Bà mẹ Việt Nam Anh hùng trẻ nhất nước Nguyễn Thị Anh: "Nỗi đau mất con thời nào cũng thế"

Bà mẹ Việt Nam Anh hùng trẻ nhất nước Nguyễn Thị Anh: "Nỗi đau mất con thời nào cũng thế". "Dù là thời chiến hay thời bình, các con hy sinh, nỗi đau mất con của các bà mẹ đều như nhau. Mỗi người hy sinh ở một hoàn cảnh khác nhau nhưng những giọt máu của liệt sĩ rơi xuống đều đóng góp cho sự bình yên của quê hương, Tổ quốc".

Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Anh (phường Thịnh Lang-TP. Hòa Bình, tỉnh Hòa Bình) chia sẻ với phóng viên Dân Việt nhân Ngày Truyền thống thương binh liệt sĩ 27/7, như vậy. Xin phép được gọi Mẹ Việt Nam Anh hùng này là chị vì năm nay chị Anh mới 49 tuổi. Năm 2014 chị được phong tặng Danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng khi mới 42 tuổi, trẻ nhất trong số gần 140.000 Bà mẹ Việt Nam Anh hùng đã được Nhà nước phong, truy tặng.

Thịnh Lang từ xã trở thành một phường của TP. Hòa Bình từ vài năm nay. Gọi là phường nhưng vẻ thôn quê, dân dã vẫn hiển hiện rất rõ trên từng mái nhà, cọng cỏ, ngọn cây. Đứng ở đây, vẫn có thể phóng tầm mắt thấy rõ dòng sông Đà đang lững lờ trôi, không ồn ào và gầm thét như mùa mưa bão. Nghĩa trang liệt sĩ Thịnh Lang nằm yên ả bên một ngã ba đường. Khi chúng tôi đến nơi, mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Anh– mẹ của liệt sĩ Nguyễn Quý Dương đang tỉ mẩn lau dọn từng góc của ngôi mộ con trai mình. Thi thoảng chị lại lặng lẽ lấy tay lau nước mắt. Nỗi buồn đau vẫn hiện rõ trên khuôn mặt chị.

Thắp hương ở mộ con trai xong, chị lại sang các ngôi mộ khác lau dọn. Chúng tôi đếm có tất cả 43 ngôi mộ liệt sĩ, phần đông là liệt sĩ thời chống Mỹ, tiếp đến là liệt sĩ hy sinh trong cuộc chiến Tây Nam, rồi chiến tranh bảo vệ biên giới. Con trai chị xếp ở hàng cuối cùng của nghĩa trang, phần dành cho liệt sĩ thời bình. Trên bia mộ ghi rõ: Liệt sĩ Nguyễn Quý Dương sinh 1989, mất 2010, hưởng dương 21 tuổi.

Vừa cùng chúng tôi đi thăm các ngôi mộ, chị Anh vừa trải lòng, hôm nay, ngoài nhà báo còn có nhiều đoàn của UBND tỉnh, Sở Công an, Mặt trận Tổ quốc tỉnh... cũng đến thắp hương cho Dương và các liệt sĩ ở Thịnh Lang. Thịnh Lang trước là một bản làng của người Mường, người dân rất hiền lành, luôn sống cuộc sống yên bình nhưng khí phách thì anh hùng lắm.

Mẹ VNAH Nguyễn Thị Anh chia sẻ với phóng viên Dân Việt

Trong sự nghiệp đấu tranh cách mạng và xây dựng, bảo vệ tổ quốc, Thịnh Lang có 418 người tham gia kháng chiến; gần 500 người là dân quân, du kích trực tiếp chiến đấu; có 43 liệt sĩ; 38 thương bệnh binh. Phường Thịnh Lang cũng đóng góp 23.000 ngày công, gần 4.000 tấn lương thực phục vụ chiến đấu.

Ngoài Nguyễn Quý Dương, theo tiết lộ của Mẹ Nguyễn Thị Anh, trong dòng họ còn có 2 người nữa cũng là liệt sĩ được an táng tại Nghĩa trang Thịnh Lang. Có anh em, đồng đội quây quần cùng nhau như thế này, ở dưới suối vàng chắc Dương cũng bớt phần cô quạnh. "Nhưng với bổn phận của người mẹ, sợ con buồn nên ngày nào tôi cũng đi qua đây chơi với nó. Những hôm bận không vào đây được, đi làm bằng xe máy qua nghĩa trang tôi đều dừng xe và bấm 1-2 hồi còi. Xem như đó là lời hỏi han của người mẹ dành cho con trai của mình. Dương đã mất gần 11 năm, lúc nào tôi cũng làm như vậy..."- Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Anh vừa lấy khăn tay lau mắt, vừa khóc.

Xong việc ở nghĩa trang, chúng tôi cùng về thăm gia đình của chị. Ngôi nhà của Bà mẹ Việt Nam Anh hùng nằm trong một ngõ nhỏ rộng và khá thoáng mát. Xung quanh trồng rất nhiều hoa, các loại cây ăn quả. Chị kéo chúng tôi ngồi vào bộ bàn ghế đá đặt giữa sân, như chị nói là "chỗ này thằng Dương rất thích ngồi mỗi lần ở đơn vị trở về. Nó hay ngồi đây nghe chim hót và ngắm những bông khế nở hoa…"

Thưa chị, Liệt sĩ Nguyễn Quy Dương hy sinh khi đi làm nhiệm vụ phòng cháy chữa cháy tại một doanh nghiệp đóng trên địa bàn tỉnh Hòa Bình. Lúc đó Dương mới 21 tuổi đời, còn chị thời điểm đó mới 39 tuổi. Sự cống hiến, hy sinh của các anh hùng liệt sĩ trong kháng chiến và trong thời bình to lớn bao nhiêu thì nỗi đau và sự hy sinh thầm lặng của hậu phương, của các bà mẹ cũng lớn lao bấy nhiêu. Chị có nghĩ như vậy không?

- Trước đây khi Dương còn sống, cuộc sống gia đình tôi rất sum vầy, vui vẻ, gia đình có bố, có mẹ, có ông, có cháu. Tuy cháu phải ở đơn vị, nhưng nơi công tác rất gần nên mỗi lúc rảnh rỗi cháu đều tranh thủ tạt qua nhà. Cứ mỗi lần thấy bóng con ở đâu ngõ, tôi lại mừng vui lắm. Có hôm, nó về nhà với khuôn mặt đầy khói đen, chỉ trông rõ đôi mắt, tôi thấy xót xa nhưng cũng tự hào về công việc của con.

Tuy nhiên, từ ngày con mất, thực lòng tôi và bố cháu rất sốc, giật mình, đôi khi chới với không biết phải làm thế nào. Lúc cháu mất, cũng may mắn vì được hàng xóm, anh em, bạn bè, nhất là đơn vị của cháu tận tình chia sẻ, lo việc tang nên việc hậu sự cũng diễn ra suôn sẻ.

Phải mất 2-3 năm sau, vợ chồng tôi mới có thể cân bằng được cuộc sống. Tôi cũng hiểu, cháu đi làm nhiệm vụ, mất mát đó cũng là mất mát chung của cả xã hội. Vì thế, vợ chồng tôi cũng cố gắng, động viên nhau cân bằng lại cuộc sống để vượt qua khó khăn, mất mát.

Sau một thời gian, ghi nhận sự hy sinh của cháu cũng như sự mất mát của gia đình, đơn vị và địa phương đã hoàn thành hồ sơ phong tặng Liệt sỹ cho cháu vào năm 2013. Và 1 năm sau đó, tôi làm hồ sơ đề nghị phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng và được Đảng, Nhà nước công nhận.

Lúc nhận tin mình được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, cảm xúc của chị như thế nào và việc đầu tiên chị làm là gì?

- Bà mẹ Việt Nam Anh hùng là danh hiệu được Nhà nước phong tặng hoặc truy tặng cho những phụ nữ Việt Nam có nhiều cống hiến, hy sinh vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng bảo vệ tổ quốc và làm nghĩa vụ quốc tế. Đây là danh hiệu vô cùng cao quý. Ai nhận được danh hiệu đó mà không tự hào?

Lúc có tin được trao danh hiệu này, thực sự trong tôi có những cảm xúc rất khó diễn tả. Tôi ăn không ra bữa, ngủ không tròn giấc vì không nghĩ mình sẽ được nhận danh hiệu cao quý này. Hồ sơ đề nghị xét tặng được gia đình, các tổ chức làm rất kỹ nhưng thật sự không biết có được hay không vì còn qua nhiều bước xét duyệt. Rất may, cuối cùng Nhà nước cũng nhận thấy sự hy sinh của Dương cho công cuộc xây dựng, bảo vệ tổ quốc cũng như sự đóng góp của bản thân tôi, nên đã đồng ý phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng cho tôi.

Việc đầu tiên hai vợ chồng tôi làm khi biết tin được phong tặng là lẳng lặng ra ngoài mộ thắp hương báo cho con. Trước mộ phần của con, tôi đã nói: "Cũng vì những giọt máu hy sinh của con mà mẹ mới được như thế" (chị nghẹn ngào, khóc nấc).

Thưa chị, để được trao danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng phải đáp ứng khá nhiều điều kiện, trong đó chị thuộc về trường hợp: Chỉ có một con mà người đó là liệt sĩ. Nhưng xin hỏi thời điểm Dương hy sinh chị mới 39 tuổi, còn rất trẻ, trong khi đó ông xã chị là con trai độc nhất, rất muốn sinh thêm con để hương hỏa cho ông bà, tổ tiên. Ở đây rõ ràng chị đã có 2 sự lựa chọn?

- Gia đình đằng chồng tôi có 3 người con thì mỗi anh ấy là con trai. Là con một, các cụ mong ngóng người nối dõi tông đường thế nào các anh biết rồi đấy. Vậy nên khi sinh ra Dương, cháu nó được yêu thương, kỳ vọng rất lớn. Nhưng đúng là không thể nói trước bất kỳ điều gì. Dương mất đi làm cho cả gia đình chúng tôi vô cùng đau xót.

Rồi sau đó lại nghĩ, khi em nó mất, mình còn trẻ, khỏe cố sinh thêm một đứa cho vui cửa vui nhà. Sự lựa chọn lúc đó là thế, mà tôi tin ai là phụ nữ ở vào hoàn cảnh tôi cũng đều sẽ lựa chọn như vậy. Mọi sự so sánh đều khập khiễng nhưng với tôi không có một danh hiệu nào hơn được sinh mệnh của con cái mình. Tôi đã lựa chọn sinh con lần nữa để lại thấy hình hài, bóng dáng của Dương.

Thời điểm đó, tôi và chồng cũng chạy vạy, thuốc men khắp Nam, Bắc để điều trị với mong muốn có thêm 1 đứa con. Tuy nhiên, do điều kiện sức khỏe nên tôi cũng không sinh thêm được em bé.

Chỉ sau khi việc sinh em bé không thành, rồi anh em ở cơ quan Dương, rồi các tổ chức đoàn thể ở Hòa Bình động viên tôi mới bắt tay vào làm và gửi hồ sơ đề nghị phong tặng danh hiệu. Đến tháng 12/2014 thì có quyết định phong tặng danh hiệu cho cá nhân tôi.

Danh hiệu này là vinh dự với bản thân tôi và cả gia đình. Lúc đó, bản thân tôi cũng chưa từng nghĩ mình sẽ được phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Cảm giác lúc biết mình được phong tặng là ngoài sức tưởng tượng của bản thân.

Như đã nói, việc xét duyệt danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng có những điều kiện cụ thể. Tuy nhiên, lúc xét duyệt hồ sơ, cũng có nhiều ý kiến cho rằng so với những hy sinh của các liệt sĩ phải đổ máu ngoài chiến trường, sự hy sinh của Dương dù rất đáng trân trọng nhưng có vẻ vẫn chưa bằng. Bản thân chị thấy những nhận xét đấy có quá khắt khe, ác ý?

- Thời điểm đó cháu mới mất một thời gian ngắn nên tôi cũng chưa quan tâm tới các quy định về vấn đề này. Cho đến khi UBND phường có đến thăm hỏi, đặt vấn đề làm hồ sơ đề nghị phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, lúc đó bản thân tôi mới giật mình, đặt câu hỏi: "Chẳng lẽ mình lại được phong tặng danh hiệu ư?".

Sau đó, tôi lên mạng tìm hiểu, và hỏi cán bộ chính sách phường thì được giải thích: "Theo quy định của nhà nước, chị đủ điều kiện làm. Chị cứ kê khai hồ sơ, việc được hay không còn tùy thuộc quá trình xét duyệt của Chủ tịch nước".

Thực ra, thời điểm đó, tôi và bố cháu cũng đang chạy ngược xuôi, cố gắng sinh thêm 1 đứa con nhưng bất thành. Thế nên lúc nghe thông tin trên mạng bàn ra tán vào, mình cũng suy tư, có chút buồn phiền, cũng trằn trọc. Tuy nhiên, nghĩ lại thì thấy, cái gì đã là chính thống, là quy định cứ vậy mà lắng nghe, tiếp thu. Công lao của cháu Dương tới đâu, Đảng, Nhà nước ghi nhận thế nào, chúng tôi đón nhận và cảm ơn thế ấy.

Cũng may lúc đó, địa phương, đơn vị, gia đình cũng đồng hành, sẻ chia nên mình suy nghĩ tích cực hơn, bớt áy náy. Lúc được phong tặng, tôi cũng bỡ ngỡ, nhưng nghĩ lại thấy đây cũng như niềm động viên, khích lệ tinh thần và cũng là cách để Đảng, Nhà nước, xã hội thể hiện sự quan tâm với các mẹ liệt sĩ nên dần nỗi buồn cũng nguôi ngoai.

Tôi biết, nhiều người vẫn nghĩ, chỉ có thời chiến mới có Mẹ Việt Nam anh hùng, thời bình làm gì có. Nhưng cuộc sống bây giờ vô thường lắm, giờ là thời bình nhưng những trận chiến đánh tội phạm cướp giật, án ma túy, phòng cháy chữa cháy... vẫn diễn ra thường xuyên và hiểm nguy. Hy sinh, chết chóc không ai muốn nhưng chẳng may nó rơi vào gia đình nhà nào, gia đình đó phải cam chịu. Mất con, nỗi đau của người mẹ nào chẳng giống nhau? Mạng xã hội vô cùng lắm, nhiều khi không nên nặng nề suy nghĩ.

Tôi biết, kinh tế nước mình còn nhiều khó khăn, thế nhưng Đảng, Nhà nước vẫn chăm lo tốt cho người có công và thân nhân liệt sĩ, vì thế chế độ chính sách chỉ càng ngày càng tăng thêm chứ không bị bớt đi. Điều đó khiến lòng tôi rất cảm động.