BÀ MẸ VIỆT NAM ANH HÙNG Y MÓT (Y MÓC)

Mẹ Y Mót là người dân tộc Giẻ - Triêng, sinh năm 1916 trong một gia đình đông anh em, nghèo khó tại làng Nông Kon, xã Đăk Dục, huyện Đăk Glei (nay là huyện Ngọc Hồi), tỉnh Kon Tum. Từ nhỏ, Mẹ Y Mót đã là một cô gái hiền thục, cần cù, chịu thương, chịu khó giúp đỡ bố mẹ trong mọi công việc gia đình. Năm 23 tuổi (1939), Mẹ kết hôn với ông A Lúi (A Mên), người cùng tuổi và cùng làng Nóng Kon. Hai vợ chồng Mẹ chung sống với nhau và sinh được năm người con là: A Xê, A Viên, A Vét, A Chữ và Y Vông.

Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, Ma đã chứng kiến cảnh bà con dân tộc Giẻ - Triêng bị kẻ thù giày xéo, ức hiếp, lòng căm thù giặc ngày càng lớn lên trong Mẹ. Gia đình Mẹ đã tích cực nuôi giấu cán bộ nằm vùng trên địa bàn huyện Tây Đăk Glei (H40). Khi đế quốc Mỹ và bè lũ tay sai phản bội Hiệp định Giơnevơ, càn quét, đánh phá, uy hiếp người dân nơi đây, gia đình Mẹ cùng dân làng Nông Kon vẫn không chịu khuất phục, không chịu sống hợp pháp dưới chính quyền Mỹ - ngụy. Trong thời gian này, địch dùng mọi thủ đoạn để kích động, chia rẽ trong nhân dân. Mẹ Y Mót đã cùng chị em phụ nữ thôn Nông Kon tích cực vận động bà con nhân dân đoàn kết, đấu tranh chống âm mưu chia rẽ của địch, nhất là trước sự kích động về nạn “đòi đầu người” giữa các làng và các dân tộc với nhau.

Từ sau năm 1960, cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của dân tộc ta chuyển sang giai đoạn khó khăn, khốc liệt. Kon Tum nói riêng và toàn miền Nam nói chung rất cần đến nhân lực và vật lực cung cấp cho kháng chiến. Chiến tranh ác liệt là vậy, nhưng vợ chồng Mẹ Y Mót - A Lúi vẫn quyết tâm bám trụ, cần cù lao động, tiếp tục nuôi giấu cán bộ, tiếp tế lương thực, làm hậu phương vững chắc cho lực lượng du kích địa phương, bộ đội, vận động thanh niên tham gia cách mạng. Vợ chồng Mẹ thay nhau tham gia dân công cũng tải lương thực, đạn dược phục vụ kháng chiến; hăng hái lao động sản xuất, cung cấp gạo, bắp, bò, heo... để nuôi cán bộ và bộ đội. Trong giai đoạn này, các con của Mẹ Y Mót cũng đã trưởng thành, Mẹ đã giáo dục, động viên các con đi theo con đường cách mạng mà Đảng và Bác Hồ đã chọn.

Tháng 6/1962, người con trai cả A Xê tình nguyện nhập ngũ tại đơn vị Đại đội 207, Tỉnh đội Kon Tum (lúc này A Xê đã lập gia đình cùng người vợ tên là Y Bích). Trong 6 năm tham gia chiến đấu, A Xê luôn là người chiến sĩ gương mẫu và quả cảm, lập được nhiều chiến công. Ngày 06/11/1967, A Xê đã anh dũng hy sinh trong lúc tham gia chiến đấu tại địa bàn huyện H16 khi đang giữ chức vụ Trung đội phó. Liệt sĩ A Xê đã được Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam tặng ba Huân chương Chiến sĩ giải phóng (hạng Nhất, Nhì, Ba).

Năm 1962, người con trai thứ hai của Mẹ là A Viên nơi gương theo anh cả tham gia bộ đội, làm liên lạc ở đơn vị Quân 200, thuộc Quân khu 5. Đến năm 1964, anh biên chế thuộc đơn vị Tiểu đoàn B3 (Mặt trận Tây Nguyên), chức vụ Đại đội trưởng. Những năm 1971-1975, anh là Chính trị viên phó Tiểu đoàn 304, Tỉnh đội Kon Tum và tham gia học tập tại Học viện Chính trị, Tổng cục Chính trị. Những năm 1976-1983, anh làm Phó Trưởng Ban Tuyên huấn Tỉnh đội Gia Lai - Kon Tum.

Năm 1964, người con trai thứ ba của Mẹ là A Vét cũng theo gót các anh mình, tham gia công tác tại Xã đội Đăk Nông. Tháng 8/1971, A Vét hy sinh trong trận đánh địch ở đồn Đăk Pek khi đang giữ chức Xã đội trưởng xã Đăk Nông, huyện Đăk Glei. A Vét hy sinh khi hai con của anh là A Xóc và Y Dứa còn rất nhỏ... Hiện nay, gia đình anh chỉ còn chị Y Dứa, còn anh A Xóc đã qua đời năm 2017. Liệt sĩ A Vét được người con dâu Y Vang thờ phụng tại thôn Kon Nông, xã Đăk Dục.

Sau ngày đất nước thống nhất, dù cuộc sống nghèo khó nhưng Mẹ Y Mót thường xuyên giáo dục con cháu tiếp tục phát huy truyền thống cách mạng của gia đình, chăm lo học tập, lao động sản xuất, phấn đấu trở thành người có ích cho xã hội. Ông A Viên sau khi nghỉ hưu (năm 1984), vẫn tích cực tham gia các hoạt động tại Tập đoàn 6, xã Đăk Ui, thị xã Kon Tum (nay là huyện Đăk Hà). Sau khi xuất ngũ (tháng 01/1977), người con trai thứ tư là A Chữ trở về quê nhà chăm sóc, phụng dưỡng bố mẹ già, tích cực tham gia các hoạt động ở thôn Nông Kon và làm Xã đội trưởng xã Dục Nông (nay là xã Đăk Dục). Con gái út của Mẹ là Y Vông hiện nay đang sinh sống và làm ăn cùng gia đình tại thôn Nông Kon. Các cháu của Mẹ về sau có nhiều người trưởng thành, thành đạt. Anh A Vượng (cháu nội của Mẹ) cũng là người cán bộ tài đức, từng kinh qua nhiều vị trí công tác quan trọng, nay Tỉnh ủy viên, Chánh Thanh tra tỉnh Kon Tum.

Năm 1982, do làm bệnh nặng, Mẹ Y Mót qua đời ở tuổi 66. Ghi nhận những cổng hiến, hy sinh vì sự nghiệp giải phỏng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, năm 2015, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam quyết định truy tặng danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam Anh hùng đối với Mẹ Y Mót. Hiện nay, ông A Chữ là người đảm nhận việc thờ phụng Mẹ Y Mót và liệt sĩ A Xê tại nhà riêng của ông ở thôn Nông Kon, xã Đăk Dục, huyện Ngọc Hồi, tỉnh Kon Tum.