Bà tôi từng là một nữ thanh niên xung phong

Có những năm tháng trôi qua không ồn ào, không kèn trống, nhưng khi ngoảnh lại, người ta mới nhận ra đó là quãng đời rực rỡ nhất – rực rỡ như một cánh hoa nở giữa lửa đạn, mong manh mà kiêu hãnh. Người ta gọi những năm tháng ấy bằng một cái tên rất đẹp: thời hoa lửa.

Tôi biết về thời hoa lửa không phải từ những trang sử khô khan, mà từ giọng kể chậm rãi của bà tôi trong những đêm mất điện. Ngọn đèn dầu leo lét soi gương mặt bà đã nhăn nheo theo năm tháng, nhưng đôi mắt thì vẫn sáng lạ thường mỗi khi nhắc đến những ngày cũ. Bà bảo, tuổi trẻ của bà đã đi qua trong tiếng bom, nhưng chính nơi đó, bà học được cách yêu thương con người đến tận cùng.

Bà tôi từng là một nữ thanh niên xung phong. Ngày bà rời làng, tóc còn xanh, lòng còn nguyên vẹn những mơ mộng rất con gái. Làng tiễn bà bằng một buổi chiều xám bụi, mẹ đứng tựa cửa, tay nắm vạt áo, không khóc nhưng mắt đỏ hoe. Bà kể, lúc ấy bà không dám quay đầu lại, vì sợ chỉ cần nhìn thấy mẹ một lần nữa, bà sẽ không đủ can đảm bước tiếp. Tuổi trẻ khi đó vừa gan góc, vừa yếu mềm đến lạ.

Con đường bà đi là con đường Trường Sơn hun hút gió, hun hút mưa, hun hút cả những điều không tên. Ban ngày mở đường, ban đêm vá đường, có khi vừa lấp xong hố bom thì máy bay lại gầm rú trên đầu. Đất đá bắn tung, trời đất như đảo lộn, còn con người thì nhỏ bé đến mức chỉ biết ép mình sát xuống lòng đất mà cầu mong được sống. Nhưng cũng chính trong khoảnh khắc cận kề cái chết ấy, bà bảo, người ta mới thấy sự sống quý giá đến nhường nào.

Ở đơn vị của bà có một cô bạn tên Hạnh. Hạnh nhỏ người, hay cười, giọng nói lúc nào cũng như gió thổi qua cánh rừng non. Những lúc hiếm hoi được nghỉ, Hạnh thường mang trong ba lô ra một cuốn sổ nhỏ, chép vội vài câu thơ vụng về nhưng chan chứa mơ ước. Hạnh nói, sau chiến tranh, cô sẽ về học sư phạm, dạy trẻ con học chữ. Giấc mơ ấy giản dị như bát cơm trắng, nhưng giữa rừng sâu bom đạn, nó sáng lên như một ngọn đèn.

Thế rồi một chiều mưa nặng hạt, Hạnh không về nữa. Một quả bom rơi xuống đoạn đường vừa san lấp, đất đá sụp xuống như nuốt chửng mọi thứ. Khi tìm được Hạnh, cuốn sổ thơ vẫn còn trong túi áo, ướt nhòe nhưng chưa kịp rách. Bà tôi kể đến đó thì im lặng rất lâu. Ngọn đèn dầu khẽ lay, còn tôi bỗng thấy cổ họng mình nghẹn lại. Có những ước mơ chưa kịp lớn đã phải nằm lại cùng đất, nhưng chính chúng đã bón phù sa cho những mùa xanh sau này.

Chiến tranh không chỉ cướp đi mạng sống, mà còn cướp đi cả những rung động rất người. Bà tôi từng yêu một người lính công binh. Họ không dám hứa hẹn điều gì lớn lao, chỉ trao nhau vài lá thư ngắn ngủi, giấy đã ngả vàng, chữ viết run run vì viết vội trong ánh đèn pin. Trong thư, người ấy không nói nhiều về chiến trận, chỉ kể chuyện trời mưa, chuyện con suối đầu nguồn, chuyện sẽ trồng một hàng cau trước ngõ nếu còn sống mà trở về. Nhưng chiến tranh vốn không quen giữ lời. Người lính ấy hy sinh trong một lần phá bom nổ chậm, để lại lời hẹn chưa thành.

Bà bảo, có những nỗi đau không khóc thành tiếng, mà lặng lẽ nằm yên trong tim suốt một đời người. Nhưng cũng từ những mất mát ấy, bà học được cách đứng vững. Thời hoa lửa không cho phép người ta gục ngã quá lâu, bởi phía trước vẫn còn con đường cần được mở, vẫn còn đồng đội trông chờ, vẫn còn Tổ quốc cần được bảo vệ bằng cả tuổi xuân.

Ngày đất nước hòa bình, bà trở về làng với mái tóc đã lấm tấm sợi bạc. Ngôi làng cũ vẫn đó, nhưng nhiều người đã không còn. Những bà mẹ già ngồi bên hiên, ánh mắt như dõi về một nơi rất xa. Bà tôi khi ấy mới hiểu, chiến tranh kết thúc không có nghĩa là nỗi đau chấm dứt, mà là con người phải học cách sống tiếp cùng ký ức.

Tôi lớn lên trong hòa bình, đi học trên những con đường phẳng lặng, cầm bút viết những ước mơ rất khác. Có lúc tôi từng nghĩ tuổi trẻ hôm nay thật nhạt, không dữ dội, không bi tráng. Nhưng mỗi lần nghe bà kể chuyện, tôi lại thấy xấu hổ vì suy nghĩ nông cạn ấy. Hóa ra, không phải thời nào cũng cần đến bom đạn để chứng minh lòng dũng cảm. Chỉ là mỗi thế hệ có một cách riêng để sống trọn với tuổi trẻ của mình.

Thời hoa lửa của bà tôi là thời của hy sinh, của lựa chọn đặt cái chung lên trên cái riêng. Còn thời hoa lửa của chúng tôi hôm nay có thể là những ngày miệt mài học tập, là nỗ lực sống tử tế giữa một xã hội nhiều biến động, là dám ước mơ và dám chịu trách nhiệm với tương lai của chính mình. Dù hình thức khác nhau, nhưng cốt lõi vẫn là tinh thần sống hết mình, không hoài phí những năm tháng đẹp nhất.

Mỗi lần nhìn bà ngồi trầm ngâm trước hiên nhà, tôi hiểu rằng thời hoa lửa không chỉ nằm lại trong quá khứ, mà vẫn đang âm thầm cháy trong ký ức của những con người đã đi qua chiến tranh. Ngọn lửa ấy không còn thiêu đốt, mà sưởi ấm, soi đường cho thế hệ sau. Và tôi tin, chừng nào chúng ta còn biết trân trọng hòa bình, biết sống có lý tưởng và nhân ái, thì thời hoa lửa ấy sẽ không bao giờ tắt.