Ba Son tháng Tám năm 1925: Cuộc bãi công làm chậm bước chiến hạm Pháp

Từ người thợ máy đến người tổ chức phong trào công nhân

Tôn Đức Thắng sinh ngày 20/8/1888 tại cù lao Ông Hổ, làng Mỹ Hòa Hưng, tỉnh Long Xuyên, nay thuộc tỉnh An Giang. Sau khi học ở quê nhà, ông lên Sài Gòn học nghề và làm việc trong môi trường công nghiệp do người Pháp quản lý. Từ năm 1910, ông làm công nhân tại một cơ sở cơ khí ở Sài Gòn; sau đó tiếp tục học nghề và làm việc trong lĩnh vực máy móc, hàng hải.

Trong quá trình lao động, Tôn Đức Thắng tiếp xúc với đời sống của công nhân và các hình thức tổ chức, đấu tranh đòi quyền lợi của người lao động. Năm 1919, khi ở Pháp và phục vụ trong lực lượng hải quân Pháp, ông tham gia phong trào phản đối cuộc can thiệp quân sự nhằm vào nước Nga Xô viết tại khu vực Biển Đen. Sau khi trở về Sài Gòn năm 1920, ông tham gia xây dựng các cơ sở Công hội bí mật tại Sài Gòn - Chợ Lớn.

Công hội tập hợp công nhân ở nhiều nhà máy, xưởng cơ khí và cơ sở sản xuất. Đây không chỉ là nơi tương trợ giữa những người lao động mà còn là tổ chức vận động công nhân đấu tranh về tiền lương, thời giờ làm việc và các quyền lợi thiết thân. Trong số những hoạt động nổi bật của Công hội, cuộc bãi công tại Xưởng Ba Son tháng 8/1925 được xem là một dấu mốc quan trọng.

Ba Son năm 1925: Từ yêu sách lao động đến mục tiêu chính trị

Ba Son là xưởng đóng và sửa chữa tàu thủy lớn của Pháp tại Sài Gòn, đặt dưới sự quản lý của Hải quân Pháp. Xưởng có hơn 1.000 công nhân, đảm nhiệm việc sửa chữa tàu chiến và tàu buôn. Do tính chất công việc và vị trí chiến lược, Ba Son giữ vai trò quan trọng trong hoạt động hàng hải, quân sự của chính quyền thực dân.

Năm 1925, trong bối cảnh phong trào cách mạng tại Trung Quốc phát triển, Pháp điều động các chiến hạm sang khu vực này. Chiến hạm Michelet cần được sửa chữa tại Ba Son trước khi tiếp tục hành trình. Công hội bí mật nhận thấy việc kéo dài thời gian sửa chữa con tàu có thể góp phần cản trở kế hoạch đàn áp phong trào cách mạng Trung Quốc.

Để tổ chức đấu tranh, Công hội sử dụng một vấn đề trực tiếp liên quan đến quyền lợi của công nhân. Theo các tư liệu lịch sử, tại Ba Son vốn có lệ công nhân được nghỉ sớm 30 phút vào ngày lĩnh lương. Sau khi viên kỹ sư người Pháp Courtial đến quản lý, thời gian nghỉ này bị rút xuống còn 15 phút.

Ngày 4/8/1925, đúng ngày lĩnh lương, công nhân ngừng máy để phản đối việc thay đổi quy định nghỉ. Sau khi một số công nhân bị đuổi khỏi xưởng, cuộc đấu tranh được mở rộng. Ngày 5/8/1925, công nhân họp và đưa ra các yêu sách, trong đó có tăng lương đồng loạt 20%, nhận lại những người bị sa thải và khôi phục quy định nghỉ sớm 30 phút vào ngày lĩnh lương.

Các yêu sách xuất phát từ điều kiện lao động cụ thể, nhưng mục tiêu của cuộc bãi công không chỉ dừng ở tiền lương hay thời gian nghỉ. Thông qua việc làm chậm tiến độ sửa chữa chiến hạm Michelet, công nhân Ba Son thể hiện sự ủng hộ đối với phong trào cách mạng Trung Quốc và tinh thần đoàn kết quốc tế của người lao động.

Ý nghĩa của cuộc bãi công Ba Son

Cuộc bãi công Ba Son cho thấy sự kết hợp giữa đấu tranh kinh tế và mục tiêu chính trị trong phong trào công nhân Việt Nam. Công nhân không chỉ phản đối những thay đổi ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của mình mà còn phối hợp hành động theo một mục tiêu chung, dưới sự tổ chức của Công hội bí mật.

Theo tư liệu lịch sử của Đảng Cộng sản Việt Nam, chiến hạm Michelet chỉ hoàn tất việc sửa chữa và rời xưởng vào cuối tháng 11/1925. Cuộc đấu tranh vì vậy được ghi nhận là một sự kiện tiêu biểu, thể hiện bước phát triển về tổ chức, ý thức kỷ luật và tinh thần đoàn kết của giai cấp công nhân Việt Nam trong những năm 1920.

Vai trò của Tôn Đức Thắng gắn liền với quá trình xây dựng Công hội bí mật và tổ chức phong trào công nhân tại Sài Gòn - Chợ Lớn. Từ môi trường lao động cơ khí, ông tham gia xây dựng một tổ chức có khả năng tập hợp công nhân ở nhiều cơ sở, góp phần đưa phong trào từ những yêu sách riêng lẻ đến các cuộc đấu tranh có tổ chức và mục tiêu chính trị rõ ràng.

Sau cuộc bãi công Ba Son, Tôn Đức Thắng tiếp tục hoạt động cách mạng. Năm 1927, ông tham gia Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và trực tiếp tham gia hoạt động trong phong trào công nhân Sài Gòn – Chợ Lớn. Cuối năm 1929, ông bị thực dân Pháp bắt, bị kết án 20 năm khổ sai và bị đày ra Côn Đảo vào năm 1930. Tại đây, ông tiếp tục tham gia hoạt động cách mạng trong nhà tù.

Cuộc bãi công Ba Son tháng 8/1925 trở thành một dấu mốc trong lịch sử phong trào công nhân Việt Nam, gắn với tên tuổi Tôn Đức Thắng và sự hình thành, phát triển của tổ chức Công hội bí mật tại Sài Gòn - Chợ Lớn.