Ba nắm cơm trắng

Ba nắm cơm trắng

Trong ký ức của cựu chiến binh Phạm Trọng Khái, chiến tranh không chỉ là những trận đánh ác liệt hay tiếng bom rung chuyển núi rừng. Điều ông nhớ nhất còn là những ngày dài hành quân giữa đại ngàn, khi cái đói luôn song hành với người lính. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, ông vẫn nhớ như in khẩu phần ăn của mình ngày ấy. Ông cười hiền rồi giơ bàn tay lên làm động tác vo tròn: "Mỗi ngày, mỗi người chỉ được ba nắm cơm trắng. Ba nắm cơm ấy là tất cả cho cả một ngày hành quân và chiến đấu."

Ba nắm cơm được cấp từ sáng sớm trước khi đơn vị lên đường. Không có thịt, không có cá, cũng hiếm khi có rau. Chỉ là những nắm cơm trắng được vo thật chặt để tiện mang theo trong ba lô. Người lính nào cũng hiểu rằng phải biết giữ gìn từng nắm cơm ấy. Ăn nhiều vào buổi sáng thì đến trưa và chiều sẽ phải nhịn đói. Còn nếu cố gắng chia đều, mỗi lần chỉ bẻ một phần nhỏ đưa lên miệng thì có thể cầm cự đến hết ngày. Cái đói vì thế trở thành người bạn đồng hành trên từng bước chân của những người lính trẻ.

Có những ngày đoàn quân hành quân liên tục từ lúc trời chưa sáng đến tận đêm khuya. Đường rừng dốc đứng, ba lô nặng trên vai, khẩu súng luôn sẵn sàng trong tay. Mồ hôi chảy ướt đẫm lưng áo, nhưng chẳng ai dám dừng lại lâu. Đến giờ nghỉ, mỗi người lặng lẽ lấy một phần cơm nhỏ ra ăn. Có người nhắm mắt nuốt vội để quên cảm giác khô khốc nơi cổ họng. Có người cố ăn thật chậm, nhai thật kỹ để thấy mình như đã no hơn. Ăn xong lại cẩn thận gói phần cơm còn lại vào chiếc lá rừng hoặc mảnh vải sạch, cất trở lại ba lô như cất đi hy vọng cho chặng đường phía trước.

Nước uống cũng trở thành thứ quý giá hơn bao giờ hết. Mỗi người chỉ có một bi đông mang theo bên mình. Những đoạn đường dài không gặp suối, ai cũng phải dè sẻn từng ngụm nước. Khát đến cháy cổ cũng chỉ dám nhấp môi một chút rồi lại đậy nắp thật chặt. Ông Khái kể rằng, có lần một đồng đội bị sốt, môi khô nứt vì mất nước. Không ai bảo ai, mỗi người lặng lẽ rót ra một ít nước trong bi đông của mình để góp lại cho người bạn đang kiệt sức. Mỗi người chỉ nhường đi một ngụm nhỏ, nhưng cộng lại đã đủ giúp đồng đội vượt qua cơn nguy kịch. Trong chiến tranh, một ngụm nước cũng có thể cứu một mạng người.

Không chỉ có nước, từng miếng lương khô cũng được chia sẻ như vậy. Những ai còn khỏe thường nhường phần ăn của mình cho người vừa trải qua cơn sốt rét hoặc người bị thương. Ông Khái nhớ có những buổi tối, cả tổ ngồi quây quần dưới tán rừng, mỗi người bẻ một mẩu lương khô nhỏ đặt vào tay đồng đội rồi động viên nhau cố gắng. Không ai tính toán mình cho đi bao nhiêu, cũng chẳng ai nghĩ mình sẽ nhận lại điều gì. Giữa chiến trường, tình đồng đội được vun đắp từ những điều bình dị nhất, đôi khi chỉ là một nắm cơm, một ngụm nước hay một câu hỏi thăm rất khẽ: "Hôm nay cậu còn chịu được không?"

Có những đêm, bụng đói cồn cào đến không ngủ được. Tiếng bụng réo lên giữa rừng sâu khiến nhiều người chỉ biết nhìn nhau cười. Ông Khái bảo, ngày ấy, ai cũng còn rất trẻ. Tuổi đôi mươi vốn là tuổi ăn khỏe, vậy mà phải học cách sống với cái đói, học cách chiến thắng chính bản thân mình. Nhưng điều kỳ lạ là chưa bao giờ ông nghĩ đến chuyện bỏ cuộc. Bởi nhìn sang bên cạnh, đồng đội của mình cũng đang chịu đựng như vậy. Không ai muốn vì mình mà làm chậm bước chân của cả đơn vị.

Sau này, khi chiến tranh đã lùi xa, cuộc sống đủ đầy hơn, mỗi lần cầm trên tay bát cơm trắng, ông Phạm Trọng Khái lại nhớ đến ba nắm cơm năm nào. Với nhiều người hôm nay, cơm trắng là bữa ăn bình thường của mỗi gia đình. Nhưng với những người lính năm ấy, ba nắm cơm nhỏ đã trở thành nguồn sức mạnh để họ đi hết những cánh rừng, vượt qua những cung đường bom đạn và tiếp tục chiến đấu vì ngày đất nước thống nhất. Ông vẫn thường dặn con cháu rằng: "Đừng bao giờ để lãng phí hạt gạo. Có những thời, chỉ một nắm cơm cũng là niềm hy vọng để người lính bước tiếp."