Ba ngày đào đất tìm người đồng đội cuối cùng

Chiều 24/7/1968, Ngã ba Đồng Lộc lại rung chuyển bởi bom đạn.

Những nữ thanh niên xung phong của Tiểu đội 4 đang làm nhiệm vụ tại trọng điểm giao thông. Đây là công việc mà họ đã quá quen thuộc: san lấp hố bom, sửa đường, bảo đảm cho những chuyến xe tiếp tục vượt qua Đồng Lộc.

Nhưng chiều hôm ấy đã trở thành ngày định mệnh.

Nguyễn Thị Diệu Lan khi đó là thanh niên xung phong thuộc Tiểu đội 3, Đại đội 552. Chị không có mặt cùng Tiểu đội 4 vào thời điểm quả bom đánh trúng khu vực các cô đang trú ẩn. Chị đang trên đường đi thay ca thì nhận được tin dữ.

Những người đồng đội của chị đã hy sinh.

Lan cùng những người còn sống lập tức tham gia tìm kiếm.

Trước mắt họ là một vùng đất bị bom cày xới. Không ai biết chính xác những người bạn đang nằm ở đâu dưới lớp đất đá.

Họ bắt đầu đào.

Không máy móc.

Không có những phương tiện cứu hộ hiện đại.

Những đôi tay của đồng đội trở thành phương tiện tìm kiếm quan trọng nhất.

Qua quá trình tìm kiếm, mọi người phát hiện các thi thể nằm trong những căn hầm khác nhau. Một hầm có ba người, một hầm có sáu người, trong đó có Tiểu đội trưởng Võ Thị Tần.

Nhưng vẫn thiếu một người.

Hồ Thị Cúc.

Cúc là Tiểu đội phó, một trong những người mà Nguyễn Thị Diệu Lan và các đồng đội quen thuộc từ những ngày cùng sống, cùng chiến đấu ở Đồng Lộc.

Không ai muốn bỏ cuộc.

Các lực lượng thay nhau tìm kiếm. Theo lời kể của bà Lan, việc tìm kiếm được thực hiện hết sức thận trọng, trước hết là các đảng viên, rồi công binh và các tiểu đội thanh niên xung phong cùng tham gia.

Ngày thứ nhất trôi qua.

Không tìm thấy Cúc.

Ngày thứ hai trôi qua.

Vẫn không có kết quả.

Nhưng những người ở lại vẫn tiếp tục.

Bởi với họ, tìm được Cúc không chỉ là hoàn thành một nhiệm vụ.

Đó là đưa người đồng đội cuối cùng trở về với đơn vị.

Đến cuối ngày thứ ba, những người thuộc Tiểu đội 8 tiếp tục dùng tay bới đất và phát hiện thi thể Hồ Thị Cúc ở khu vực triền đồi.

Khoảnh khắc ấy chắc hẳn là một sự pha trộn của nhiều cảm xúc: nhẹ nhõm vì cuối cùng đã tìm thấy người đồng đội, nhưng cũng đau đớn bởi điều họ tìm thấy không phải là một người còn sống.

Người con gái từng cùng họ làm việc trên mặt đường Đồng Lộc đã nằm lại giữa đất đá.

Với Nguyễn Thị Diệu Lan, ký ức ấy không bao giờ biến mất.

Nhiều năm sau chiến tranh, mái tóc của những người còn sống đã bạc. Nhưng mỗi khi trở lại Ngã ba Đồng Lộc, họ vẫn tìm về bên những phần mộ của đồng đội.

Bà Lan từng chia sẻ rằng mình cùng nhập ngũ một ngày với liệt sĩ Trần Thị Hường và là bạn thân của liệt sĩ Trần Thị Rạng. Ngày 10 đồng đội hy sinh, bà đang trên đường đi thay ca. Hàng năm, những người còn sống lại liên lạc với nhau để cùng về thắp hương cho đồng đội.

Đứng trước những phần mộ, người cựu thanh niên xung phong năm xưa không chỉ nhớ đến một trận bom.

Bà nhớ những người bạn.

Những cô gái từng cùng mình đi qua những ngày tháng khốc liệt.

Những người đã từng có tiếng cười, có nỗi nhớ quê, có những ước mơ rất giản dị.

Và bà là một trong những người may mắn sống sót để kể lại rằng: sự hy sinh của họ không phải là một câu chuyện xa xôi trong sách sử. Đó là ký ức của những con người từng sống ngay bên cạnh họ.

Lời kết

Câu chuyện của Nguyễn Thị Diệu Lan đặc biệt bởi bà không chỉ là người chứng kiến lịch sử, mà còn là người trực tiếp góp phần đưa những người đồng đội đã hy sinh trở về.

Ba ngày tìm kiếm Hồ Thị Cúc là ba ngày mà những người còn sống không chấp nhận để một đồng đội bị bỏ lại giữa chiến trường.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, nhưng mỗi lần trở về Đồng Lộc, những người cựu thanh niên xung phong vẫn gọi đó là một cuộc “gặp lại đồng đội”.

Có những người đã nằm lại dưới lòng đất Đồng Lộc, nhưng trong ký ức của Nguyễn Thị Diệu Lan và những người sống sót, họ chưa bao giờ rời đi.

Và có lẽ, đó chính là ý nghĩa sâu sắc nhất của hai chữ đồng đội.