BA THANH, NGƯỜI ĐỘI TRƯỞNG ĐI ĐẾN HƠI THỞ CUỐI CÙNG

những năm tháng chiến tranh, có những người chỉ huy không đứng phía sau để ra lệnh cho đồng đội, mà luôn xuất hiện ở nơi nguy hiểm nhất. Khi trận đánh bắt đầu, họ là người đi đầu. Khi tình thế trở nên khó khăn, họ là người giữ vững tinh thần cho cả đơn vị. Và khi sự hy sinh đến, họ cũng sẵn sàng là người ở lại sau cùng. Tô Hoài Thanh, bí danh Ba Thanh, người Đội trưởng Đội 5 Biệt động Sài Gòn – Gia Định, là một con người như thế. Câu chuyện về ông gắn liền với trận đánh Dinh Độc Lập trong mùa xuân Mậu Thân năm 1968, một trận đánh mà ông biết trước có thể là cuộc chiến cuối cùng của đời mình.

Những ngày giáp Tết Mậu Thân 1968, tình hình chiến trường miền Nam vô cùng căng thẳng. Lực lượng Biệt động Sài Gòn – Gia Định được giao nhiệm vụ tiến công vào nhiều mục tiêu quan trọng giữa trung tâm thành phố. Trong số đó, Dinh Độc Lập là một mục tiêu đặc biệt quan trọng. Đội 5, một đơn vị tinh nhuệ của Biệt động Sài Gòn – Gia Định, được giao nhiệm vụ này. Người trực tiếp chỉ huy đội là Tô Hoài Thanh, thường được đồng đội gọi thân mật là Ba Thanh.

Ba Thanh hiểu rất rõ nhiệm vụ mà mình sắp nhận.

Dinh Độc Lập nằm giữa trung tâm Sài Gòn, được bảo vệ bởi một lực lượng đông đảo. Trong khi đó, Đội 5 chỉ có một số ít chiến sĩ. Khoảng cách giữa hai bên về quân số và hỏa lực là vô cùng lớn. Vì vậy, trước giờ xuất quân, Ba Thanh đã nói với anh em rằng đây là một trận đánh “thập tử nhất sinh”, ai không muốn tham gia có thể xin lui. Nhưng không một ai rời khỏi đội hình. Tất cả đều quyết tâm lên đường.

Đằng sau lời nói bình tĩnh của người chỉ huy có lẽ là biết bao suy nghĩ.

Ba Thanh có gia đình, có người vợ và cô con gái nhỏ. Trước ngày bước vào trận đánh, ông từng nhắn vợ đưa con gái lên chiến khu để gặp mình. Nhưng vì công việc, hai mẹ con không thể đến. Trong một lần đi qua khu vực gần nhà, ông bất ngờ nhìn thấy vợ nhưng không dám gọi. Ông chỉ lặng lẽ kéo vành mũ xuống che mặt rồi bước tiếp. Người chiến sĩ lúc ấy phải giấu nỗi nhớ gia đình để tiếp tục đi về phía nhiệm vụ.

Chi tiết ấy khiến câu chuyện về Ba Thanh trở nên đặc biệt xúc động. Người lính không phải là người không có tình cảm. Trái lại, chính vì yêu thương gia đình, yêu thương quê hương nên họ càng hiểu mình đang chiến đấu vì điều gì. Nhưng trong thời khắc lịch sử ấy, Ba Thanh đã đặt nhiệm vụ lên trên nỗi nhớ riêng.

Đêm giao thừa Mậu Thân, những người lính Đội 5 tập trung tại một cơ sở bí mật ở Sài Gòn. Căn hầm của ông Trần Văn Lai, tức Năm Lai, được mở ra. Bên dưới nền nhà là kho vũ khí đã được bí mật chuẩn bị từ trước. Súng đạn, thuốc nổ và các phương tiện chiến đấu được đưa lên. Những người lính kiểm tra vũ khí lần cuối trước khi lên đường.

Có lẽ đó là một trong những đêm giao thừa đặc biệt nhất trong cuộc đời Ba Thanh.

Ngoài kia, Sài Gòn vẫn đón Tết. Người dân vẫn sum họp, đường phố vẫn có không khí của mùa xuân. Nhưng trong một căn nhà bí mật, những người lính trẻ đang chuẩn bị bước vào trận chiến. Họ biết rằng sau đêm ấy, có thể sẽ có người không còn trở lại.

Ba Thanh nhìn những người đồng đội của mình.

Đó không chỉ là những chiến sĩ dưới quyền ông. Họ còn là những người đã cùng ông trải qua nhiều nhiệm vụ nguy hiểm, cùng chia sẻ những ngày tháng hoạt động bí mật và cùng đặt niềm tin vào một ngày đất nước hòa bình.

Rạng sáng mùng 2 Tết, Đội 5 lên đường.

Ba chiếc ô tô và một số phương tiện khác đưa các chiến sĩ tiến về Dinh Độc Lập. Họ hòa vào thành phố trong những giờ phút đầu tiên của năm mới. Nhưng khi đến gần mục tiêu, những chiếc xe nhanh chóng lao vào vị trí đã được xác định. Khoảng 1 giờ 30 phút sáng, trận đánh bắt đầu.

Tiếng súng phá tan sự yên tĩnh của đêm đầu năm.

Các chiến sĩ biệt động nhanh chóng đánh vào lực lượng bảo vệ bên ngoài. Yếu tố bất ngờ giúp họ chiếm được thế chủ động trong những phút đầu. Nhưng mục tiêu quan trọng nhất vẫn còn ở phía trước: phải mở được cổng để tiến sâu vào Dinh.

Một khối thuốc nổ được đặt tại cổng.

Nhưng rồi điều bất ngờ xảy ra.

Khối thuốc nổ không phát nổ.

Cánh cổng vẫn đứng vững.

Trong giây phút ấy, một người chỉ huy bình thường có thể hoang mang. Nhưng Ba Thanh không cho phép sự cố làm cả đội hình dừng lại. Ông nhanh chóng chuyển sang phương án khác. Các chiến sĩ tìm cách vượt qua hàng rào, sử dụng hỏa lực để tiếp tục tiến công.

Cuộc chiến lập tức trở nên quyết liệt.

Từ trên cao, hỏa lực của đối phương liên tục trút xuống. Những người lính Đội 5 chiến đấu giữa một lực lượng đông hơn rất nhiều. Ba Thanh vẫn ở phía trước, trực tiếp chỉ huy và động viên đồng đội.

Nhưng chiến trường không cho phép họ có nhiều thời gian.

Lực lượng tiếp ứng không đến kịp như kế hoạch. Những người lính Đội 5 dần bị cô lập. Người bị thương, người hy sinh. Vòng vây xung quanh họ ngày càng siết chặt.

Trong hoàn cảnh ấy, Ba Thanh vẫn không rời vị trí.

Ông hiểu rằng nếu người chỉ huy nao núng, tinh thần của cả đội sẽ bị ảnh hưởng. Vì vậy, ông tiếp tục chỉ huy đồng đội chiến đấu. Những mệnh lệnh được truyền đi giữa tiếng súng. Mỗi người cố gắng giữ vị trí của mình, vừa chiến đấu vừa tìm cách chờ đợi lực lượng bên ngoài.

Nhưng rồi Ba Thanh bị trúng đạn.

Người đội trưởng đã ngã xuống ngay tại cửa ngõ Dinh Độc Lập.

Theo hồi ức của bà Vũ Minh Nghĩa, tức Chính Nghĩa, người nữ chiến sĩ duy nhất của Đội 5 trong trận đánh ấy, Ba Thanh đã chiến đấu đến hơi thở cuối cùng. Hình ảnh người chỉ huy nằm xuống trong vòng tay đồng đội trở thành một trong những ký ức đau đớn nhất của trận đánh.

Ông đã không thể nhìn thấy kết quả cuối cùng của cuộc chiến.

Ông cũng không thể biết rằng tám năm sau, chính Dinh Độc Lập – nơi ông từng dẫn đồng đội tiến công trong mùa xuân 1968 – sẽ trở thành địa điểm chứng kiến thời khắc chiến tranh kết thúc.

Nhưng lịch sử có những nghịch lý như vậy.

Có người chiến đấu mà không được nhìn thấy ngày chiến thắng. Có người hy sinh khi mùa xuân thống nhất còn ở phía trước rất xa. Họ chỉ có thể đặt niềm tin vào tương lai mà chính mình sẽ không được chứng kiến.

Ba Thanh là một trong những người như thế.

Điều khiến tôi xúc động nhất khi đọc câu chuyện về ông không chỉ là sự gan dạ trong trận đánh. Đó còn là hình ảnh một người chồng, một người cha phải giấu nỗi nhớ gia đình để bước vào một trận chiến mà ông biết khả năng trở về là rất mong manh.

Đằng sau cái tên “Ba Thanh”, đằng sau người đội trưởng cầm súng giữa trận địa, vẫn là một con người có một mái nhà để nhớ, có người vợ để thương và một đứa con nhỏ chưa kịp gặp trước giờ xuất quân.

Nhưng ông đã chọn con đường của người lính.

Ông đi về phía Dinh Độc Lập cùng đồng đội.

Và ông nằm lại ở đó.

Những chiến sĩ còn sống sau trận đánh tiếp tục chiến đấu trong vòng vây. Nhiều người bị bắt, nhiều người bị thương. Trận đánh không kết thúc bằng việc Đội 5 chiếm được Dinh Độc Lập. Nhưng sự chiến đấu quyết liệt của họ đã trở thành một trong những câu chuyện tiêu biểu về lực lượng Biệt động Sài Gòn trong Xuân Mậu Thân 1968.

Nhìn lại cuộc đời Ba Thanh, tôi hiểu rằng người anh hùng trong chiến tranh không phải lúc nào cũng là người được đứng trên bục cao nhận những tràng pháo tay. Có những người anh hùng chỉ được đồng đội nhớ đến qua một câu nói, một ánh mắt, một mệnh lệnh trước trận đánh và nơi họ đã ngã xuống.

Ba Thanh đã để lại tất cả những gì mình có cho nhiệm vụ.

Ông để lại gia đình, tuổi trẻ và cả mạng sống của mình trên con đường đấu tranh vì độc lập, thống nhất đất nước. Nếu những người như ông không thể nhìn thấy ngày hòa bình thì thế hệ hôm nay càng phải hiểu rằng hòa bình chưa bao giờ là điều tự nhiên mà có.

Ngày nay, Dinh Độc Lập đã trở thành một địa danh lịch sử. Những con đường Sài Gòn đã thay đổi. Thành phố đã trở nên hiện đại, nhộn nhịp và thanh bình. Nhưng giữa sự bình yên ấy vẫn có những dấu tích nhắc chúng ta nhớ về một thời tuổi trẻ đã sống và chiến đấu.

Mỗi khi nghĩ về Ba Thanh, tôi lại nghĩ về câu hỏi giản dị: Nếu đặt mình vào hoàn cảnh của những người trẻ năm ấy, liệu chúng ta có đủ can đảm để bước đi khi biết rằng phía trước có thể là sự hy sinh?

Có lẽ chúng ta không thể trả lời thay họ. Nhưng chúng ta có thể sống xứng đáng với những gì họ đã đánh đổi.

Tuổi trẻ hôm nay không cần cầm súng bước vào chiến trường. Nhiệm vụ của chúng ta là học tập, lao động, xây dựng quê hương, giữ gìn đoàn kết và có trách nhiệm với cộng đồng. Mỗi việc làm tốt, mỗi đóng góp chân thành đều là một cách tiếp nối những ước mơ mà thế hệ trước đã gửi lại.

Tô Hoài Thanh – Ba Thanh đã ra đi khi mùa xuân thống nhất chưa đến. Nhưng tám năm sau, mùa xuân ấy đã thực sự trở về trên đất nước Việt Nam.