Bác Hồ nhắc không được quan liêu

Câu chuyện: Bác Hồ nhắc không được quan liêu – lời kể của ông Hoàng Tùng

Ông Hoàng Tùng, nguyên Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, là người có nhiều năm trực tiếp làm việc với Chủ tịch Hồ Chí Minh trong lĩnh vực báo chí và tuyên truyền. Trong những kỷ niệm ông kể lại, có một câu chuyện liên quan đến thái độ chống quan liêu, hình thức, khiến ông coi đó là bài học nghề nghiệp và đạo đức sâu sắc nhất mà Bác Hồ để lại.

Theo lời ông Hoàng Tùng, vào đầu những năm 1960, Báo Nhân Dân chuẩn bị đăng một loạt bài phản ánh phong trào thi đua sản xuất ở nông thôn. Một bài viết ca ngợi thành tích của một hợp tác xã được trình lên Bác Hồ xem trước khi đăng. Bài viết dài, nhiều khẩu hiệu, dùng nhiều từ ngữ mạnh để khẳng định thành tích “vượt bậc”, “chưa từng có”.

Khi đọc xong, Bác Hồ không nhận xét ngay. Bác đặt tờ báo xuống, nhìn ông Hoàng Tùng và hỏi:
“Chú đã xuống tận nơi hợp tác xã ấy chưa?”

Ông Hoàng Tùng thưa rằng bài viết do phóng viên gửi về, đã có xác nhận của địa phương. Bác Hồ gật đầu, nhưng nói tiếp bằng giọng rất bình tĩnh:
“Xác nhận chưa chắc đã đúng hết. Làm báo phải thấy tận mắt.”

Theo lời ông Tùng, Bác giải thích rằng nếu báo chí chỉ dựa vào báo cáo và thành tích trên giấy, rất dễ rơi vào quan liêu, tô hồng thực tế. Bác nói:
“Viết không đúng thì dân đọc không tin. Mà dân không tin thì báo mất tác dụng.”

Bác yêu cầu tạm hoãn đăng bài, cử phóng viên quay lại hợp tác xã, sống cùng nông dân vài ngày, xem họ làm ăn thế nào, đời sống có thực sự cải thiện hay không. Bác dặn phải viết cả cái được và cái chưa được, không được chỉ nói thành tích.

Sau chuyến đi thực tế, theo lời ông Hoàng Tùng, phóng viên báo về rằng hợp tác xã có tiến bộ thật, nhưng cũng còn nhiều khó khăn: năng suất chưa ổn định, đời sống xã viên chưa khá như báo cáo. Bài viết được sửa lại, ngắn hơn, ít khẩu hiệu hơn, nhưng phản ánh sát thực tế hơn.

Khi đọc lại bản sửa, Bác Hồ gật đầu và nói:
“Viết thế này dân mới tin. Có khuyết điểm thì nói khuyết điểm, không phải giấu.”

Ông Hoàng Tùng kể rằng lúc đó ông rất thấm thía. Ông nhận ra rằng với Bác Hồ, báo chí không phải để ca ngợi một chiều, mà là công cụ để giúp Đảng và Nhà nước nhìn rõ thực tế, từ đó sửa sai và tiến bộ. Bác không bao giờ muốn nghe những lời khen trống rỗng.

Một lần khác, theo lời ông Tùng, có cán bộ đề nghị tổ chức một buổi lễ lớn để tuyên dương thành tích, mời báo chí đưa tin rầm rộ. Bác Hồ nghe xong chỉ nói ngắn gọn:
“Làm tốt thì cứ làm tiếp. Khen nhiều quá dễ sinh chủ quan.”

Câu nói ấy khiến ông Hoàng Tùng nhớ mãi. Ông cho rằng Bác Hồ rất sợ bệnh hình thức và quan liêu, vì đó là những căn bệnh làm cách mạng xa rời quần chúng. Bác luôn yêu cầu cán bộ, đặc biệt là người làm báo, phải giữ được sự trung thực và khiêm tốn.

Từ sau những lần làm việc với Bác, ông Hoàng Tùng thay đổi cách chỉ đạo tòa soạn. Ông yêu cầu phóng viên phải đi cơ sở nhiều hơn, hạn chế sao chép báo cáo, tránh dùng những từ ngữ khoa trương. Ông coi lời dặn của Bác là nguyên tắc nghề nghiệp suốt đời.

Nhiều năm sau, khi kể lại câu chuyện này, ông Hoàng Tùng khẳng định rằng phong cách chống quan liêu của Bác Hồ không thể hiện bằng những lời chỉ trích gay gắt, mà bằng những yêu cầu rất cụ thể, rất thực tế. Bác không cấm khen, nhưng khen phải đúng; không cấm viết thành tích, nhưng thành tích phải có thật.

Câu chuyện Bác Hồ nhắc không được quan liêu, qua một nhân chứng duy nhất là ông Hoàng Tùng, đã cho thấy rõ tư tưởng nhất quán của Người: làm việc gì cũng phải xuất phát từ thực tế và vì nhân dân. Từ một bài báo tưởng chừng nhỏ, Bác đã dạy cho người làm báo và người làm cán bộ một bài học lớn: nếu xa thực tế, xa dân, thì dù lời lẽ hay đến đâu cũng trở nên vô nghĩa. Và chính sự thẳng thắn, trung thực ấy đã làm nên giá trị bền vững của tư tưởng Hồ Chí Minh trong đời sống xã hội Việt Nam.