Bà Nguyễn Thị Bình: "Madame Bình" – Biểu tượng sức mạnh mềm và nhà ngoại giao kiệt xuất tại Paris

1. Thân thế, gia thế yêu nước và bước đầu dấn thân cách mạng

Bà Nguyễn Thị Bình (tên khai sinh là Nguyễn Thị Châu Sa) sinh ngày 26 tháng 5 năm 1927 tại tỉnh Đồng Tháp. Bà là cháu ngoại của nhà yêu nước nổi tiếng Phan Châu Trinh. Thuở nhỏ, bà theo học tiếng Pháp tại trường Lycée Sisowath ở Phnôm Pênh.

Năm 1944, bà trở về nước và hăng hái tham gia phong trào đấu tranh học sinh, sinh viên tại Sài Gòn với bí danh Yến Sa. Năm 1948, bà vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Trong giai đoạn 1951 – 1953, bà bị thực dân Pháp bắt giam, tra khảo tại bót Catinat rồi bị giam giữ tại Khám Lớn Sài Gòn và khám Chí Hòa. Sau khi ra tù năm 1954, bà tiếp tục hoạt động trong phong trào hòa bình đòi thi hành Hiệp định Genève. Năm 1962, bà trở lại miền Nam công tác mảng đối ngoại với tên gọi Nguyễn Thị Bình.

2. "Madame Bình" và bản lĩnh ngoại giao nhân dân tại Paris

Năm 1968, bà Nguyễn Thị Bình được cử làm Trưởng đoàn đàm phán của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam sang Paris dự Hội nghị. Đến tháng 6 năm 1969, khi Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam được thành lập, bà được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Bộ Ngoại giao kiêm Trưởng đoàn đàm phán tại Paris.

Trong suốt gần 5 năm đàm phán căng thẳng (1968 – 1973), "Madame Bình" đã trở thành hiện tượng thu hút sự chú ý đặc biệt của truyền thông quốc tế. Xuất hiện giữa các cuộc họp báo quốc tế trong tà áo dài truyền thống nền nã, bà thể hiện phong thái thanh lịch, nhạy bén nhưng vô cùng kiên định về nguyên tắc. Bà đã biến diễn diễn đàn Paris thành nơi vạch trần tội ác chiến tranh và vận động phong trào phản chiến trên toàn thế giới. Trước những câu hỏi hóc múa của báo giới phương Tây, bà luôn ứng đáp linh hoạt; khi được hỏi về lập trường, bà khẳng định: "Tôi thuộc Đảng yêu nước".

3. Khoảnh khắc lịch sử ký kết Hiệp định Paris 1973

Ngày 27 tháng 1 năm 1973, tại Trung tâm Hội nghị quốc tế ở thủ đô Paris (Pháp), Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam chính thức được ký kết. Bà Nguyễn Thị Bình là đại diện của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam và là người phụ nữ duy nhất trong số bốn đại diện đặt bút ký vào bản Hiệp định lịch sử.

Trải qua hơn 200 phiên họp công khai, 45 cuộc họp riêng cấp cao và hàng trăm cuộc họp báo, thắng lợi trên bàn đàm phán Paris dưới dấu ấn của bà cùng các nhà ngoại giao Việt Nam đã tạo nên bước ngoặt quyết định, buộc quân đội Mỹ phải rút khỏi miền Nam, mở đường cho Đại thắng Mùa Xuân 1975.

4. Cống hiến bền bỉ sau hòa bình và sự vinh danh

Sau khi đất nước thống nhất, bà Nguyễn Thị Bình tiếp tục gánh vác nhiều trọng trách lớn của Đảng và Nhà nước: Bộ trưởng Bộ Giáo dục (1976 – 1987), Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại Quốc hội, và Phó Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam suốt hai nhiệm kỳ (1992 – 2002). Sau khi nghỉ hưu, bà tiếp tục sáng lập và lãnh đạo Quỹ Hòa bình và Phát triển Việt Nam, Quỹ Bảo trợ trẻ em Việt Nam cùng nhiều hoạt động xã hội nhân văn.

Với những cống hiến đặc biệt xuất sắc cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước, bà đã được trao tặng Huân chương Hồ Chí Minh và danh hiệu Anh hùng Lao động.