Bà Phan Thị Lài
Những năm cuối thập niên 1960, phố chợ Mỹ Tho vẫn sáng đèn mỗi tối. Người bán hàng rong, người gánh bánh, người chèo xe đạp qua lại như bao đô thị miền Nam nhộn nhịp. Nhưng sau vẻ bình thường ấy là những ngày tháng căng thẳng bởi kiểm soát, lục soát bất ngờ. Bà Phan Thị Lài sống bằng nghề bán chè đậu xanh, chè chuối và xôi ngọt vào buổi tối. Gánh hàng của bà đơn sơ: đôi quang gánh tre, nồi chè nóng và chiếc muôi nhôm đã cũ. Vì đi khắp các con phố nên bà biết rõ nơi nào an toàn, nơi nào có động. Thấy nhiều cán bộ hoạt động bí mật cần người báo tin, bà nhận giúp bằng cách rất riêng: tiếng rao đêm. Bà quy ước: Rao bình thường, kéo dài vui vẻ: mọi việc yên ổn. Rao nhanh, dồn dập: có kiểm tra gần đó. Rao rồi ngắt quãng bất thường: phải rút ngay. Một tối, bà vừa tới đầu chợ thì thấy lực lượng tuần tra đang tiến vào con hẻm nơi có điểm liên lạc bí mật. Không hề lúng túng, bà gánh chè bước chậm lại rồi cất tiếng: “Ai... chè đậu xanh nóng đây... chè đây... chè đây...” Giọng rao nhanh và gấp hơn thường ngày. Trong căn nhà cuối hẻm, người đang chờ gặp nhau nghe tiếng liền hiểu ý, lập tức tản ra như khách đi đường. Toán tuần tra ập đến nhưng không phát hiện gì ngoài một gánh chè đang tỏa khói thơm đầu ngõ. Một tên hỏi: “Bà đứng đây làm gì?” Bà cười hiền: “Bán chè chớ làm gì, chú ăn một chén không?” Cả toán bật cười rồi bỏ đi. Nhiều đêm khác, tiếng rao của bà len lỏi qua phố chợ, bình dị như bao âm thanh đời thường, nhưng lại cứu người trong khoảnh khắc nguy nan. Ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, có người tìm đến tặng bà chiếc nồi mới. Bà lắc đầu: “Giữ nồi cũ cho nhớ thời gian khó.” Chiếc nồi méo và đôi quang gánh tre ấy vẫn còn được bà giữ đến cuối đời. Tiếng rao đêm trên phố chợ năm xưa không chỉ bán những chén chè ngọt, mà còn chở theo lòng dũng cảm, trí thông minh và nghĩa tình của người dân miền Nam trong những năm tháng thời hoa lửa.
