Bậc canh tân đất nước thế kỷ XIX

Nguyễn Trường Tộ (1830 – 1871) quê ở Hưng Nguyên, Nghệ An. Ông là một trí thức Công giáo giỏi cả Hán học lẫn Tây học, từng có thời gian sang Pháp và Ý để khảo sát, học hỏi về khoa học, kỹ thuật và quản lý xã hội.

Trở về nước, chứng kiến nguy cơ mất nước vào tay Pháp, từ năm 1863 đến 1871, ông đã liên tục gửi lên triều đình Vua Tự Đức hơn 30 bản "Tế cấp điều trần" (những bản điều trần dâng kiến nghị khẩn cấp). Ông đề xuất canh tân toàn diện đất nước: mở rộng ngoại giao, phát triển kinh tế thương mại, cải cách giáo dục, xây dựng quân đội hiện đại và chấn hưng văn hóa. Dù hầu hết các đề nghị của ông không được triều đình nhà Nguyễn thực thi do tư tưởng bảo thủ, Nguyễn Trường Tộ vẫn được lịch sử ghi nhận là nhà canh tân vĩ đại nhất Việt Nam thế kỷ XIX.