Bác Hồ và chỉ thị “Sửa soạn khởi nghĩa”

Đầu năm 1945, quân đội Nhật chịu nhiều thất bại trên các chiến trường châu Á và Thái Bình Dương. Tại Đông Dương, bộ máy cai trị của Pháp vẫn tồn tại bên cạnh lực lượng Nhật, nhưng mâu thuẫn giữa hai bên ngày càng sâu sắc.

Ngày 9 tháng 3 năm 1945, Nhật tiến hành đảo chính Pháp trên toàn Đông Dương. Quân Pháp nhanh chóng bị tước vũ khí hoặc đánh tan ở nhiều nơi. Sự kiện này làm thay đổi căn bản tình hình chính trị, tạo ra một khoảng trống quyền lực và đặt ra yêu cầu cấp bách đối với phong trào cách mạng Việt Nam.

Ngày 12 tháng 3 năm 1945, Ban Thường vụ Trung ương Đảng ra chỉ thị “Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”, xác định phát xít Nhật là kẻ thù chính trước mắt và phát động cao trào kháng Nhật cứu nước.

Tại căn cứ Việt Bắc, Hồ Chí Minh cùng các đồng chí lãnh đạo theo dõi tình hình và chuẩn bị cho khả năng chuyển sang tổng khởi nghĩa. Công việc bao gồm phát triển lực lượng chính trị, mở rộng các đội tự vệ, tổ chức huấn luyện quân sự và củng cố hệ thống liên lạc giữa các địa phương.

Cán bộ Việt Minh được cử về các vùng nông thôn để tuyên truyền, vận động quần chúng và tổ chức các cuộc đấu tranh chống bắt phu, bắt lính, chống trưng thu lương thực. Nhiều địa phương hình thành những tổ chức cứu quốc, tạo mạng lưới hỗ trợ cho lực lượng cách mạng.

Trong bối cảnh nạn đói năm 1945 lan rộng ở miền Bắc và Bắc Trung Bộ, công tác vận động nhân dân càng gắn với những yêu cầu cấp thiết của cuộc sống. Các hoạt động phá kho thóc của Nhật để cứu đói được tiến hành ở nhiều nơi, vừa giải quyết nhu cầu lương thực trước mắt, vừa làm suy yếu uy tín của chính quyền thân Nhật.

Hồ Chí Minh nhận định thời cơ cách mạng đang đến gần nhưng cũng đòi hỏi phải chuẩn bị chặt chẽ. Một cuộc khởi nghĩa chỉ có thể giành thắng lợi khi có sự tham gia của đông đảo nhân dân, lực lượng tổ chức đủ khả năng hành động và sự chỉ đạo thống nhất.

Từ căn cứ địa Việt Bắc, các chỉ thị được truyền đi, những đơn vị vũ trang tiếp tục phát triển và phong trào quần chúng ngày càng mạnh. Tất cả hướng đến thời điểm mà quyền lực của chính quyền cũ suy yếu đến mức nhân dân có thể đứng lên giành chính quyền trên phạm vi cả nước.