BÀ MẸ VIỆT NAM ANH HÙNG Y VAI
Dân tộc: Giẻ - Triêng. Có hai người con là liệt sĩ: A Thanh, hy sinh ngày 30/01/1968 và Y Mở, hy sinh ngày 01/3/1971
Thôn Đăk Ba, xã Đăk Dục, huyện Ngọc Hồi, tỉnh Kon Tum là nơi có ngôi nhà của Mẹ Y Vai - một người phụ nữ dân tộc Giẻ - Triêng kiên cường, giàu lòng yêu nước - từng sinh sống và nuôi dạy các con khôn lớn. Căn nhà của Mẹ không có gì đáng giá ngoài những tấm bằng Tổ quốc ghi công, Huân chương Kháng chiến. Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp và sau này chống đế quốc Mỹ xâm lược, gia đình Mẹ Y Vai luôn nêu gương đi đầu trong mọi hoạt động ủng hộ cách mạng. Dù việc làm rẫy, làm ruộng quanh năm chưa thể đảm bảo cuộc sống của gia đình, song gia đình Mẹ vẫn tích cực tham gia cùng đồng bào ủng hộ lương thực cho cách mạng.
Chồng Mẹ là ông A Vưng, sinh năm 1916, người cùng thôn. Hai vợ chồng có ba người con gồm: A Thanh, Y Mớ và A Mil. Được sự nuôi dưỡng, giáo dục của gia đình, các con của Mẹ đã sớm giác ngộ cách mạng, đi theo tiếng gọi của Đảng, Bác Hồ. Trong đó, A Thanh và Y Mớ đã hy sinh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
A Thanh sau khi nhập ngũ được biên chế tại Tiểu đoàn 304, Tỉnh đội Kon Tum từ tháng 02/1960. Trong quá trình công tác và chiến đấu, anh luôn hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được tổ chức giao phó. Anh được giao giữ chức Tiểu đội phó. Ngày 30/01/1968, A Thanh hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân năm 1968 tại thị xã Kon Tum. Liệt sĩ A Thanh đã được Nhà nước phong tặng các Huân chương Chiến sĩ giải phóng hạng Nhất, Nhì, Ba.
Theo bước chân anh trai, tháng 6/1968, Y Mở xung phong nhập ngũ và được biên chế vào Đại đội Vận tải Kon Tum. Chị mang cấp bậc Trung sĩ và giữ chức Tiểu đội phó. Ngày 01/3/1971, Y Mớ hy sinh trong lúc phục vụ đơn vị chiến đấu tại đồi Ngọc Rằng, huyện H16. Liệt sĩ Y Mớ được Nhà nước phong tặng các Huân chương Chiến sĩ giải phóng hạng Nhì và hạng Ba.
Hiện nay, ông A Chung là cháu nội của Mẹ Y Vai đang đảm nhận việc thờ phụng Mẹ và các liệt sĩ A Thanh, Y Mở tại thôn Đăk Ba, xã Đăk Dục, huyện Ngọc Hồi, tỉnh Kon Tum.
Ghi nhận những cống hiến, hy sinh vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của Mẹ, năm 2015, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã quyết định truy tặng danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam Anh hùng đối với Mẹ Y Vai.
