BÀ TRẦN THỊ SANH - KHỞI NGHĨA TRƯƠNG ĐỊNH

Đây là nội dung trích từ tài liệu lịch sử Khởi nghĩa Trương Định do Bảo tàng Tiền Giang (thuộc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tiền Giang) nghiên cứu, biên soạn và phát hành vào năm 2009.

Cuốn sách tập trung vào các nội dung chính sau:

• Lịch sử cuộc khởi nghĩa (1859 - 1864): Tái hiện chi tiết phong trào kháng Pháp đầu tiên và quy mô lớn của nhân dân Nam Kỳ dưới sự lãnh đạo của Bình Tây Đại Nguyên soái Trương Định.

Chương 12: Trần Thị Sanh người vợ thứ của Trương Định - KHỞI NGHĨA TRƯƠNG ĐỊNH - SỞ VĂN HÓA, THỂ THAO & DU LỊCH BẢO TÀNG TIỀN GIANG - 2009

Khi Trương Định tổ chức lạc quyên giúp dân miền Trung bị nạn đói lớn vào năm 1859 "Ông hy sinh hết tài sản vào công việc này, đồng thời đưa gia quyến và chiêu mộ gần 5.000 người ở Nam Ngãi vào Tân Hòa khẩn hoang lập ấp (các vùng Bình Xuân, Tân Phước, Gia Thuận, Kiểng Phước ...)" – Tài liệu của Mạc Hoài.

Trong thời gian này Trương Định đã gặp bà Trần Thị Sanh, hai người khâm phục và mến thương nhau.

Bà Trần Thị Sanh là con thứ 5 của ông Trần Văn Đồ và bà Phạm Thị Phụng (em út của Đức Quốc Công Phạm Đăng Hưng, cha của Thái hậu Từ Dụ). Như vậy bà Sanh là chị em con cậu con cô với Thái hậu Từ Dụ.

Theo xưa kể lại thì cuộc hôn nhân giữa Trương Định và bà Trần Thị Sanh là do sự sắp xếp của Thái hậu Từ Dụ, chọn người em họ của mình gá nghĩa vợ chồng với Trương Định vì bà Sanh ngoài nhan sắc ra thì tính tình hào phóng, cứng cỏi như nam nhi, là một phụ nữ có nghĩa khí hay làm điều nghĩa việc thiện, yêu nước thương nhà. Đồng thời lại là người rất giàu, có thể có những đóng góp quan trọng về tài chính cho cuộc khởi nghĩa của Trương Định, đem lại nhiều chiến công vang dội ở khắp nơi. Bà Sanh hết lòng phục vụ sự nghiệp của ông Trương nhất là trong công cuộc khẩn hoang.

Ngày 20/8/1864, Trương Định hy sinh tại Gia Thuận, bà Trần Thị Sanh ứa lệ và đau xót khi chứng kiến kẻ thù phơi xác chồng mình tại chợ Gò Công, bà quyết tâm vẫn ở cạnh chồng và kiên quyết đấu tranh, đòi bọn chúng phải cho bà nhận thi hài của chồng về an táng tại Gò Công. Theo lời kể, bà Trần Thị Sanh rất khéo léo ứng phó, khiến giặc không có cớ để gây khó khăn mà còn đồng ý cho bà tổ chức tang lễ thật trọng thể và tiến hành lập mộ Trương Đinh. Bia mộ ghi:

"Dai Nam An Hà Lãnh binh kiêm Bình Tây Đai tướng quân, Trương Công húy Định chi mộ". Về sau bà Trần Thi Sanh đã nhiều lần đê đơn đến các nơi để xin làm mộ mới khi bị đập phá và làm nội dung bia mộ, các bức hoành phi, câu đối ... tại mộ Trương Định.

“Tân Hòa huyện, Hòa Lạc tổng, Thuận Ngãi thôn.

Trần Thị Sanh cúi đầu lạy quan lớn cho phép tôi làm lại cái mả cho ông Quản Định. Năm Kỷ Dậu, tôi có làm vợ nhỏ ông hai năm, bây giờ vợ lớn ông trốn biệt, con chết hết, mấy năm nay tôi sợ phép nhà nước, không biết làm sao. Bây giờ tôi liều mình tới nói với ông xin ông giúp cho tôi. Trần Thị Sanh điểm chỉ. Ngày 2 tháng 3 năm 1897".

Bà Trần Thị Sanh - người vợ thứ của Trương Định, người vợ đã cùng chồng vào sinh ra tử, đã làm tròn vượt qua bổn phận của người vợ, rất đáng khâm phục. Cho nên, khi bà Trần Thị Sanh mất được truy phong theo chức tước của chồng. Bài vị bà Sanh ghi: “Phấn dòng Đại tướng quân, Ngũ quân quận công, Trương Công như phu nhân, Trần Thi Sanh chi vi" (Bảo tàng Tiền Giang hiện có trưng bày bài vị này).

Sự đóng góp to lớn của người vợ đất Gò Công đã giúp nghĩa quân và Trương Định thêm sức mạnh cho công cuộc giữ nước của Trương Định nói riêng và dân tộc ta nói chung.

KIM HẠNH

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Nhiều tác giả. 130 năm Nhìn lại cuộc đời và sự nghiệp Trương Định, Sở Văn hóa, Thể thao & Du lịch Tiền Giang và Viện Khoa học xã hội tại TP. Hồ Chí Minh.

2. Nguyễn Phan Quang, Lê Hữu Phước - Khởi nghĩa Trương Định, NXB Trẻ, 2001.

3. Nhiều tác giả - Tiền Giang nhân vật lịch sử và di tích liên quan - Sở Văn hóa, Thể thao & Du lịch Tiền Giang, Bào tàng Tiền Giang, 2008.