“BÀ NGOẠI VIỆT NAM ANH HÙNG” – MÁ TRẦN THỊ DUYÊN

Những người con, người cháu mỗi lần trở về thăm thường trìu mến gọi má Trần Thị Duyên – người phụ nữ 95 tuổi ở xã Lương Quới, huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre – bằng cái tên thân thương: “Bà ngoại Việt Nam Anh hùng.”

Cách gọi ấy không chỉ là lời đùa vui mà còn chứa đựng niềm tự hào sâu sắc, bởi chính người con gái của má – chị Nguyễn Thị Bình – cũng được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Một gia đình, hai thế hệ mẹ – con cùng mang danh hiệu thiêng liêng ấy, trở thành biểu tượng sống động của sự hy sinh thầm lặng nơi quê hương Đồng Khởi anh hùng.

Gần tám mươi năm trôi qua, má vẫn nhớ như in ngày đầu về làm dâu trong gia đình ông bà nội của nữ tướng Nguyễn Thị Định. Trong những lúc rảnh rỗi sau công việc đồng áng, má thường đọc thơ Lục Vân Tiên cho ông bà nghe và dạy chữ cho cô Út Định. Hai chị em quấn quýt bên nhau, cùng lớn lên trong tình yêu quê hương và tinh thần nghĩa khí.

Khi bác Ba Chẩn và cô Út Định tham gia hoạt động cách mạng, má đã âm thầm ủng hộ rồi bước theo con đường ấy. Vừa tần tảo nuôi con, má vừa tham gia Hội Phụ nữ cứu quốc cùng các chị em trong gia đình. Má từng cùng người chị thứ bảy vớt thi thể bảy chiến sĩ cách mạng bị địch bắn rồi thả trôi trên sông cầu Đúc Lương Quới – một ký ức đau thương mà má không bao giờ quên.

Những năm trước phong trào Đồng Khởi, nhiều cán bộ cách mạng như chú Năm Hữu, anh Sáu Phú, anh Hai Thắng… từng được má che chở, nuôi giấu trong chính căn nhà của mình. Có người được giấu trong chiếc tủ hai ngăn, có người trú trong hầm bí mật dưới nền nhà, bên cạnh những vắt cơm nóng hổi mà má lặng lẽ chuẩn bị giữa đêm khuya.

Chiến tranh ngày càng ác liệt. Vườn tược tan hoang, nhà cửa nhiều lần bị đốt phá, nhưng má vẫn bám đất, bám làng nuôi đàn con kháng chiến. Ai từng ghé căn nhà nhỏ của má giữa đêm mưa gió, được uống ly trà nóng hay ăn chén cơm nguội chan nước mắm dừa, mới thấm thía tấm lòng bao dung và nghĩa tình của người mẹ Nam Bộ.

Dẫu cơ sở cách mạng nhiều lần bị tổn thất nặng nề, má vẫn luôn căn dặn các con: “Làm cách mạng phải trường kỳ gian khổ, phải giữ đạo đức, đừng làm điều gì nhục nhã tổ tiên.”

Năm 1956, người con thứ năm – Nguyễn Văn Duy – bị giặc bắt. Trong nước mắt, má vẫn dặn con trước giờ phút sinh tử: “Con người chỉ chết có một lần, phải chết sao cho đáng nghen con.”

Đêm hôm ấy, trước khi bị xử bắn, anh Duy đã kêu gọi đồng bào đứng lên tố cáo tội ác kẻ thù. Dù bị tra tấn dã man, anh vẫn hô vang: “Hồ Chí Minh muôn năm! Nước Việt Nam muôn năm!”

Những năm tháng chiến tranh là chuỗi dài mất mát. Má từng bị bắt giam, tra khảo trong hầm tối; từng mang thương tích; từng mòn mỏi chờ trước cổng nhà lao để gửi thăm con cháu bị tù đày. Năm 1970, bom Mỹ phá sập hầm trú ẩn, cướp đi sinh mạng của bảy người thân, trong đó có người chồng yêu quý. Tổng cộng, chiến tranh đã cướp đi 13 người thân trong gia đình của má.

Nỗi đau chồng chất nhưng má vẫn kiên cường sống tiếp.

Trong những lần sum họp gia đình, giữa vòng tay con cháu đông đủ, má luôn nhắc nhở phải sống trong sạch, chí công vô tư và yêu thương nhau. Má thường đọc bài thơ “Năm ngón tay” để dạy con cháu đoàn kết: khi một ngón tay đau thì cả bàn tay đều đau – con người cũng phải biết đùm bọc nhau như thế.

Có lần, một phụ nữ Mỹ – người có chồng tử trận tại Việt Nam – tìm đến gặp má và hỏi cảm xúc của má khi gặp bà. Má xúc động nắm tay người phụ nữ ấy và nói:

“Qua đây gặp tôi là tôi rất mừng. Tôi rất thông cảm và cũng rất thương. Chiến tranh… cả nhà tôi mất đến 13 người.”

Lời nói giản dị ấy chứa đựng sự bao dung lớn lao của một người mẹ từng đi qua chiến tranh với quá nhiều mất mát.

Năm 1982, má được tôn vinh danh hiệu “Bà mẹ ưu tú” tại Đại hội toàn quốc. Khi nghe báo cáo về cuộc đời má, cả hội trường xúc động nghẹn ngào. Chủ tịch nước Lê Đức Anh đã bước xuống ôm hôn má trong niềm xúc động, còn nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý nghẹn ngào thốt lên: “Má ơi! Con khóc quá má ơi!”

Năm 1994, má Trần Thị Duyên được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, cùng với người con gái lớn Nguyễn Thị Bình đã hy sinh năm 1973. Không chỉ vậy, hai người chị ruột của má cũng được phong tặng danh hiệu cao quý này. Ba chị em ruột đã làm nên năm Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, với 11 người con ưu tú vĩnh viễn hy sinh cho Tổ quốc.

Một gia đình – nhiều thế hệ – cùng viết nên bản hùng ca bất tử của lòng yêu nước. Câu chuyện về má Trần Thị Duyên không chỉ là ký ức của riêng một gia đình, mà là hình ảnh tiêu biểu của người mẹ Nam Bộ: kiên cường trong chiến tranh, nhân hậu trong hòa bình và bao dung với cả những mất mát của hai phía. Đó chính là vẻ đẹp bất diệt của những Bà mẹ Việt Nam Anh hùng – những người đã lặng thầm góp phần làm nên độc lập, tự do cho đất nước hôm nay.