Bà Nguyễn Thị Hồng - Cột mốc sống trên "Vành đai trắng" Gio Linh

Giai đoạn 1967 - 1972 tại bờ Nam sông Bến Hải (Quảng Trị cũ) chứng kiến một chính sách vô cùng tàn bọc của đối phương: lập "Vành đai trắng" (Mcnamara Line). Địch dùng chất độc hóa học, xe ủi và bom đạn san phẳng làng mạc, dồn dân vào các khu tập trung nhằm cắt đứt hoàn toàn sợi dây liên lạc giữa nhân dân và lực lượng cách mạng. Giữa vùng đất chết chỉ có cát bỏng và gốc kẽm gai ấy, câu chuyện của bà Nguyễn Thị Hồng – nguyên Trung đội trưởng Trung đội du kích nữ Gio Mỹ (huyện Gio Linh) – là một biểu tượng rực rỡ của lòng kiên trung.

Hoàn cảnh chiến đấu của du kích Gio Linh lúc bấy giờ vô cùng ngặt nghèo. Ban ngày, mặt đất phẳng lặng như tờ, trống trải không một bóng cây, trực thăng và xe bọc thép V-100 của địch tuần tra liên tục. Ban đêm, gió biển thổi mạnh, cát bay mịt mù xóa hết mọi dấu vết hầm hào. Trung đội của bà Hồng gồm 15 cô gái tuổi mười chín, đôi mươi phải sống bám vào các hầm bí mật đào sâu dưới lòng cát nóng, ăn cơm vắt trộn cát, uống nước mạch đục ngầu để giữ đất.

Nhiệm vụ của bà Hồng và đồng đội là: Bám trụ tại chỗ để làm tai mắt cho bộ đội chủ lực, tổ chức đánh tỉa, gài mìn định hướng bẻ gãy các mũi càn quét bằng xe cơ giới của địch vào vùng giáp ranh vĩ tuyến 17.

Sáng ngày 12 tháng 5 năm 1968, sau một loạt pháo từ căn cứ dốc Miếu dội xuống, một đại đội lính thủy đánh bộ Mỹ cùng 4 xe bọc thép bất ngờ mở cuộc càn quét thẳng vào khu vực cồn cát xã Gio Mỹ — nơi trung đội của bà Hồng đang ẩn nấp. Do một cơ sở mật bị lộ, địch rà quét máy dò kim loại trúng ngay nắp hầm bí mật của tổ ba người do bà Hồng trực tiếp chỉ huy.

Trong lằn ranh sinh tử, nếu đầu hàng, mạng lưới cơ sở dọc bờ biển sẽ bị nhổ tận gốc. Bà Hồng ra hiệu cho hai đồng đội chuẩn bị lựu đạn, còn mình chủ động dùng báng súng AK đẩy tung nắp hầm dạt cát, lao lên trước.

"Lúc bật tung nắp hầm, ánh nắng mặt trời làm tôi chói mắt, trước mặt toàn là lính Mỹ súng lăm lăm. Tôi không kịp nghĩ gì, chỉ hét lớn 'Bắn!' rồi siết trọn băng đạn vào đội hình địch. Lúc đó mình không biết sợ chết, chỉ sợ không kéo được tên giặc nào theo thôi," bà Hồng kể lại trong tập tài liệu lịch sử Đảng bộ địa phương.

Sự xuất hiện đường đột và quả cảm của người con gái du kích ngay giữa bãi cát trống làm quân địch hoảng loạn, đội hình rối loạn. Lợi dụng lúc địch dạt ra tìm chỗ nấp, bà Hồng cùng đồng đội vừa bắn trả vừa mưu trí dụ địch về phía bãi mìn định hướng (DH-10) đã gài sẵn từ trước. Bà nhấn kíp nổ, một tiếng nổ xé toạc màn sương muối, hất văng một chiếc xe bọc thép và loại khỏi vòng chiến đấu hơn 10 tên địch. Trận đánh kéo dài đến xế chiều, trung đội du kích nữ đã bảo vệ an toàn cho hệ thống hầm bí mật và đẩy lùi trận càn.

Chiến tranh khép lại, trải qua những giai đoạn sáp nhập và phân tách địa giới hành chính từ tỉnh Bình Trị Thiên cũ trở lại ngày nay, bà Nguyễn Thị Hồng vẫn chọn ở lại mảnh đất quê hương Gio Linh, Quảng Trị. Sau mốc thời gian 01/01/2025, thực hiện Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã, xã Gio Mỹ cũ đã được sáp nhập để thành lập xã mới. Hiện nay, người nữ trung đội trưởng du kích năm xưa đang sống những năm tháng tuổi già an yên bên con cháu tại xã Gio Mỹ Sơn, huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị.

Đối với các nhà nghiên cứu lịch sử, ký ức của những người như bà Hồng tại vùng "Vành đai trắng" là minh chứng sống động nhất cho chân lý: Sức mạnh nhân dân có thể bám rễ sâu vào lòng đất, biến những cồn cát bỏng trơ trụi thành những pháo đài kiên cường mà không một thứ vũ khí tân tiến nào có thể khuất phục được.