còn trở thành căn cứ cách mạng vững chắc, nuôi giấu và che chở cho biết bao cán bộ, chiến sĩ du kích đi về hoạt động.
Khi ngọn lửa kháng chiến bùng cháy, mẹ Thứ đã gạt nước mắt, lần lượt động viên và tiễn mười một người con trai cùng các cháu ra chiến trường đấu tranh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Nỗi đau đầu tiên ập đến dồn dập vào năm 1948 trong cuộc kháng chiến chống Pháp, khi chỉ trong vòng vài tháng mẹ phải nhận liền ba tin báo tử của ba người con trai: anh Lê Tự Xiến (Xuyến) hy sinh ngày 18-6-1948 khi bị địch bắn ở đầu làng; anh Lê Tự Hàn Anh ngã xuống ngày 5-10-1948 khi làm nhiệm vụ tải thương; và anh Lê Tự Hàn Em hy sinh ngày 15-10-1948 trong một trận chống càn quét. Sang năm 1954, người con Lê Tự Lem mới tròn 20 tuổi tiếp tục anh dũng ngã xuống ngay trên mảnh đất quê nhà.
Bước sang cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, các người con tiếp theo của mẹ lại lần lượt hy sinh trên các chiến trường khốc liệt: anh Lê Tự Nự hy sinh ngày 5-9-1966; hai người con Lê Tự Mười và Lê Tự Trịnh cùng ngã xuống trong năm 1972; anh Lê Tự Thịnh (Đại đội trưởng bộ đội huyện Duy Xuyên) hy sinh ngày 28-8-1974 trong trận chỉ huy tấn công đồn địch. Đặc biệt, người con trai Lê Tự Chuyển, chiến sĩ biệt động thành Sài Gòn, đã ngã xuống lúc 9 giờ sáng ngày 30-4-1975 tại cầu Rạch Chiếc — cửa ngõ Sài Gòn, chỉ vài giờ trước thời khắc đất nước hoàn toàn thống nhất. Không chỉ mất đi 9 người con trai ruột thịt, mẹ Thứ còn chịu thêm nỗi đau khi con rể Ngô Tưởng bị địch bắt tra tấn rồi hy sinh trong nhà lao Hội An, cùng hai cháu ngoại là chị Ngô Thị Điểu và chị Ngô Thị Cúc cũng dâng trọn tuổi thanh xuân cho Tổ quốc, nâng tổng số liệt sĩ trong gia đình mẹ lên 12 người.
Nỗi đau mất đi những người thân yêu nhất tưởng chừng có thể quật ngã bất kỳ ai, nhưng mẹ Thứ đã gượng dậy bằng một nghị lực phi thường. Mẹ biến đau thương thành hành động cách mạng, kiên quyết bám đất, bám làng, vừa lao động sản xuất vừa trực tiếp tham gia nuôi giấu cán bộ. Ngay trong khu vườn nhà ở xóm Rừng, mẹ Thứ cùng con gái cả Lê Thị Trị đã âm thầm đào 5 căn hầm bí mật dưới lòng đất để che chở cho hàng trăm cán bộ, bộ đội và du kích. Để bảo vệ an toàn cho các căn hầm, mẹ sáng tạo phương thức ngụy trang độc đáo bằng cách lùa đàn bò buộc quanh các bụi tre rậm rạp trên miệng hầm nhằm che khuất dấu vết. Hằng đêm, mẹ thức canh chừng cho cán bộ họp hành, thắp ngọn đèn bàn thờ làm ám hiệu an toàn: khi ngọn đèn thắp sáng nghĩa là bình yên, khi thấy bất thường cán bộ lập tức lánh xa.
Ghi nhận những cống hiến vô giá và sự hy sinh phi thường của mẹ cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, ngày 17-12-1994, Đảng và Nhà nước đã trân trọng phong tặng mẹ Nguyễn Thị Thứ danh hiệu cao quý 'Bà mẹ Việt Nam anh hùng'. Mẹ qua đời ngày 10-12-2010 tại thành phố Đà Nẵng, đại thọ 106 tuổi. Cuộc đời và tấm gương kiên trung của mẹ đã trở thành nguyên mẫu cho Quần thể Tượng đài Bà mẹ Việt Nam anh hùng tầm vóc quốc gia tại núi Cấm (thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam). Tên của mẹ cũng được đặt cho nhiều tuyến đường và trường học trên khắp cả nước, trở thành biểu tượng vĩnh hằng về đức hy sinh, lòng yêu nước nồng nàn và phẩm chất cao đẹp của người phụ nữ Việt Nam.
