BÀ NGUYỄN THỊ BÌNH – BẢN LĨNH VÀ DẤU ẤN CỦA MỘT NHÀ NGOẠI GIAO NHÂN DÂN TẠI HỘI NGHỊ PARIS

Mặt trận ngoại giao là một bộ phận cấu thành quan trọng trong đường lối cách mạng của Việt Nam, góp phần vào chiến thắng mùa Xuân năm 1975. Khi nhắc tới "mặt trận không tiếng súng" ấy, không thể không nhắc tới Nhà ngoại giao nhân dân – Nguyễn Thị Bình – người phụ nữ đầy bản lĩnh, tạo dấu ấn đậm nét trong thành công của Hội nghị Paris, được các nước phương Tây gọi thân mật là Madam Bình.

Bối cảnh lịch sử và sự xuất hiện của bà Nguyễn Thị Bình tại Hội nghị Paris

Sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, cục diện chiến trường và chính trị đã tạo điều kiện thuận lợi để Việt Nam gia tăng áp lực ngoại giao. Ngày 13/5/1968, tại Paris, cuộc hội đàm chính thức đầu tiên giữa Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Hoa Kỳ diễn ra. Ngày 25/1/1969, Hội nghị Paris với sự tham gia của bốn bên chính thức khai mạc.

Bà Nguyễn Thị Bình (tên khai sinh Nguyễn Thị Châu Sa), sinh ra tại Quảng Nam trong một gia đình yêu nước, là cháu ngoại của nhà ái quốc Phan Châu Trinh. Năm 1948, bà gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương. Năm 1951, bà bị thực dân Pháp bắt giam, trải qua những năm tháng tù đày tại khám lớn Sài Gòn và khám Chí Hòa. Đến năm 1954, bà được trả tự do sau Hiệp định Genève và tiếp tục hoạt động cách mạng.

Cuối năm 1968, bà được cử làm Trưởng đoàn trù bị, sau đó là Phó Trưởng đoàn đại diện cho Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam tại bàn đàm phán Paris. Giữa năm 1969, bà được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Ngoại giao của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, đồng thời là Trưởng đoàn đại biểu tại Hội nghị Paris.

Bản lĩnh "Bông hồng thép" trên bàn đàm phán"

Trong suốt quá trình thương lượng, bà Nguyễn Thị Bình và phái đoàn đã thể hiện lập trường kiên định: Mỹ phải rút toàn bộ quân đội khỏi Việt Nam mà không kèm điều kiện. Khát vọng cháy bỏng và mục đích tối thượng của dân tộc là độc lập, chủ quyền và thống nhất đất nước.

Ngày 17/11/1970, tại Câu lạc bộ báo chí Pháp, bà một mình đối diện với khoảng 20 nhà báo quốc tế có quan điểm ủng hộ Mỹ. Bà sử dụng thành thạo tiếng Pháp để phản biện, vừa kiên quyết về lập trường, vừa hòa nhã, lịch thiệp. Khi bị hỏi về "Hiệp định ngầm" giữa miền Bắc và Mỹ, bà đáp: "Không có hiệp định ngầm nào cả. Chúng tôi là một quốc gia. Chẳng có lí do gì để những người anh em ở nước này không giúp đỡ nước khác." Bà khẳng định: "Mỹ phải rút toàn bộ quân, đó là nguyên tắc. Không cần phải bàn!"

Khi được hỏi: "Bà có ở Đảng Cộng sản không?", bà nhanh nhẹn đáp: "Tôi thuộc Đảng yêu nước." Câu trả lời thông minh khiến nhà báo cứng họng. Bà luôn tâm niệm: "Họ có quyền hỏi, mình có quyền trả lời. Nhưng trả lời thế nào để họ tâm phục khẩu phục, hiểu rõ hơn cuộc chiến đấu chính nghĩa của dân tộc mình, đó mới là điều quan trọng."

Bà thể hiện sự mềm dẻo, khôn khéo trong sách lược. Phái đoàn Mặt trận và phái đoàn Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tuy tách biệt nhưng cùng theo đuổi một mục tiêu chung, tạo nên thế trận ngoại giao "tuy một mà hai". Bà đã đưa ra nhiều sáng kiến, được gọi là "những cuộc tấn công ngoại giao", tỏ rõ thiện chí, tranh thủ dư luận, đẩy đối phương vào thế lúng túng.

Cuộc đàm phán kéo dài hơn 4 năm (1968 – 1973) với 202 phiên họp công khai, 45 cuộc họp cấp cao, 500 cuộc họp báo. Trong khi phía Mỹ thay Trưởng đoàn tới 5 lần, bà Nguyễn Thị Bình cùng đồng chí Xuân Thủy kiên trì suốt quá trình. Nhiều nhà bình luận nói vui: "Việt Cộng nhất định thắng vì họ quá kiên trì!" Bà được ví là "Bông hồng thép trên bàn đàm phán".

Những dấu ấn không phai mờ

Bà Nguyễn Thị Bình buộc đối phương phải công nhận Chính phủ Cách mạng lâm thời là một bên đàm phán bình đẳng. Bà tham gia trực tiếp vào việc xây dựng và đấu tranh cho các điều khoản quan trọng của Hiệp định Paris, đặc biệt liên quan đến vấn đề chính trị ở miền Nam, việc rút quân Mỹ và công nhận các quyền dân tộc cơ bản của Việt Nam.

Hình ảnh bà Bình trở thành biểu tượng quốc tế của cuộc đấu tranh chính nghĩa, khát vọng hòa bình của Việt Nam. Nhà văn Nguyên Ngọc nhận xét: "Có lẽ bà là người Việt Nam có nhiều bạn bè nhất trên thế giới... Bà đem bạn bè về cho dân tộc. Và đấy là một trong những nhân tố quan trọng nhất quyết định thắng lợi kỳ lạ của Việt Nam trong thế kỷ qua."

Hình ảnh "Bông hồng thép" – Madam Bình tại Hội nghị Paris mãi là biểu tượng đẹp của nền ngoại giao Việt Nam, khí chất điềm tĩnh, sự tinh tế trong ứng xử cùng trí tuệ sắc sảo, là nguồn cảm hứng vô giá cho các nhà ngoại giao Việt Nam hôm nay.