Bậc đại trí thức mang toán học ra chiến trường

Nếu thời chiến cần những chiến sĩ lấy thân mình cứu pháo, thì trên mặt trận tư duy và khoa học chiến lược, Giáo sư Tạ Quang Bửu (1910 - 1986) chính là người truyền lửa vĩ đại cho thế hệ tri thức trẻ về bài học: Đem tri thức phụng sự Tổ quốc.

Tạ Quang Bửu tốt nghiệp loại xuất sắc các trường đại học danh tiếng tại Paris và Oxford (Pháp và Anh). Ông thông thạo nhiều ngoại ngữ, là một nhà toán học, nhà vật lý lý thuyết thiên tài có cơ hội ở lại châu Âu sống cuộc đời vinh hoa phú quý. Nhưng khi Tổ quốc cất lời gọi, ông dứt khoát trở về nước, đem toàn bộ khối óc thiên tài của mình đi vào chiến khu, giữ chức vụ Thứ trưởng rồi Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, trở thành kiến trúc sư trưởng cho nền khoa học quân sự non trẻ của Việt Nam.

Ngọn lửa lớn nhất mà ông truyền lại cho đời chính là tư duy ứng dụng khoa học vào thực tiễn chiến đấu. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, khi đế quốc Mỹ rải thủy lôi và bom từ trường phong tỏa các cửa sông, bến cảng miền Bắc hòng cắt đứt mạch máu giao thông của ta, Giáo sư Tạ Quang Bửu đã trực tiếp chỉ đạo một nhóm các nhà khoa học trẻ, các kỹ sư quân giới nghiên cứu và chế tạo thành công thiết bị phá thủy lôi mang tên GK1.

Ông chính là người đã bóc tách bản chất toán học và vật lý của bom từ trường, trực tiếp viết tài liệu hướng dẫn cho các chiến sĩ công binh cách tháo gỡ bom an toàn ngay trên trận địa. Hình ảnh vị giáo sư mặc áo vải sờn, ngồi dưới hầm chữ A xập xình bom nổ để giải các phương trình toán học phức tạp cứu sống hàng vạn chiến sĩ đã trở thành ngọn đuốc sáng ngời, chứng minh rằng: Trí tuệ Việt Nam khi được thắp sáng bởi lòng yêu nước có thể bẻ gãy mọi vũ khí công nghệ tối tân của kẻ thù.