Bác Hồ nhắc không để thừa cơm
Câu chuyện: Bác Hồ nhắc không để thừa cơm – lời kể của bà Phạm Thị Lý
Bà Phạm Thị Lý là cán bộ phục vụ tại Phủ Chủ tịch, có nhiều năm trực tiếp chăm lo sinh hoạt hằng ngày cho Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong rất nhiều kỷ niệm mà bà kể lại sau này, có một câu chuyện nhỏ liên quan đến bữa ăn hằng ngày của Bác, nhưng đã để lại trong bà một bài học sâu sắc về sự tiết kiệm và lòng trân trọng lao động của nhân dân.
Theo lời bà Phạm Thị Lý, bữa ăn của Bác Hồ luôn rất đạm bạc. Thực đơn thường chỉ có vài món đơn giản như rau luộc, canh, cá kho hoặc đậu phụ. Bác ăn ít, ăn chậm và đặc biệt không bao giờ để thừa cơm. Bà Lý cho biết, mỗi lần chuẩn bị bữa ăn cho Bác, bà đều cố gắng đong gạo thật cẩn thận, nhưng vẫn có lúc lỡ tay nấu dư.
Một lần, trong bữa trưa, bà nhận thấy Bác ăn xong nhưng trong bát vẫn còn lại một ít cơm. Nghĩ rằng đó chỉ là chuyện nhỏ, bà định mang bát cơm đi đổ để dọn dẹp. Nhưng Bác Hồ đã nhẹ nhàng gọi bà lại và hỏi:
“Cô định làm gì thế?”
Bà Phạm Thị Lý thưa rằng cơm thừa không nhiều, để lại cũng nguội, sợ không dùng được. Nghe vậy, Bác nhìn bát cơm một lúc rồi nói chậm rãi:
“Mỗi hạt gạo đều là mồ hôi của dân. Thừa thế này là phí.”
Theo lời bà kể, Bác không hề trách móc hay nặng lời, nhưng giọng nói rất nghiêm. Bác dặn bà lần sau nấu vừa đủ, và nếu lỡ thừa thì nên giữ lại dùng cho bữa sau, không được đổ đi. Bác còn kể rằng hồi còn hoạt động ở nước ngoài, có những lúc Bác phải nhịn đói, nên càng thấm thía giá trị của hạt gạo.
Bà Phạm Thị Lý cho biết, từ hôm ấy bà cẩn thận hơn rất nhiều trong việc chuẩn bị bữa ăn. Không chỉ với Bác, mà cả trong sinh hoạt chung của Phủ Chủ tịch, bà luôn nhắc mọi người không được lãng phí thức ăn. Bà nói rằng chính thái độ nghiêm túc của Bác đã khiến những người xung quanh tự giác thay đổi, chứ không cần đến mệnh lệnh hay quy định.
Một lần khác, theo lời bà Lý, có cán bộ đến thăm Bác, trong bữa ăn để lại khá nhiều thức ăn trên đĩa. Bác không nói gì ngay lúc đó, nhưng sau bữa ăn, Bác nhẹ nhàng nhắc:
“Ăn bao nhiêu thì lấy bấy nhiêu. Dân mình còn nhiều người chưa đủ ăn.”
Câu nói ấy khiến cả bàn ăn lặng đi. Bà Phạm Thị Lý kể rằng từ đó, những người thường xuyên ăn cơm cùng Bác đều rất ý thức trong việc lấy thức ăn vừa đủ. Không ai dám lấy nhiều rồi bỏ thừa, vì ai cũng hiểu đó không chỉ là phép lịch sự, mà là vấn đề đạo đức.
Theo bà Lý, Bác Hồ luôn coi bữa ăn không chỉ là chuyện sinh hoạt cá nhân, mà là nơi thể hiện nếp sống và tư tưởng. Bác từng nói rằng nếu không biết quý trọng hạt gạo thì khó mà hiểu được nỗi vất vả của người nông dân. Vì vậy, Bác luôn tự nhắc mình và nhắc người khác từ những việc nhỏ nhất.
Nhiều năm sau, khi kể lại câu chuyện này, bà Phạm Thị Lý cho rằng chính sự nghiêm khắc của Bác trong bữa ăn đã giúp bà hiểu sâu sắc hơn về tư tưởng “cần, kiệm” mà Bác luôn nhấn mạnh. Với Bác, tiết kiệm không phải là sống kham khổ, mà là sống có trách nhiệm với nhân dân và với đất nước.
Bà Lý nói rằng suốt thời gian phục vụ Bác, bà chưa bao giờ thấy Bác phàn nàn về bữa ăn, dù đơn sơ hay đạm bạc. Điều Bác quan tâm nhất không phải là ăn ngon, mà là ăn đúng mực, không phung phí. Chính từ những điều tưởng như rất nhỏ ấy, Bác đã dạy cho những người xung quanh một bài học lớn về đạo đức và nhân cách.
Câu chuyện Bác Hồ nhắc không để thừa cơm, qua một nhân chứng duy nhất là bà Phạm Thị Lý, không có những sự kiện lớn hay lời lẽ hào hùng, nhưng lại khắc họa rõ nét hình ảnh một con người suốt đời sống giản dị, tiết kiệm và luôn nghĩ đến nhân dân. Từ bát cơm thường ngày, Bác đã để lại một bài học sâu sắc về cách làm người và cách làm cán bộ, vẫn còn nguyên giá trị cho đến hôm nay.
