Bà Nguyễn Thị Hồng – nguyên cựu TNXP thuộc Đại đội 751 (C751), Tổng đội 75 TNXP Quảng Bình
Trong chiến dịch giải phóng Quảng Trị và chiến dịch Đường 9 - Nam Lào, việc giữ cho các cung đường chiến lược luôn thông suốt là một cuộc chiến dai dẳng và vô cùng khốc liệt. Bên cạnh lực lượng công binh, các Đại đội Thanh niên xung phong (TNXP) chính là những người trực tiếp bám trụ tại các "tọa độ chết" để san lấp hố bom, mở đường cho xe qua. Câu chuyện của bà Nguyễn Thị Hồng – nguyên cựu TNXP thuộc Đại đội 751 (C751), Tổng đội 75 TNXP Quảng Bình – là một lát cắt đầy xúc động và kiên cường về những năm tháng tuổi trẻ ấy.
Mùa hè năm 1972, cao điểm dốc sạt lở trên tuyến Đường 16 miền Tây Quảng Bình — Quảng Trị trở thành mục tiêu hủy diệt của không quân Mỹ. Hoàn cảnh lúc bấy giờ cực kỳ ngặt nghèo: Đất đá trên đỉnh dốc bị bom B-52 cày xới tơi tả, gặp những trận mưa rừng đổ xuống liền biến thành những bãi sình lầy ngập tới đầu gối, xe vận tải chở vũ khí hoàn toàn bị bất động. Địch liên tục thả bom nổ chậm và bom bướm ngụy trang trong bùn đất nhằm ngăn chặn lực lượng ứng cứu của ta.
Nhiệm vụ của bà Hồng và Đại đội C751 lúc đó là: "Máu có thể đổ, nhưng đường không thể tắc", bất kể ngày đêm, hễ bom dứt là phải lao ra mặt đường, dùng cuốc xẻng và cả đôi tay trần để gạt đá, lấp hố bom, làm cọc tiêu sống dẫn xe vượt dốc trong đêm.
Đêm ngày 18 tháng 8 năm 1972, trời mưa tầm tã, gió rừng thổi ù ù qua các vách đá. Một đoàn xe xích kéo pháo nặng hàng chục tấn của bộ đội chủ lực đang chuẩn bị vượt dốc để vào chiến trường bờ Bắc sông Bến Hải thì một loạt bom tọa độ dội xuống, đánh sập hoàn toàn một góc cua độc đạo bên sườn đồi.
Bà Hồng cùng tổ nữ TNXP lập tức khoác cuốc xẻng lao ra trận địa dưới ánh pháo sáng lơ lửng của địch. Khi đang còng lưng cuốc từng vạt đất đỏ để tôn lại mặt đường, lưỡi cuốc của bà Hồng bỗng va phải một vật thể bằng kim loại phát ra tiếng "coong" khô khốc.
Hạt bùn gạt ra, trước mắt bà là phần đuôi cánh đuôi của một quả bom nổ chậm cỡ lớn đang nằm cắm chéo ngay giữa lòng đường, hệ thống ngòi nổ định giờ bên trong đang phát ra những tiếng cạch cạch nhỏ.
Trong lằn ranh sinh tử, nếu cả tổ rút chạy để đợi lực lượng công binh đến rà phá, đoàn xe chở pháo phía sau sẽ bị kẹt lại khi trời sáng và làm mồi cho máy bay địch oanh tạc.
Bằng sự khéo léo và lòng quả cảm phi thường, bà Hồng vừa canh chừng tiếng kêu của ngòi nổ, vừa cùng đồng đội khuân những tảng đá hộc lớn xếp chèn xung quanh quả bom, tạo thành một "vách ngăn" tạm thời, đồng thời mở một lối rẽ nhỏ đi vòng qua khối thuốc nổ dã chiến.
Ròng rã suốt 3 tiếng đồng hồ vật lộn với đất đá và tử thần, con đường vòng dã chiến đã hoàn thành. Bà Hồng đứng thẳng người ở mép vực, tay cầm chiếc đèn pin bọc vải đỏ quẫy mạnh làm cọc tiêu. Đoàn xe chở pháo lần lượt nối đuôi nhau lách qua khe hẹp, vượt dốc an toàn hướng về mặt trận vĩ tuyến.
Chiến tranh lùi xa vào quá khứ, những cung đường máu lửa năm xưa nay đã được phủ xanh bởi bạt ngàn cây nguyên liệu và cao su. Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, bao gồm cả các đợt sáp nhập, điều chỉnh địa giới hành chính cấp xã vừa qua, người cựu TNXP Nguyễn Thị Hồng vẫn chọn ở lại gắn bó với mảnh đất quê hương miền Trung đầy nắng gió.
Hiện nay, bà đang sống những năm tháng tuổi già an yên, giản dị tại huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình — vùng đất anh hùng nằm cận kề bến phà Long Đại và tuyến Đường 16 huyền thoại, nơi bà đã dành trọn tuổi thanh xuân đẹp nhất của mình cho mạch máu giao thông của Tổ quốc.
Đối với các nhà chép sử, ký ức và những vết sẹo trên thân thể của những cựu TNXP như bà Hồng là những tư liệu vô giá về một thế hệ "Gan vàng dạ ngọc". Chiến công thầm lặng của họ đã chứng minh một chân lý: Sức mạnh của lòng yêu nước và tinh thần tập thể có thể san bằng mọi đỉnh dốc, khuất phục mọi loại vũ khí tối tân, viết nên huyền thoại bất tử của lực lượng Thanh niên xung phong Việt Nam.
