Bậc đại trí thức từ bỏ vinh hoa, thắp lửa khoa học giữa rừng sâu

Ngược dòng lịch sử về những năm tháng kháng chiến chống Pháp gian khổ, có một câu chuyện truyền lửa đã trở thành huyền thoại về lòng yêu nước của trí thức Việt Nam. Đó là cuộc đời của Giáo sư, Viện sĩ, Anh hùng Lao động Trần Đại Nghĩa (Phạm Quang Lễ, 1913 - 1997).

Trước năm 1946, ông là một kỹ sư thiên tài, nhận mức lương tương đương 22 lạng vàng một tháng tại các tập đoàn chế tạo máy bay và vũ khí hàng đầu của Pháp. Ông có nhà lầu, xe hơi và một tương lai danh vọng rạng ngời tại châu Âu. Thế nhưng, cuộc gặp gỡ định mệnh với Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Paris năm 1946 đã thay đổi hoàn toàn cuộc đời ông. Nghe theo tiếng gọi của vị cha già dân tộc, ông dứt khoát từ bỏ tất cả vinh hoa phú quý, bước lên chuyến tàu trở về nước, mang theo hành lý quý giá nhất là 6 tấn tài liệu về vũ khí được ông bí mật thu thập suốt 11 năm.

Bước vào chiến khu Việt Bắc thiếu thốn đủ đường, từ một ông kỹ sư hào hoa du học Pháp, ông cải trang thành người nông dân, cùng các công nhân bám trụ trong các hang đá ẩm ướt để thành lập Cục Quân giới. Giữa rừng sâu, không có máy móc hiện đại, ông đã dùng tư duy thiên tài để nghiên cứu và chế tạo thành công những loại vũ khí có sức công phá khủng khiếp như súng Bazooka và súng không giật (SKZ).

Khoảnh khắc truyền lửa lớn nhất của ông chính là trong chiến dịch Thu Đông 1947, khi những quả đạn Bazooka do ông chế tạo lần đầu tiên nổ súng, bắn cháy xe tăng bọc thép của quân Pháp trên sông Lô, bẻ gãy hoàn toàn niềm tự hào vũ khí tân tiến của kẻ thù. Trần Đại Nghĩa đã chứng minh một chân lý vĩ đại cho thế hệ tri thức trẻ: Giá trị lớn nhất của tri thức không phải là để mưu cầu vinh hoa cá nhân, mà là để phụng sự cho độc lập và tự do của nhân dân.