Bà Nguyễn Thị Thu và ông Phạm Hùng

Những ngày cuối tháng 10, Quảng Trị bắt đầu vào mùa mưa, những trận mưa ào ạt khiến ruộng đồng chìm trong lũ, nước trên dòng Thạch Hãn dâng cao, đục ngầu chảy xiết. Những ngày mưa như thế làm cho cụ Nguyễn Thị Thu (71 tuổi, xã Triệu Phong, Quảng Trị) nức nở, nhớ về những ngày mưa dữ dội 50 năm trước. Ngày đó, từ trên trời không chỉ có bom, đạn mà dưới mặt đất còn có cả mồ hôi, nước mắt và máu của các chiến sĩ hòa vào từng tấc thành cổ.

Mùa hè đỏ lửa năm 1972, bà Thu tròn 17 tuổi, tham gia lực lượng du kích tại địa phương. Ở tuổi trăng tròn, bà Thu cưới ông Nguyễn Cầu (17 tuổi) là con trai của ông Nguyễn Con làm nghề cào hến trên sông Thạch Hãn. Khi trận chiến nổ ra, ông Cầu vào miền Nam, bà Thu ở lại với bố chồng giúp bà đội vượt sông Thạch Hãn. Đi chứng bom đạn chiến bà Thu bây giờ nhớ như quên quên. Thế nhưng có những kí ức bà không bao giờ quên, tiếng người bị thương gọi mẹ, tiếng rên la thất thanh và những chuyến đò đêm mà bà biết nhiều người đi nhưng ít ai trở về.

“Kể từ khi chiến dịch bắt đầu, con đò của tôi đưa hàng ngàn chiến sĩ qua sông. Họ còn trẻ lắm, 18–20 tuổi. Đa phần là sinh viên các trường đại học ngoài Hà Nội mới gác bút cầm súng. Điều day dứt nhất là tôi đưa họ đi… nhưng chẳng mấy ai trở lại”, bà Thu nghẹn ngào chia sẻ.

Thời điểm đó, bà Thu và ông Con là 2 người duy nhất ở khu vực thành cổ Quảng Trị đưa đò vượt sông và dẫn đường cho các chiến sĩ tiếp cận Thành cổ. Do chỉ có một chiếc, mỗi ngày 10 chuyến, mỗi chuyến 10 người, số còn lại phải bơi qua sông. Những chuyến đò khi ấy chỉ có thể đi vào ban đêm, trời đất tối đen như mực, lâu lâu có bom đạn lóe lửa thì họ mới thấy mặt nhau.

Bà Thu còn nói: “Có chiến sĩ bị thương nặng lắm, được tôi đưa về đến bờ, chưa kịp chuyển đến trạm quân y thì đã hy sinh. Trước khi nhắm mắt còn gọi mẹ ơi, tôi xót xa vô cùng. Tới nay, do đi chứng bom đạn, tôi không nhớ rõ nhiều nhưng nhớ là trong làng hàng vạn chiến sĩ được tôi chở qua sông, sau này chỉ có 2 người còn sống được tôi chở về.”Thế rồi 46 năm sau, có một cuộc tốc bạch phá vượt hàng trăm cây số từ Bắc vào Quảng Trị, tìm gặp người du kích đưa đò năm xưa. Đó là ông Phạm Hùng, cựu chiến sĩ Thành cổ hiện đang sống tại Thái Nguyên. Gặp lại ông Hùng, bà Thu nghẹn ngào và mừng lắm. Năm 2018, sau khi xem thuyết minh về người đưa đò trên sông Thạch Hãn, ký ức về người dẫn ông giải thoát khỏi gây gò cùng núi du kích với khuôn mặt bầu bĩnh lại đò đưa chiến sĩ qua sông ùa về và ông quyết định tìm thăm ân nhân đặc biệt ấy.

Trong balo tặng Thanh cổ Quảng Trị, giữa vô số lá thư chiến mũ rách, khẩu súng hoen gỉ, những đồ vật đã in tên mình sự khốc liệt của chiến tranh và màu cũ kĩ của thời gian thì lại xuất hiện một bức ảnh hiếm hoi của một cô gái trẻ trên mũi đò cứng và có giải du kích đang ôm súng phía sau gần 10 chiến sĩ cũng đang cười tươi. Khi thấy ảnh này thì ông Cầu và bà Thu xúc động lắm.

Theo ông Cầu, sau khi kết thúc 81 ngày đêm lịch sử, bố ông trở lại sông Thạch Hãn tiếp tục cuộc sống bình thường cho đến lúc qua đời. Hòa bình lập lại, đất nước thống nhất, ông Cầu và bà Thu cưới nhau và có 4 người con. Hai ông bà đều qua độ tuổi 70, họ sống hạnh phúc bên ngôi nhà cạnh sông Thạch Hãn. Nhân dịp lễ, ông Cầu ra thăm mộ cha và bà Thu thắp hương cho các chiến sĩ bà đã đưa đò khi ấy.

Bà Thu nghẹn ngào: “Các cháu, các con cứ nghe đấy, thấy đấy mà nhớ. Nhờ sự hy sinh của các anh nên mới có hòa bình hôm nay.”

Nhìn chung, chiến tranh thời ấy thật ác liệt và hiểm nguy. Nhưng thế hệ cha ông đi trước đã hy sinh xương máu, hoài bão, ước mơ để bảo vệ hòa bình cho dân tộc. Vì thế, để bày tỏ lòng biết ơn, trân trọng đối với công ơn của các anh hùng đi trước hãy rèn luyện, học tập chăm chỉ mỗi ngày nhằm trở thành một công dân có ích cho xã hội. Dù hiện tại là thời bình, nhưng ta phải cống hiến 1 trí tuệ, sức lực và nhiều yếu tố khác. để giúp phát triển giữ gìn và phát huy những giá trị cha ông đã tạo ra và để lại cho dân ta.