Bà Năm Gấm – Vị Ngọt Chè Trôi Nước Và Mùa Khô Biên Giới
Góc chợ Long Châu lẩn khuất mùi cá tôm phàm tục, lúc nào cũng thoang thoảng một thứ mùi vị thanh tao, béo ngậy vương vấn lòng người: mùi nước cốt dừa đun lá dứa từ gánh chè trôi nước của bà Năm Gấm. Khách ghé ăn nườm nượp, phần vì viên chè dẻo quẹo, nhân đậu xanh bùi bùi ăn đứt những hàng quán lớn, phần vì cái tính sởi lởi, hay cười của người đàn bà năm nay đã bước sang tuổi sáu mươi sáu. Bà Năm dáng người thấp bé, lưng hơi còng xuống, hệ quả của một đời quẩy gánh mưu sinh. Nhưng ít ai biết, cái vóc dáng nhỏ bé ấy từng gánh trên vai những thùng đạn rốc-két nặng trĩu, băng qua "Đồng chó ngáp" rực lửa ở chiến trường biên giới Tây Nam năm 1978.
Khi ấy, cô gái mười tám tuổi Năm Gấm tình nguyện gia nhập lực lượng Thanh niên xung phong tuyến đầu. Nhiệm vụ của cô và đồng đội là tải đạn lên chốt và cõng thương binh về tuyến sau. "Có bữa đang gánh đạn thì pháo dập, đất bùn văng tung tóe che lấp cả mặt người. Cứ thế mà nằm rạp xuống bùn, đợi dứt tiếng pháo lại lết đi tiếp. Đói và khát đến mức phải vắt nước từ bùn lầy rễ cây để thấm giọng," bà Năm múc một viên chè dẻo quẹo chan đầy nước cốt dừa mời vị khách vừa ngồi xuống. Những ngày tháng ở biên giới, chứng kiến bao người ngã xuống khi chưa kịp nếm một bữa cơm no, đã ám ảnh bà suốt nhiều năm liền. Trở về quê hương với đôi vai chai sần và một bên tai trái lãng đi vì sức ép của bom mìn, bà chọn gánh chè ngọt để mưu sinh. Dường như, bà muốn dùng chút vị ngọt ngào, thơm thảo của phên dừa, hạt nếp quê hương để xoa dịu đi cái vị đắng chát, khét lẹt mùi thuốc súng của một thời hoa lửa cống hiến trọn vẹn cho Tổ quốc.
