Bác Hồ và cuộc vận động chống “giặc dốt”

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời trong một hoàn cảnh vô cùng khó khăn. Đất nước vừa thoát khỏi ách thống trị của thực dân, phong kiến thì đã phải đối mặt với nạn đói, tình trạng mù chữ và nhiều nguy cơ đe dọa nền độc lập non trẻ.

Trong những khó khăn ấy, Bác Hồ đặc biệt quan tâm đến nạn mù chữ. Người coi đây là một thứ “giặc” nguy hiểm, bởi một dân tộc không biết chữ thì rất khó tiếp thu kiến thức, khó hiểu quyền lợi của mình và khó làm chủ đất nước.

Bác Hồ từng nói:

“Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu.”

Vì vậy, ngay sau ngày độc lập, Người xác định nhiệm vụ diệt giặc dốt là một trong những công việc cấp bách của chính quyền cách mạng.

Ngày 3 tháng 9 năm 1945, chỉ một ngày sau khi đọc Tuyên ngôn Độc lập, trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời, Bác Hồ đã đề nghị mở ngay một chiến dịch chống nạn mù chữ.

Người cho rằng đất nước muốn mạnh thì trước hết nhân dân phải được học. Người đề nghị mở các lớp học bình dân, tổ chức dạy chữ cho nhân dân và vận động những người đã biết chữ tham gia giúp đỡ những người chưa biết chữ.

Ngày 8 tháng 9 năm 1945, Chính phủ ban hành các sắc lệnh quan trọng về việc thành lập Nha Bình dân học vụ và chống nạn mù chữ.

Từ đó, một phong trào học chữ rộng lớn nhanh chóng lan ra cả nước.

Ở các làng quê, những lớp học được mở trong đình làng, nhà dân, trường học. Ở thành thị, nhiều cơ quan, đoàn thể tổ chức lớp học cho công nhân, người lao động. Ở miền núi, cán bộ và những người biết chữ tìm đến các bản làng để dạy đồng bào.

Khẩu hiệu “Người biết chữ dạy người chưa biết chữ” trở thành phương châm hành động quen thuộc.

Không cần những lớp học khang trang, cũng không cần những bộ bàn ghế đầy đủ. Có nơi, học sinh ngồi trên những chiếc ghế đơn sơ; có nơi dùng bảng gỗ, phấn viết và những cuốn vở rất giản dị.

Điều quan trọng nhất là tinh thần ham học của nhân dân.

Sau một ngày lao động, nhiều người vẫn đến lớp học vào buổi tối. Có những cụ già đã lớn tuổi vẫn kiên trì tập đánh vần. Có những người nông dân trước đây chưa từng được đến trường, nay cầm bút tập viết từng chữ cái đầu tiên.

Bác Hồ rất quan tâm đến những lớp học ấy. Người động viên giáo viên, cán bộ và nhân dân tích cực tham gia phong trào.

Đối với Bác, dạy chữ không chỉ là dạy cách đọc, cách viết. Người muốn thông qua giáo dục để nâng cao dân trí, giúp người dân hiểu biết về quyền lợi và nghĩa vụ của mình, có kiến thức để tham gia xây dựng đất nước.

Bác cũng luôn nhắc nhở cán bộ phải làm cho việc học trở nên thiết thực. Học để biết, để làm việc, để phục vụ nhân dân và để xây dựng một nước Việt Nam độc lập.

Phong trào chống “giặc dốt” vì thế trở thành một cuộc vận động rộng lớn của toàn xã hội. Những người có học tham gia dạy học, thanh niên tình nguyện mở lớp, cán bộ đến các địa phương vận động nhân dân đi học.

Từ những lớp học nhỏ bé, phong trào dần lan rộng. Hàng triệu người dân có cơ hội học chữ và từng bước thoát khỏi nạn mù chữ.

Trong hoàn cảnh đất nước còn nghèo và phải đối mặt với nhiều khó khăn, thành quả ấy là một nỗ lực rất lớn.

Bác Hồ hiểu rằng giành được độc lập mới chỉ là bước đầu. Muốn xây dựng một đất nước độc lập và vững mạnh thì phải nâng cao dân trí, đào tạo con người và tạo điều kiện để nhân dân được học tập.

Vì vậy, cuộc vận động chống “giặc dốt” mang một ý nghĩa sâu sắc. Đó không chỉ là cuộc đấu tranh chống nạn mù chữ mà còn là cuộc đấu tranh để nâng cao dân trí và xây dựng một xã hội mới.

Từ “giặc đói” đến “giặc dốt”, Bác Hồ luôn hướng sự quan tâm của mình đến cuộc sống của nhân dân. Người hiểu rằng một nền độc lập chỉ thực sự có ý nghĩa khi người dân được ấm no, được học tập và được làm chủ cuộc sống của mình.

Những lớp học Bình dân học vụ đơn sơ năm ấy đã trở thành hình ảnh đẹp của những ngày đầu nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa: cả dân tộc vừa bảo vệ nền độc lập, vừa cùng nhau học chữ và xây dựng tương lai.