Ba ngày nằm chắn bánh xe giặc ở Đồ Sơn

Sáng ngày 26 tháng 10 năm 1952, tiếng động cơ và tiếng giày lính bất ngờ phá vỡ sự yên tĩnh của những xóm làng ven biển Đồ Sơn.

Hơn 600 quân địch được huy động tới bao vây khu vực. Chúng tràn vào các ngõ xóm, lục soát từng nhà và dồn dân ra nơi tập trung. Khoảng 200 thanh niên bị bắt, bị đẩy lên những chiếc xe đang chờ sẵn để đưa đi lính.

Nếu những đoàn xe ấy rời khỏi làng, nhiều gia đình có thể không bao giờ gặp lại con em mình.

Giữa lúc mọi người còn hoang mang, Phạm Thị Việt, khi ấy là Phân đoàn trưởng Thanh niên xã Ngọc Hải, bắt đầu hành động. Chị không có súng, cũng không có một đơn vị vũ trang đứng phía sau. Lực lượng ban đầu của chị chỉ gồm năm đoàn viên và tám thiếu niên.

Những con người ít ỏi ấy chia nhau len qua vòng vây, đi vào từng gia đình, báo tin và vận động dân làng kéo ra giữ người.

Lời kêu gọi truyền nhanh qua các ngõ nhỏ. Từ những căn nhà ven biển, các bà mẹ, người vợ, người chị và những em nhỏ lần lượt chạy ra đường. Người tìm con, người gọi chồng, người cố nhận ra anh em mình trong đám thanh niên đang bị giữ trên xe.

Từ một nhóm nhỏ, đoàn người nhanh chóng tăng lên hàng trăm rồi khoảng một nghìn người.

Họ bao quanh đoàn xe, yêu cầu trả lại những thanh niên vừa bị bắt. Nhiều người bất chấp lưỡi lê và báng súng, trèo lên thành xe, nắm lấy tay người thân rồi cố kéo xuống. Bị đẩy ra, họ lại tiến vào. Đoàn xe không thể chuyển bánh giữa vòng vây ngày một đông.

Cuộc giằng co kéo dài từ các ngõ xóm, những hẻm núi cho đến khu vực sân bay Đồ Sơn.

Có thời điểm, lính áp tải rồ máy, định cho xe lao qua đám đông. Tiếng động cơ mỗi lúc một lớn. Nếu đoàn người không tránh đường, tai họa có thể xảy ra chỉ trong vài giây.

Phạm Thị Việt cùng hai nữ thanh niên lập tức lao ra phía trước. Ba người nằm chắn ngang mặt đường, ngay trước những bánh xe đang nổ máy.

Đó không phải một hành động bột phát. Các chị hiểu rất rõ bánh xe có thể lăn qua cơ thể mình. Nhưng nếu tránh sang bên, khoảng 200 thanh niên trên xe sẽ bị đưa đi và buộc phải cầm súng phục vụ quân đội đối phương.

Lính trên xe bắn súng thị uy rồi nhảy xuống kéo các chị vào vệ đường. Nhưng vừa kéo được người này ra, một người khác lại nằm xuống. Nhìn Phạm Thị Việt và hai nữ thanh niên không chịu lùi bước, hàng trăm người dân cùng tràn ra, nằm hoặc ngồi chật trước đầu xe.

Một người có thể bị kéo đi. Một nhóm nhỏ có thể bị giải tán. Nhưng khi cả cộng đồng cùng đứng lên bảo vệ con em mình, đoàn xe đã không còn đường tiến.

Cuộc đấu tranh không kết thúc trong buổi sáng hôm ấy. Nó kéo dài suốt ba ngày. Người dân vừa đối mặt với sự đe dọa, vừa tìm cách tiếp tế, động viên những thanh niên đang bị giữ. Khắp Ngọc Hải và Đồ Sơn vang lên lời đòi trả người.

Sức ép của quần chúng khiến đối phương không thể thực hiện kế hoạch như dự tính. Đến sáng ngày 28 tháng 10 năm 1952, họ buộc phải nhượng bộ, mở nơi giam giữ và trả tự do cho toàn bộ số thanh niên đã bắt.

Những chiếc xe cuối cùng phải rời đi mà không mang theo được những người con của làng biển.

Cuộc đấu tranh tại Đồ Sơn trở thành một điển hình của phong trào chống bắt lính ở Hải Phòng và khu Tả Ngạn trong kháng chiến chống Pháp. Phạm Thị Việt được nhân dân và thanh niên địa phương bình chọn là người dũng cảm tiêu biểu trong cuộc đấu tranh. Tỉnh đoàn Thanh niên Cứu quốc Kiến An và Khu đoàn Thanh niên Cứu quốc Tả Ngạn cũng biểu dương tấm gương của chị.

Từ đó, nhiều người gọi chị bằng một cái tên đặc biệt: “Raymonde Dien của Việt Nam.”

Raymonde Dien là người phụ nữ Pháp từng nằm trên đường ray để ngăn đoàn tàu chở vũ khí sang Đông Dương năm 1950. Tuy nhiên, hành động của Phạm Thị Việt tại Đồ Sơn mang một hoàn cảnh rất riêng: chị đứng ngay trên quê hương đang bị chiếm đóng, đối diện trực tiếp với súng đạn để bảo vệ khoảng 200 người dân khỏi bị cưỡng bức đi lính.

Các tài liệu lịch sử địa phương cho biết Phạm Thị Việt không chỉ tham gia một lần. Chị đã hàng chục lần góp mặt trong những cuộc chặn xe, chống bắt lính và cứu nhiều thanh niên. Phong trào đấu tranh của phụ nữ Đồ Sơn trở thành một phần quan trọng của thế trận kháng chiến trong vùng địch kiểm soát.

Câu chuyện ấy không có một trận địa với pháo lớn, cũng không có những đội quân đông đảo. Vũ khí của Phạm Thị Việt là lòng can đảm, khả năng tập hợp nhân dân và niềm tin rằng khi mọi người cùng bảo vệ lẽ phải, bánh xe bạo lực cũng có thể bị chặn lại.

Ba ngày cuối tháng 10 năm 1952, trên con đường ở Đồ Sơn, một người nữ cán bộ Đoàn đã nằm xuống trước đầu xe để những người khác được trở về nhà.

Chị nằm xuống, nhưng chính từ vị trí thấp nhất ấy, lòng dũng cảm của cả một vùng quê đã đứng lên.