BA THÁNG TRONG NHÀ GIAM – NGƯỜI NỮ DU KÍCH KHÔNG KHUẤT PHỤC

Năm ấy, ở vùng quê Kiến Xương, Thái Bình, chiến tranh đã biến những làng quê vốn bình yên thành những vùng đất thường xuyên bị quân địch càn quét. Người dân phải sống trong cảnh vừa sản xuất, vừa che giấu, bảo vệ cán bộ và xây dựng cơ sở cách mạng. Trong hoàn cảnh ấy, Nguyễn Thị Chiên – một cô gái sinh ra trong gia đình nghèo, sớm mồ côi cha mẹ – đã từng bước đến với cách mạng.

Cách mạng Tháng Tám thành công mở ra cho cô gái nghèo một cuộc đời mới. Từ những công việc ban đầu như làm giao thông, bảo vệ cơ sở, tuyên truyền và xây dựng phong trào, Nguyễn Thị Chiên dần trở thành một nữ du kích gan dạ. Bà cùng chị em trong đội du kích vừa sản xuất, vừa chiến đấu, vừa bảo vệ xóm làng.

Những ngày đầu kháng chiến vô cùng gian khổ. Vũ khí thiếu thốn, lực lượng mỏng, trong khi quân địch thường xuyên tổ chức càn quét. Có những lúc cơ sở cách mạng bị tan rã, người dân hoang mang, nhiều cán bộ phải rút vào bí mật. Nhưng Nguyễn Thị Chiên vẫn quyết định ở lại bám dân, bám làng.

Bà đi từng nhà, gặp từng người, vận động nhân dân giữ vững niềm tin. Từ những cơ sở nhỏ bé, bà cùng đồng đội từng bước gây dựng lại lực lượng, tổ chức một trung đội nữ du kích để chống càn và bảo vệ quê hương. Báo Nhân Dân từng đăng bài viết về Nguyễn Thị Chiên, trong đó ghi nhận bà đã kiên trì bám dân, tổ chức lực lượng nữ du kích và trực tiếp tham gia nhiều trận đánh.

Đối với Nguyễn Thị Chiên, làm du kích không chỉ là cầm súng đánh giặc. Đó còn là bảo vệ dân, cứu thương binh, xây dựng cơ sở và giữ vững lòng tin của nhân dân.

Có những trận đánh diễn ra rất nhanh. Có những trận phải kiên trì phục kích, chờ đúng thời cơ. Người nữ trung đội trưởng luôn cố gắng tìm cách đánh địch bất ngờ, hạn chế thương vong cho đồng đội.

Trong một trận đánh trên đường 39 vào tháng 10 năm 1951, đội du kích của Nguyễn Thị Chiên phối hợp với bộ đội chủ lực. Trong trận này, bà trực tiếp bắn trọng thương một tên địch, bắt sống 6 tên và thu 4 khẩu súng. Đến tháng 12 năm ấy, khi quân Pháp lùng sục vào làng, bà tiếp tục chỉ huy chị em bất ngờ bắt sống 4 tên, trong đó có một tên quan hai Pháp.

Nhưng có một sự việc mà mỗi khi nhắc lại, người ta càng hiểu vì sao Nguyễn Thị Chiên trở thành biểu tượng của lòng trung thành và ý chí bất khuất.

Bà bị địch bắt.

Đó là những ngày tháng vô cùng khắc nghiệt. Trong suốt khoảng ba tháng bị giam giữ, quân địch tìm mọi cách tra hỏi, dụ dỗ và đe dọa nhằm buộc bà khai báo về cơ sở cách mạng, đồng đội và những người đang hoạt động bí mật.

Nhưng người nữ du kích trẻ tuổi không khuất phục.

Có lúc bà bị đưa ra bắn dọa. Có lần tưởng như cái chết đã ở ngay trước mắt. Nhưng trước những lời đe dọa ấy, bà vẫn giữ im lặng.

Không một lời khai.

Không chỉ điểm đồng đội.

Không phản bội cơ sở.

Bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh về Nguyễn Thị Chiên đăng trên Báo Nhân Dân năm 1952 ghi rõ rằng bà bị bắt, bị tra tấn suốt ba tháng và bị đưa ra bắn dọa ba lần nhưng vẫn bình tĩnh, không khai một lời.

Ba tháng trong nhà giam có lẽ là quãng thời gian dài nhất của cuộc đời người nữ du kích ấy.

Nhưng khi trở về, điều đáng khâm phục là Nguyễn Thị Chiên không chọn nghỉ ngơi để chữa trị những vết thương.

Chân còn đau.

Người còn đầy thương tích.

Nhưng bà lại tiếp tục hoạt động.

Đó chính là bản lĩnh của một người đã xác định từ rất sớm rằng cuộc chiến đấu của mình không chỉ vì bản thân mà còn vì đồng đội, vì nhân dân và vì quê hương.

Trở lại với đội du kích, Nguyễn Thị Chiên tiếp tục tham gia chiến đấu. Trong đợt thi đua từ ngày 19/5 đến 19/12/1951, bà cùng đồng đội lập nhiều chiến công; theo tư liệu được Báo Nhân Dân đăng lại từ bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh, bà đã tham gia thắng 10 trận, tự tay tước 15 khẩu súng và bắt sống 20 tên địch, trong đó có một quan hai Pháp. Đặc biệt, trong chiến đấu, bà luôn quan tâm đến việc cứu và bảo vệ thương binh.

Điều làm nên hình ảnh Nguyễn Thị Chiên không chỉ nằm ở những chiến công.

Đó còn là cách bà đối xử với con người.

Có lần, đội du kích bắt được một tên đồn trưởng – kẻ từng sát hại anh trai của bà. Đó là một mối thù rất lớn. Nhưng Nguyễn Thị Chiên đã không để sự căm thù cá nhân lấn át chính sách của cách mạng.

Bà giải thích cho hắn về chính sách khoan hồng rồi tha cho hắn.

Sau đó, người này đã vận động nhiều binh lính khác ra hàng.

Một người có thể cầm súng chiến đấu rất gan dạ, nhưng để có thể vượt qua hận thù cá nhân và thực hiện chính sách khoan hồng lại cần một bản lĩnh khác – bản lĩnh của người biết đặt việc lớn lên trên tình riêng. Chi tiết này cũng được ghi lại trong bài viết về Nguyễn Thị Chiên trên Báo Nhân Dân.

Không chỉ chiến đấu, bà còn dành nhiều thời gian vận động nhân dân. Có thời điểm, trong công tác tuyên truyền chính sách thuế nông nghiệp, bà đi từng nhà, giải thích cho từng người. Có những đêm liên tiếp không được nghỉ, nhưng bà vẫn kiên trì làm công việc của mình.

Đối với bà, xây dựng lòng dân cũng quan trọng như đánh giặc.

Bởi bà hiểu rằng nếu nhân dân không tin, không ủng hộ thì một đội du kích dù dũng cảm đến đâu cũng khó có thể tồn tại.

Những năm tháng ấy đã đưa cô gái nghèo Nguyễn Thị Chiên trở thành một trong những nữ du kích nổi tiếng nhất trong kháng chiến chống Pháp.

Năm 1952, tại Đại hội Anh hùng, Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất tổ chức ở Việt Bắc, Nguyễn Thị Chiên là nữ du kích duy nhất được chọn báo cáo điển hình. Cùng năm, bà được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân khi mới 22 tuổi. Bà trở thành nữ Anh hùng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Tại Đại hội năm ấy, Nguyễn Thị Chiên có dịp gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh. Hình ảnh người nữ du kích nhỏ bé nhưng gan dạ đã để lại ấn tượng sâu sắc. Sau đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp viết bài giới thiệu về tấm gương Nguyễn Thị Chiên đăng trên Báo Nhân Dân ngày 5/6/1952, ca ngợi tinh thần yêu nước, lòng trung thành, sự dũng cảm và tình thương yêu đồng đội của bà.

Sau kháng chiến chống Pháp, Nguyễn Thị Chiên tiếp tục phục vụ trong Quân đội nhân dân Việt Nam. Bà từng công tác tại Tổng cục Chính trị và Quân khu Thủ đô, đến năm 1984 nghỉ hưu với quân hàm Trung tá. Bà qua đời năm 2016, nhưng câu chuyện về người nữ du kích năm xưa vẫn được các thế hệ sau nhắc lại.

Điều khiến câu chuyện về Nguyễn Thị Chiên trở nên đặc biệt không chỉ là việc bà đã lập được bao nhiêu chiến công. Điều đáng nhớ hơn là cách một người phụ nữ xuất thân nghèo khó đã trưởng thành trong chiến tranh, từ một cô gái làm giao thông trở thành người tổ chức và chỉ huy lực lượng nữ du kích, từ một người từng bị bắt và tra tấn trở về tiếp tục chiến đấu, từ một người mang trong mình nỗi đau mất người thân nhưng vẫn biết đặt lợi ích chung lên trên thù riêng.

Ba tháng trong nhà giam không thể khuất phục được người phụ nữ ấy.

Bom đạn không thể làm bà lùi bước.

Những gian khổ của cuộc kháng chiến không thể làm bà mất niềm tin.

Nguyễn Thị Chiên và thế hệ thanh niên năm ấy đã sống một cuộc đời mà tuổi trẻ gắn liền với hai chữ Tổ quốc. Họ không biết ngày mai sẽ ra sao, nhưng biết hôm nay mình phải làm gì.

Hơn bảy mươi năm đã trôi qua. Những trận đánh năm xưa chỉ còn trong sách sử, những người lính và nữ du kích năm nào nhiều người đã trở về với đất mẹ. Nhưng câu chuyện của Nguyễn Thị Chiên vẫn còn nguyên ý nghĩa đối với thế hệ trẻ hôm nay.

Bởi lòng dũng cảm không chỉ là biết tiến lên trước hiểm nguy.

Lòng dũng cảm còn là biết giữ vững niềm tin khi bị đe dọa, biết bảo vệ đồng đội khi bản thân gặp nguy hiểm, biết tha thứ khi có thể trả thù và biết đặt lợi ích của đất nước, nhân dân lên trên lợi ích cá nhân.