BA NGỌ – HẠT GIỐNG ĐỎ TỪ LÀNG HẠ ĐỒNG
Trên mảnh đất Hạ Đồng, xã Cộng Hiền, nay là làng Hạ Đồng xã Vĩnh Hải có một người con mà cuộc đời ông gắn liền với những bước chân đầu tiên của cách mạng ở vùng quê Vĩnh Bảo. Ông là Nguyễn Văn Ngọ, người dân thân thương gọi bằng cái tên mộc mạc: Ba Ngọ. Cuộc đời ông không chỉ là lịch sử, mà là một hành trình dấn thân trọn vẹn cho lý tưởng cách mạng.
Sinh năm 1906 trong một gia đình nhà Nho khá giả, Nguyễn Văn Ngọ sớm được học hành chu đáo, từng theo học tại trường Bưởi – nơi đào tạo nhiều trí thức yêu nước đương thời. Trước mắt ông là con đường làm quan, sống đời đủ đầy. Nhưng trái tim người thanh niên ấy lại không yên khi đất nước còn chìm trong cảnh mất nước, nhân dân lầm than. Ông tham gia các phong trào yêu nước, xuống đường đòi thả Phan Bội Châu, để tang Phan Châu Trinh, rồi đến với con đường cách mạng vô sản. Năm 1930, ông trở thành đảng viên Đảng Cộng sản Đông Dương, được coi là người cộng sản đầu tiên của Vĩnh Bảo, mang ánh sáng cách mạng về quê hương.
Con đường ấy không trải hoa hồng. Cũng trong năm 1930, khi đang gây dựng cơ sở tại Thái Bình, ông bị thực dân Pháp bắt, kết án 20 năm tù khổ sai. Trong ngục tối, đòn roi không làm ông khuất phục. Sáu năm sau, nhờ thắng lợi của Mặt trận Bình dân Pháp, ông được trả tự do. Vừa bước ra khỏi nhà tù, Ba Ngọ lại tiếp tục con đường dang dở – gây dựng lại phong trào cách mạng như chưa từng có đứt quãng.
Năm 1939, ông bị bắt lần thứ hai, bị đày qua nhiều nhà tù khét tiếng. Chính trong những năm tháng tù đày ấy, khí phách người cộng sản Ba Ngọ càng được tôi luyện. Ông trở thành chỗ dựa tinh thần cho đồng chí, giữ vững niềm tin trong những ngày đen tối nhất.
Tháng Tám năm 1945, cách mạng thành công. Ba Ngọ trở thành Chủ tịch Ủy ban Cách mạng lâm thời đầu tiên của huyện Vĩnh Bảo. Ngay khi vừa nhận nhiệm vụ, ông đối diện thử thách sinh tử: đê Lô Đông vỡ, nước lũ đe dọa ruộng đồng, nạn đói bủa vây. Ông quyết đoán viết thư tay, cử người sang Tiên Lãng “vay” cọc tre cứu đê. Đê được hàn, lúa được giữ, dân được sống – một quyết định vì dân, vì nước mà các bậc cao niên còn kể mãi.
Sau đó, ông đảm nhiệm nhiều trọng trách lớn. Năm 1954, trong chuyến công tác nước ngoài, ông lâm bệnh và qua đời tại Bắc Kinh, chỉ ít lâu trước ngày hòa bình lập lại. Bốn mươi năm sau, hài cốt ông mới được đưa về đất mẹ. Ngày nay, tại quê hương Hạ Đồng Vĩnh Hải, nhà tưởng niệm Ba Ngọ lặng lẽ đứng đó – nhắc thế hệ trẻ về một người đã sống trọn đời cho lý tưởng, như ngọn lửa đỏ âm thầm thắp sáng cả một vùng quê.
