BÀ NGUYỄN THỊ BÌNH: "SỨ GIẢ HÒA BÌNH", NHÂN CHỨNG SỐNG CỦA BÀN ĐÀM PHÁN HIỆP ĐỊNH PARIS VÀ THỜI KHẮC LỊCH SỬ DÂN TỘC

Trong chiều dài lịch sử ngoại giao Việt Nam thế kỷ 20, nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình (tên thật là Nguyễn Thị Châu Sa, sinh năm 1927) đứng ở vị trí vô cùng đặc biệt. Bà không chỉ là người chứng kiến những bước ngoặt sống còn của dân tộc, mà còn là người trực tiếp đặt bút ký vào Hiệp định Paris năm 1973 – văn kiện lịch sử buộc quân đội Mỹ phải rút khỏi Việt Nam, tạo tiền đề quyết định cho Đại thắng Mùa Xuân 1975.

Là cháu ngoại của nhà cách mạng chí sĩ Phan Châu Trinh, bà Nguyễn Thị Bình tiếp thu tinh thần yêu nước và tư duy tiến bộ từ rất sớm. Năm 1968, giữa lúc chiến trường miền Nam diễn ra khốc liệt, bà được Đảng và Nhà nước tin tưởng giao trọng trách làm Trưởng đoàn đàm phán của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam, sau đó là Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam tại Hội nghị Paris. Sự xuất hiện của một người phụ nữ Việt Nam nhỏ nhắn, khoác trên mình chiếc áo dài truyền thống với nụ cười rạng rỡ nhưng phong thái tự tin, lập luận đanh thép đã ngay lập tức thu hút sự chú ý đặc biệt của truyền thông quốc tế, tạo nên hiện tượng "Madame Bình" làm rung động dư luận thế giới.

Trong suốt 5 năm đàm phán cam go (1968 – 1973) – cuộc đàm phán kéo dài nhất lịch sử ngoại giao hiện đại, bà đã thể hiện bản lĩnh kiên cường khi đối đầu với những chính khách và bộ óc chiến lược sừng sỏ của phía Mỹ. Trên bàn đàm phán Kléber, bà khéo léo kết hợp giữa thế trận quân sự ngoài chiến trường với đấu tranh ngoại giao, biến các cuộc họp báo thành diễn đàn công khai tố cáo tội ác chiến tranh, đồng thời tranh thủ sự ủng hộ mạnh mẽ của phong trào phản chiến toàn cầu. Ngày 27/1/1973, hình ảnh bà đại diện cho Chính phủ Cách mạng Lâm thời dõng dạc đặt bút ký vào bản Hiệp định Paris đã trở thành một biểu tượng bất tử của trí tuệ, bản lĩnh và chí khí phụ nữ Việt Nam trên trường quốc tế.

Sau ngày đất nước thống nhất, bà tiếp tục cống hiến trọn vẹn cho sự nghiệp giáo dục và ngoại giao nhân dân trên các cương vị Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Phó Chủ tịch nước. Cuộc đời của bà Nguyễn Thị Bình chính là một "cuốn hồi ký sống" vô giá, ghi lại hành trình từ trong khói lửa chiến tranh bước ra hòa bình, là ngọn lửa trí tuệ và nguồn cảm hứng bất tận cho các thế hệ mai sau.