BÀ TRIỆU: NGƯỜI DẤY BINH TRÊN ĐỈNH NGÀN NƯA CHỐNG QUÂN NGÔ

Triệu Thị Trinh sinh trưởng trong một dòng họ hào trưởng ở miền núi Quan Yên, quận Cửu Chân, vùng đất nay thuộc huyện Triệu Sơn và Yên Định, tỉnh Thanh Hóa. Bà là em gái Triệu Quốc Đạt, một hào trưởng có thế lực trong vùng. Sử sách không ghi rõ năm sinh của bà; theo các nguồn địa phương và truyền thuyết được lưu tại các di tích Thanh Hóa, bà mất năm 248 khi còn khá trẻ.

Đầu những năm 240, ách cai trị của nhà Đông Ngô ở Giao Châu nặng nề, quan lại địa phương bóc lột dân chúng. Ở tuổi ngoài đôi mươi, Triệu Thị Trinh cùng anh trai chiêu mộ nghĩa quân, luyện tập trên đỉnh núi Nưa (nay thuộc địa phận huyện Triệu Sơn và Như Thanh). Câu nói được truyền tụng gắn với bà là: sinh ra không muốn cúi đầu làm tì thiếp người ta, chỉ muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp sóng dữ, chém cá kình ở biển khơi, đánh đuổi quân Ngô, giành lại giang sơn.

Năm 248, khởi nghĩa bùng nổ. Từ căn cứ Phú Điền (nay thuộc xã Triệu Lộc, huyện Hậu Lộc, Thanh Hóa), nghĩa quân đánh phá nhiều thành ấp của quan lại nhà Ngô ở Cửu Chân, uy thế lan rộng ra Giao Châu khiến sử Trung Quốc phải ghi nhận. Sách Giao Châu ký chép việc thứ sử Lục Dận phải dùng nhiều mưu kế và binh lực lớn mới đàn áp được cuộc khởi nghĩa.

Cuộc khởi nghĩa kéo dài chưa đầy một năm thì thất bại trước lực lượng áp đảo của quân Ngô. Theo truyền thuyết được lưu truyền tại vùng Phú Điền, Triệu Thị Trinh đã tuẫn tiết trên núi Tùng (xã Triệu Lộc, Hậu Lộc) để không rơi vào tay giặc, khi ấy bà khoảng 22 hoặc 23 tuổi.

Dù thất bại, cuộc khởi nghĩa Bà Triệu là một trong những cuộc nổi dậy quy mô lớn hiếm hoi trong gần một nghìn năm Bắc thuộc, cho thấy sức phản kháng vẫn âm ỉ trong dân chúng Giao Châu suốt thời kỳ này.

Đền thờ Bà Triệu hiện tọa lạc tại xã Triệu Lộc, huyện Hậu Lộc, dưới chân núi Tùng, được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2014. Lễ hội đền Bà Triệu tổ chức vào các ngày 21-23 tháng 2 âm lịch hằng năm, thu hút đông đảo người dân xứ Thanh và cả nước về dâng hương.