Bà Tám Khô – Mùi Cá Muối Nắng Và Ký Ức Tuyến Đê Biển

Mùi mặn mòi của muối biển hòa lẫn với mùi cá khô phơi nắng ngập tràn khoảng sân rộng nhà bà Tám (71 tuổi). Bà đang tất bật trở lật từng con cá sặc, cá lóc xẻ bướm đang phơi trên những chiếc nong tre lớn. Nước da bà ngăm đen, in hằn dấu vết của nắng gió, nhưng nụ cười vẫn vô cùng hiền hậu. Công việc làm cá khô đòi hỏi sự chịu thương chịu khó, thức khuya dậy sớm để ướp muối, canh nắng gắt cho cá đạt độ dẻo thơm. Sự can trường, bền bỉ ấy vốn đã chảy trong huyết quản của bà từ những năm tháng còn là nữ dân quân tự vệ tuyến biển, đêm đêm tuần tra canh gác dọc bờ biển miền Tây để bảo vệ các bến bãi tiếp nhận vũ khí từ những con "Tàu không số".

Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, vùng ven biển miền Tây Nam Bộ là điểm tập kết quan trọng của tuyến đường Hồ Chí Minh trên biển. Bà Tám cùng đội nữ dân quân xã nhận nhiệm vụ cảnh giới, vác đạn, chuyển hàng từ bến bãi vào sâu trong đất liền. "Mùi cá khô phơi nắng này mặn chát, nhưng đâu có mặn bằng mồ hôi nước mắt của anh em thủy thủ tàu không số và tụi dì ngày đó," bà Tám gạt lọn tóc rủ trước trán, ánh mắt rưng rưng nhớ lại. "Có những đêm đông lạnh buốt, gió biển rít từng cơn, tụi dì phải ngâm mình dưới nước biển sâu ngang ngực, lội bùn đội những thùng đạn nặng trịch từ tàu vào bờ. Pháo sáng giặc từ đồn bốt bắn ra rực cả một khúc sông. Nếu bị phát hiện, cả tàu và người đều phải chuẩn bị sẵn tinh thần hy sinh để bảo vệ bí mật con đường."

Chiến tranh kết thúc, người nữ dân quân tuyến biển quay trở về cuộc sống đời thường, gắn bó với nghề làm khô cá truyền thống để nuôi gia đình. Bà dùng đôi tay từng khuân vác hàng tấn vũ khí ấy để cần mẫn xẻ cá, ướp muối, phơi nắng, chắt chiu từng đồng tiền lẻ nuôi con cái ăn học thành tài. "Mỗi lần trời trở gió bão, nhìn bầu trời mịt mù, dì lại nhớ những chuyến tàu không số vượt sóng dữ năm xưa. Bây giờ sóng biển chỉ mang lại tôm cá, mang lại sự no ấm. Làm được mẻ khô ngon, bán cho bà con làm quà biếu, dì thấy mình đang góp một chút hương vị quê hương vào bữa cơm gia đình của mọi người. Bình yên dẫu có mặn mòi như muối biển, nhưng để lại cái hậu vị ngọt ngào, bền lâu," bà Tám xếp những con cá khô đã cong queo vì nắng gắt vào rổ, mỉm cười mãn nguyện trước thành quả lao động của một ngày bình dị.