BÀ MẸ VIỆT NAM ANH HÙNG Y DUÔNG

Làng văn hóa Đăk Tum, xã Đăk Môn từng là cơ sở thuộc khu căn cứ, cơ quan của huyện Tây Đăk Glei, được chọn làm nơi liên lạc và chỉ đạo các mặt hoạt động cách mạng trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, đây cũng chính là nơi Mẹ Y Duông sinh ra và lớn lên. Khi kể về Mẹ, ông A Mon, nguyên Phó Bí thư, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Đăk Môn nói; cha mẹ của Y Duông là những người nông dân nghèo khổ, quanh năm gắn bó với núi rừng, nương rẫy, cùng với đồng bào dân làng nơi đây trải qua cuộc sống đơn sơ, mộc mạc, xem con suối, ngọn núi là bầu bạn. Hoàn cảnh gia đình nghèo khó khiến cho cô gái Y Duông đã phải sớm theo cha mẹ băng rừng, lội suối đi làm nương, phát rẫy. Chính vì vậy, việc lấy chồng sinh con của Mẹ cũng muộn hơn rất nhiều so với bè bạn cùng trang lứa. Sau khi kết duyên với ông A Xon (sinh năm 1916), là người cùng làng, Mẹ sinh được bốn người con (ba con trai, một con gái) là: A Pốt, Y Nóc, A Lóc và A Dóc.

Ngày qua tháng lại, hai vợ chồng Y Duông - A Xon vẫn một lòng trung thành với mảnh đất Đăk Tum; chăm lo lao động, sản xuất để kiếm cái bắp, củ mì, củ khoai... nuôi các con khôn lớn và cùng với đồng bào trong làng giúp cách mạng, giúp cán bộ về hoạt động trên địa bàn. Do điều kiện chiến tranh, khó khăn, gian khổ, sức khỏe suy yếu, thuốc chữa bệnh lại không có, chồng của Mẹ đã lâm bệnh và qua đời ở tuổi 33 (năm 1949). Một năm sau (năm 1950), Mẹ Y Duông cũng lâm bệnh nặng và qua đời ở tuổi 30. Cha mẹ đều mất sớm, để lại 4 người con vẫn đang còn thơ dại.

Những năm đế quốc Mỹ đến càn quét, tất cả già, trẻ, gái, trai làng Đăk Tum buộc phải di dời sang đất Lào. Người con cả của Mẹ là A Pốt được Nhà nước đưa ra tập kết ngoài miền Bắc. Năm 1960, người con thứ ba là A Lóc (sinh năm 1941) nhập ngũ, công tác tại Tiểu đoàn 304, Tỉnh đội Kon Tum. Ngày 04/8/1968, A Lóc hy sinh tại chiến trường Đăk Tô (H80) khi đang mang cấp bậc Thượng sĩ và giữ chức Tiểu đội trưởng. Từ lúc nhập ngũ đến lúc hy sinh, đồng chí A Lóc luôn hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao; được kết nap vào hàng ngũ của Đảng Cộng sản Việt Nam. Liệt sĩ A Lóc đã được Nhà nước phong tặng ba Huân chương Chiến sĩ giải phóng (hạng Nhất, Nhì, Ba).

Tháng 12/1963, người con trai út A Dóc cũng xung phong nhập ngũ tại Tiểu đoàn 406, Tỉnh đội Kon Tum. Trong quá trình chiến đấu, công tác, A Dóc luôn nêu cao tinh thần trách nhiệm, khắc phục khó khăn, hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao. Ngày 03/12/1966, A Dóc hy sinh trong lúc tham gia chiến đấu tại thị xã Kon Tum khi đang giữ chức vụ Trung đội trưởng. Liệt sĩ A Dóc đã được Nhà nước phong tặng ba Huân chương Chiến sĩ giải phóng (hạng Nhất, Nhì, Ba).

Mẹ Y Duông và chồng đều mất sớm, bốn người con của Mẹ cũng sống một cuộc đời rất ngắn ngủi, người hy sinh, người đau bệnh mà mất. Gia đình Mẹ nay chỉ còn cô con dâu Y Chộc và gia đình người cháu nội duy nhất là bà Y Chá hiện sống quây quần trong ngôi nhà của Mẹ để lại tại làng Đăk Tum, xã Đăk Môn, huyện Đăk Glei - nơi vẫn ngày ngày hương khói phụng thờ Mẹ và chồng cùng những người con của Mẹ.

Ghi nhận sự cống hiến, hy sinh của Mẹ, ngày 18/8/2015, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã quyết định truy tặng danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam Anh hùng đối với Mẹ Y Duông.