Bà Nguyễn Thị Lan – nguyên cựu Thanh niên xung phong thuộc Đại đội 555 (C555), Tổng đội 25 TNXP Trường Sơn

Nếu dốc Khỉ, cua chữ A là những túi bom hiểm trở dưới lòng thung lũng, thì trọng điểm "Cổng Trời" trên Đường 20 Quyết Thắng (huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình) lại là một thử thách nghiệt ngã ở độ cao chót vót. Nơi đây một bên là vách đá vôi dựng đứng như tường thành, một bên là vực sâu không đáy, quanh năm mây mù bao phủ. Để cắt đứt con đường độc đạo này, máy bay Mỹ liên tục đánh phá vào các vách đá để tạo ra những khối sạt lở khổng lồ. Câu chuyện của bà Nguyễn Thị Lan – nguyên cựu Thanh niên xung phong thuộc Đại đội 555 (C555), Tổng đội 25 TNXP Trường Sơn – là một minh chứng sống động cho ý chí kiên cường bám trụ đỉnh cao.

Mùa đông năm 1971, chiến dịch vận chuyển mùa khô bước vào giai đoạn cao điểm. Hoàn cảnh tại trọng điểm Cổng Trời lúc bấy giờ vô cùng ngặt nghèo: Bom đánh phá làm những tảng đá mồ côi nặng hàng chục tấn từ đỉnh núi đổ sập xuống, chặn đứng lối đi của các đoàn xe vận tải chở lương thực và vũ khí. Giữa cái lạnh thấu xương của gió mùa đông bắc và sương muối mù mịt miền biên viễn, việc nổ mìn phá đá lớn của công binh rất dễ làm sập cả kết cấu mạn đường đèo vốn đã rạn nứt.

Nhiệm vụ của bà Lan và tiểu đội nữ TNXP "mũi nhọn" là: Túc trực ngay tại mặt đường 24/24 giờ, dùng búa tạ, đục thép và tay trần để ghè nhỏ từng khối đá, dọn sạch mặt đường ngay sau khi bom dứt.

Đêm ngày 14 tháng 11 năm 1971, trời rét đậm, sương mù dày đặc đến mức đứng cách nhau ba bước chân cũng không nhìn rõ mặt. Một đoàn xe Zil-130 gồm 15 chiếc chở đầy gạo và thuốc men đang áp sát chân đèo thì một loạt bom tọa độ bất ngờ dội xuống dốc Cổng Trời. Sức nổ dội vào vách núi làm một khối đá vôi khổng lồ, ước tính rộng bằng cả chiếc xe tải, đổ ập xuống nằm chình ình giữa lòng đường hẹp.

Bà Lan cùng tổ xung kích lập tức lao ra trận địa. Dưới ánh pháo sáng lơ lửng lúc ẩn lúc hiện trong màn sương, khối đá nằm chênh vênh, mép ngoài đã chớm ra khoảng không của vực sâu.

Trong lằn ranh sinh tử, nếu không giải tỏa được khối đá này trước 4 giờ sáng, đoàn xe phía sau sẽ bị kẹt lại trên lưng chừng đèo, hoàn toàn bất động và sẽ làm mồi cho máy bay oanh tạc địch khi bình minh lên.

"Lúc đó gió rít qua kẽ đá lạnh buốt, tay chân chúng tôi tê dại đến mức cầm cán búa không chặt. Nhưng nhìn chiếc xe đi đầu đang phải tắt máy nằm chờ, anh lái xe lo lắng nhìn đồng hồ, lòng tôi như lửa đốt. Tôi quấn vội chiếc khăn len quanh bàn tay để chống trượt, hai tay ôm chặt chiếc búa tạ nặng 10 cân, lấy hết sức bình sinh giáng mạnh vào mạch nứt của khối đá lớn", bà Lan xúc động kể lại.

Mỗi nhát búa giáng xuống phát ra những tia lửa sáng lòa và tiếng "choang... choang..." vang động vách đá. Sức chấn động dội ngược lại làm hai bàn tay bà rách da, máu thấm đỏ cả lớp bọc vải, tai ù đặc vì tiếng máy bay trinh sát OV-10 đang gầm rú vòng lượn trên đầu. Nhưng người con gái TNXP ấy không hề chùn bước, nhịp búa của bà cùng đồng đội vẫn dồn dập, đều đặn như nhịp đập của trái tim dũng cảm.

Sau gần hai tiếng đồng hồ ghè đục nghẹt thở, khối đá lớn cuối cùng cũng rạn vỡ làm đôi. Bà Lan cùng chị em dùng xà-băng tổng lực bẩy nửa khối đá lăn xuống vực sâu, nửa còn lại được xếp gọn vào sát vách núi làm hộ lan dã chiến.

Đoàn xe tải chở gạo nổ máy, xé toạc màn sương mù và lướt qua trọng điểm an toàn. Người tài xế đi đầu ngang qua chỉ kịp thò tay ra cửa sổ vẫy chào và gửi tặng tổ nữ một chiếc lương khô bẻ đôi — món quà vô giá giữa đêm rừng lạnh giá.

Chiến tranh khép lại, những âm thanh chát chúa của bom đạn và tiếng búa tạ ghè đá năm xưa đã lùi sâu vào quá khứ. Trải qua những thăng trầm của lịch sử và các đợt sáp nhập, điều chỉnh địa giới hành chính của địa phương, trọng điểm Cổng Trời huyền thoại nay nằm trên tuyến đường hành trình di sản thanh bình của Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng.

Người nữ cựu TNXP quả cảm Nguyễn Thị Lan năm ấy nay đã thành một người bà tóc bạc phơ, đang sống những năm tháng tuổi già an yên, giản dị tại huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình.

Đối với các nhà chép sử, câu chuyện của bà Lan và những nhịp búa thép trên đỉnh Cổng Trời là minh chứng sống động cho tinh thần "Bàn tay ta làm nên tất cả" của lực lượng Thanh niên xung phong Việt Nam. Những cô gái tuổi mười chín, đôi mươi ấy đã dùng chính sức lực mộc mạc và ý chí kiên cường để bạt núi, mở đường, giữ vững mạch máu thông suốt cho những chuyến xe tiến về bờ Nam, dệt nên huyền thoại bất tử bên đại ngàn Trường Sơn hùng vĩ.