Bà Râu trong những ngày tháng Tư

Tháng Tư năm 1975.

Nắng Ninh Thuận như đổ lửa xuống những triền đất khô cằn phía Bắc Phan Rang. Gió từ những vùng núi thổi xuống mang theo hơi nóng và bụi đỏ. Trên những con đường nhỏ giữa đồng ruộng, cây cối xác xơ vì nhiều năm chiến tranh. Xa xa, những dãy núi đứng lặng dưới bầu trời xanh đến nhức mắt.

Bà Râu những ngày ấy không giống một vùng quê bình thường.

Ban ngày, tiếng máy bay và tiếng pháo làm rung chuyển mặt đất. Ban đêm, ánh chớp từ những trận pháo kích đôi khi xé toang màn tối. Người dân đóng kín cửa, không dám thắp đèn lớn. Những người mẹ ôm con trong lòng, những cụ già ngồi im bên vách nhà, lắng nghe từng tiếng động vọng từ phía trận địa.

Ai cũng biết chiến tranh đang đến rất gần.

Nhưng không ai biết ngày nào sẽ là ngày cuối cùng của tiếng súng.

Bà Râu nằm trong khu vực phòng thủ phía Bắc Phan Rang. Trong cuộc tiến công tháng 4-1975, nơi đây trở thành một trong những vị trí quan trọng mà lực lượng ta phải đánh chiếm để phá vỡ tuyến phòng thủ Du Long – Kiền Kiền và mở đường tiến xuống Phan Rang. Tư liệu quân sự ghi nhận ngày 14-4, các đơn vị thuộc Sư đoàn 3 tiến công quận lỵ Du Long và các vị trí lân cận như Bà Râu, Suối Vàng, Suối Đá.

Với những người dân sống ở đây, những địa danh ấy không phải những ký hiệu trên bản đồ.

Đó là quê hương.

Là con đường họ từng đi.

Là cánh đồng họ từng cày.

Là những mái nhà họ đã sống qua bao mùa nắng gió.

Và giờ đây, tất cả trở thành một phần của chiến trường.

Rạng sáng ngày 14 tháng 4.

Khi mặt trời còn chưa lên khỏi những dãy núi, tiếng pháo bất ngờ dội xuống.

Một tiếng.

Rồi hai tiếng.

Sau đó là cả một chuỗi âm thanh dữ dội nối tiếp nhau.

Đất dưới chân rung lên.

Những mái nhà rung bần bật.

Chim chóc từ những hàng cây ven làng hoảng loạn bay lên.

Một bà mẹ vội kéo đứa con nhỏ vào góc hầm.

– Nằm xuống con!

Đứa bé ôm lấy mẹ.

– Má ơi, bộ đội mình tới chưa?

Người mẹ không trả lời.

Bà chỉ siết chặt con vào lòng.

Bà cũng đang chờ.

Chờ một điều mà suốt bao năm chiến tranh, người dân nơi đây đã chờ đợi.

Ngày quê hương được yên tiếng súng.

Ngoài kia, trận đánh đã bắt đầu.

Theo kế hoạch tác chiến, lực lượng ta không chỉ đánh thẳng vào quận lỵ Du Long mà còn tổ chức các mũi đánh vào những vị trí quan trọng xung quanh. Một trong những hướng được chú ý là Bà Râu, nơi có cụm phòng ngự của đối phương. Một tài liệu của Báo Quân đội nhân dân ghi lại rằng một tiểu đoàn của Trung đoàn 2 được tổ chức bí mật men theo sườn núi phía Tây, bất ngờ đánh vào ấp Bà Râu, nhằm chia cắt hệ thống phòng ngự.

Những người lính đi trong bóng tối.

Họ men theo những con đường mà đôi khi chính họ cũng không nhìn rõ dưới ánh sáng mờ của bình minh.

Địa hình khô cằn, nhiều chỗ hiểm trở.

Cái nóng của tháng Tư khiến cổ họng khô rát.

Nhưng không ai dừng lại.

Phía trước là mục tiêu.

Phía sau là đồng đội.

Và xa hơn nữa là Phan Rang.

Khoảng sáng ngày hôm ấy, tiếng súng ở Bà Râu mỗi lúc một dày.

Những người lính áp sát từng vị trí.

Có người vừa chạy vừa cúi thấp người.

Có người nằm sát mặt đất, chờ hiệu lệnh.

Có người chỉ kịp nhìn đồng đội bên cạnh một lần rồi cùng lao lên.

Không ai biết trận đánh sẽ kéo dài bao lâu.

Chỉ biết rằng phải tiến lên.

Một chiến sĩ trẻ bị thương nhẹ ở cánh tay. Máu thấm qua lớp áo. Người đồng đội định kéo anh về phía sau.

Anh lắc đầu:

– Tôi còn đi được.

– Bị thương rồi!

– Chưa nặng. Cứ để tôi theo.

Rồi anh lại ôm súng tiến lên.

Những hình ảnh như thế có lẽ đã xuất hiện rất nhiều lần trong những ngày tháng Tư.

Không phải ai cũng trở thành nhân vật được lịch sử gọi tên.

Nhưng từng người lính đều góp một phần nhỏ bé của mình vào bước tiến chung.

Ở một căn nhà cách trận địa không xa, những người dân vẫn ngồi chờ.

Không ai nói lớn.

Một cụ già liên tục bước ra cửa rồi lại quay vào.

Một người phụ nữ ghé tai nghe tiếng súng.

– Hình như tiếng súng gần hơn rồi.

Người bên cạnh đáp:

– Chắc bộ đội đang tiến vào.

Câu nói ấy làm mọi người im lặng.

Không ai dám vui quá sớm.

Bởi họ đã chứng kiến quá nhiều lần hy vọng vừa lóe lên thì bom đạn lại trút xuống.

Họ hiểu chiến thắng không đến dễ dàng.

Ngoài kia, những người lính vẫn đang chiến đấu.

Và trong những căn nhà nhỏ, người dân đang chờ.

Hai cuộc chiến diễn ra cùng lúc.

Một cuộc chiến trên trận địa.

Một cuộc chiến trong lòng người.

Đến chiều, tiếng súng vẫn chưa dứt.

Bà Râu, Du Long và các vị trí xung quanh trở thành những điểm giằng co quyết liệt. Quân ta chiếm được một số vị trí nhưng phải đối mặt với những đợt chống trả và phản kích mạnh. Theo tư liệu của Nhân Dân, trong hai ngày 14 và 15-4, Sư đoàn 3 gặp nhiều khó khăn trước hệ thống phòng ngự được tổ chức chặt chẽ và hỏa lực hỗ trợ mạnh của đối phương.

Đêm xuống.

Nhưng trận chiến chưa dừng.

Những người lính nằm sát mặt đất, tranh thủ từng phút nghỉ ngơi.

Một bi đông nước được chuyền từ người này sang người khác.

Một mẩu lương khô được bẻ làm đôi.

Không ai hỏi phần của mình còn bao nhiêu.

Có những lúc trong chiến tranh, một ngụm nước cũng trở thành thứ quý giá.

Một người lính nhìn lên bầu trời.

Đêm Ninh Thuận đầy sao.

Anh nói rất khẽ:

– Không biết dưới quê giờ này mẹ có ngủ không...

Người bên cạnh không trả lời.

Có lẽ anh cũng đang nhớ mẹ.

Có lẽ cả hai đều đang nghĩ về một mái nhà ở một nơi rất xa chiến trường.

Rồi tiếng súng lại vang lên.

Hai người lập tức đứng dậy.

Chiến tranh không cho phép họ nhớ nhà quá lâu.

Sáng 15 tháng 4.

Bà Râu vẫn chìm trong khói lửa.

Nhưng thế trận đã thay đổi.

Những vị trí quan trọng từng lớp bị phá vỡ. Quân ta tiếp tục tiến công, phối hợp với các hướng khác để siết chặt tuyến phòng thủ phía Bắc Phan Rang.

Tại Du Long, các lực lượng ta giữ vững những khu vực đã chiếm được. Địch tìm cách phản kích nhưng bị đẩy lùi. Các nguồn tư liệu lịch sử ghi nhận quân ta tiếp tục đánh chiếm và khống chế các vị trí Bà Râu, Kiền Kiền, Ba Tháp cùng các khu vực lân cận.

Con đường xuống Phan Rang bắt đầu rộng mở.

Nhưng những người lính trên trận địa chưa biết rằng chỉ còn rất ít thời gian nữa.

Họ vẫn chiến đấu như thể phía trước còn vô số trận đánh.

Bởi trong chiến tranh, không ai có thể nhìn thấy trước bình minh.

Đêm 15 tháng 4.

Bà Râu yên hơn.

Không phải vì chiến tranh đã kết thúc.

Mà bởi sau nhiều ngày chiến đấu, một khoảng lặng ngắn ngủi xuất hiện giữa những tiếng súng.

Người dân hé cửa.

Một vài người bước ra ngoài.

Không ai nói gì.

Họ nhìn về phía Bắc.

Rồi nhìn về phía Nam.

Từ xa, đôi lúc vẫn có tiếng động cơ vọng lại.

Một cụ già nói:

– Chắc bộ đội mình sắp vào Phan Rang rồi.

Một người phụ nữ hỏi:

– Ông chắc không?

Cụ già mỉm cười:

– Tôi nghe tiếng xe. Với lại... tiếng súng hôm nay khác rồi.

Không ai biết ông có thật sự nghe thấy hay không.

Nhưng mọi người đều muốn tin.

Họ muốn tin rằng những năm tháng chiến tranh đang đi đến hồi kết.

Rạng sáng 16 tháng 4.

Từ phía Bắc, những đoàn quân bắt đầu tiến xuống.

Sau khi vượt qua tuyến phòng thủ phía Bắc, các lực lượng chủ lực tiến nhanh về Phan Rang. Sư đoàn 325 cùng các đơn vị xe tăng được đưa vào tham chiến, hình thành mũi thọc sâu theo Đường số 1.

Những người dân ở Bà Râu đứng bên đường.

Họ không còn trốn trong những căn hầm nhỏ.

Họ bước ra.

Có người cầm cờ.

Có người chỉ đứng lặng nhìn.

Những đoàn xe đi qua.

Bụi đường cuộn lên.

Những người lính ngồi trên xe mệt mỏi nhưng ánh mắt sáng lên.

Có người dân gọi với theo:

– Bộ đội ơi!

Một người lính quay lại.

Chỉ một cái vẫy tay.

Nhưng đối với những người đứng bên đường, đó là khoảnh khắc không thể nào quên.

Sau những năm tháng sống trong tiếng súng, cuối cùng họ đã nhìn thấy những đoàn quân tiến về phía Nam trong một buổi sáng không còn cảm giác sợ hãi.

Khoảng 9 giờ 30 phút ngày 16 tháng 4 năm 1975, Phan Rang được giải phóng; đến khoảng 10 giờ, các lực lượng ta làm chủ sân bay Thành Sơn, tuyến phòng thủ Phan Rang hoàn toàn bị phá vỡ.

Tin chiến thắng truyền về Bà Râu.

Không ai bảo ai.

Người ta chạy ra đường.

Có người ôm lấy nhau.

Có người khóc.

Có người đứng bất động rất lâu.

Một bà mẹ từng ôm con dưới hầm trong buổi sáng 14 tháng 4 giờ ngẩng đầu nhìn bầu trời.

Bầu trời vẫn xanh.

Nhưng hôm nay không còn tiếng máy bay.

Bà đưa tay lau nước mắt.

Đứa con nhỏ hỏi:

– Má ơi, hết đánh nhau rồi hả má?

Bà cúi xuống ôm con.

– Ừ. Hết rồi con.

Hai tiếng “hết rồi” có lẽ là hai tiếng giản dị nhất, nhưng cũng quý giá nhất đối với những người dân đã đi qua chiến tranh.

Ngày nay, Bà Râu đã khác xưa.

Những con đường đã rộng hơn.

Những vùng đất từng phủ đầy khói lửa đã trở lại màu xanh của cuộc sống.

Nhưng nếu đứng ở nơi này vào một buổi chiều tháng Tư, người ta vẫn có thể tưởng tượng ra những ngày năm xưa.

Một đoàn quân âm thầm tiến qua.

Những người lính nằm bên công sự.

Những người mẹ nép bên cửa.

Những đứa trẻ trong hầm trú ẩn.

Và những ánh mắt hướng về phía Nam, chờ một tin chiến thắng.

Bà Râu trong những ngày tháng Tư không chỉ là một địa danh của trận đánh.

Đó còn là nơi ghi dấu sự gặp nhau giữa người lính và người dân, giữa chiến trường và hậu phương, giữa những bước chân tiến công và niềm mong mỏi hòa bình.

Những người lính đã đi qua Bà Râu để mở đường xuống Phan Rang.

Những người dân đã ở lại, chịu đựng, chờ đợi và hy vọng.

Một bên chiến đấu bằng súng.

Một bên chiến đấu bằng sự kiên gan giữ lấy quê nhà.

Và đến cuối cùng, tất cả gặp nhau trong một buổi sáng tháng Tư.

Buổi sáng mà tiếng súng dần lùi xa.

Buổi sáng mà những con đường không còn dẫn đến chiến trường, mà dẫn đến một cuộc sống mới.

Có thể năm tháng sẽ làm phai màu những dấu tích của chiến tranh.

Có thể những người từng sống qua những ngày ấy rồi sẽ lần lượt đi xa.

Nhưng ký ức về Bà Râu vẫn còn đó.

Trong đất.

Trong đường.

Trong những mái nhà.

Và trong câu chuyện của những người từng đứng bên đường ngày 16 tháng 4 năm 1975, nhìn đoàn quân giải phóng đi qua.

Bà Râu – một vùng đất khắc nghiệt đã đi qua những ngày tháng Tư rực lửa.

Nơi ấy từng có tiếng pháo.

Có khói súng.

Có những người lính ngã xuống.

Có những người mẹ đêm đêm ôm con chờ tin.

Nhưng rồi cũng chính nơi ấy chứng kiến điều mà họ đã chờ đợi suốt bao năm:

Tin chiến thắng.

Và khi bình minh ngày mới thực sự đến, Bà Râu không còn là nơi người dân hồi hộp chờ đợi tiếng súng.

Bà Râu trở thành một phần của con đường đi tới hòa bình.