Bà Nguyễn Thị Bình - sứ giả hòa bình của Việt Nam
Phạm Phương Uyên
Tham gia cách mạng từ 18 tuổi, bà Nguyễn Thị Bình từng là sứ giả hòa bình tại hội nghị Paris, 10 năm làm Phó chủ tịch nước với nhiều cống hiến về đối ngoại, tư pháp.
Bộ Nội vụ đang lấy ý kiến xét tặng danh hiệu Anh hùng Lao động cho bà Nguyễn Thị Bình, nguyên Phó chủ tịch nước, nguyên Bộ trưởng Ngoại giao Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam.
Bà Nguyễn Thị Bình tên thật là Nguyễn Thị Châu Sa, sinh năm 1927 tại Quảng Nam, trong gia đình có truyền thống yêu nước. Mẹ bà là con gái thứ hai của nhà yêu nước Phan Châu Trinh, bố là con thứ mười của một nghĩa binh phong trào Cần Vương chống Pháp, làm viên chức trắc địa ở các tỉnh Tây Nam Bộ.
Trong hồi ký, bà kể sinh ra ở nông thôn nên từ nhỏ đã hiểu việc đồng áng, biết câu cá, bắt tôm. Khi bố được điều sang Campuchia làm việc, cả gia đình đi cùng, sống trong căn nhà gỗ tại đại lộ Miche, thủ đô Phnom Penh. Thường được mẹ kể về ông ngoại và phong trào Duy Tân đầu thế kỷ 20 nên dù chưa từng gặp ông, cô bé Châu Sa sớm được nuôi dưỡng tình yêu thương con người, quê hương.
Châu Sa học trường Lycée Sisowath - trường trung học lớn nhất Campuchia dành cho con công chức người Pháp. Có lần trong giờ ra chơi, thấy mấy học sinh người Pháp nói với nhau về những người giúp việc trong nhà là "bọn Anamites đều là những tên ăn cắp", Châu Sa phẫn nộ, lấy cặp sách choảng bạn.
Bà Nguyễn Thị Bình (trái) phát biểu tại lễ kỷ niệm 50 năm ngày ký Hiệp định Paris, ở Hà Nội tháng 1/2023. Ảnh: BNG
Khi mẹ ốm nặng phải về chữa bệnh tại Sài Gòn, Châu Sa mong ước sau khi học xong tú tài sẽ xin học trường y để trở thành bác sĩ chữa bệnh cho người nghèo. Sau khi mẹ mất, bố cô đặt nhiều hy vọng vào con cả Châu Sa. Cô học tương đối tốt, nhất là môn toán nên từng làm gia sư, dạy toán ở một vài trường.
Châu Sa thích nghe nhạc trữ tình của Schubert, Schumann..., thích thể thao, nhất là bóng rổ. Cô cũng tập làm các công việc may vá, nấu nướng bởi muốn trở thành phụ nữ "công, dung, ngôn, hạnh". Sau khi Nhật đảo chính Pháp ở Đông Dương tháng 3/1945, gia đình Châu Sa trở về Việt Nam, việc thi tú tài phải gác lại.
