BÁC HỒ VÀ LÁ THƯ TRUNG THU ĐẦU TIÊN CỦA NƯỚC VIỆT NAM ĐỘC LẬP

BÁC HỒ VÀ LÁ THƯ TRUNG THU ĐẦU TIÊN CỦA NƯỚC VIỆT NAM ĐỘC LẬP

Mùa thu năm 1945, đất nước vừa bước ra khỏi những năm tháng nô lệ và chiến tranh. Ngày 2/9, giữa Quảng trường Ba Đình, Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Nhưng chỉ ít ngày sau khoảnh khắc lịch sử ấy, giữa bộn bề những công việc của một chính quyền vừa thành lập, Bác vẫn dành thời gian viết một bức thư cho những người nhỏ tuổi nhất của đất nước. Đó là bức thư gửi các cháu thiếu nhi nhân dịp Tết Trung thu năm 1945 – một lá thư mang theo tình thương của Bác dành cho trẻ em trong mùa thu đầu tiên của nước Việt Nam độc lập.

Trung thu năm ấy chắc hẳn không giống những mùa Trung thu trước. Đất nước vừa trải qua nạn đói khủng khiếp, nhiều gia đình vẫn còn sống trong cảnh thiếu thốn. Chiến tranh chưa thực sự chấm dứt, nền độc lập vừa giành được đang đứng trước vô vàn thử thách. Ở nhiều nơi, trẻ em vẫn chưa có một tuổi thơ bình yên. Có những em mất cha, mất mẹ trong chiến tranh; có những em vừa trải qua những tháng ngày đói khát; có những em chưa từng được học hành đầy đủ. Nhưng trong hoàn cảnh ấy, Bác vẫn nhớ đến các em.

Trong thư, Bác viết bằng một giọng rất gần gũi: “Các cháu yêu quý!” Không phải một lời giáo huấn khô khan, cũng không phải những câu chữ nặng nề của một văn kiện nhà nước. Đó là lời của một người ông, người cha đang nói với những đứa trẻ của mình. Bác nhắc đến niềm vui Trung thu, hỏi thăm các cháu và gửi lời chúc các em vui vẻ, mạnh khỏe, chăm ngoan.

Nhưng điều đặc biệt là Bác không chỉ nói với những đứa trẻ về niềm vui của một đêm hội. Trong bức thư, Người nhắc các cháu nhớ rằng đất nước vừa giành được độc lập và các em cũng là những người con của một nước Việt Nam mới. Niềm vui của trẻ thơ vì thế gắn với niềm vui của cả dân tộc. Các em được vui Tết Trung thu trong một đất nước đã có độc lập – một điều mà trước đó không lâu tưởng như vẫn còn rất xa.

Có lẽ chính ở đây, bức thư trở nên đặc biệt.

Bác không xem trẻ em là những người đứng ngoài lịch sử. Người nhìn các em như những chủ nhân tương lai của đất nước. Trong suy nghĩ của Bác, chăm lo cho trẻ em không chỉ là cho các em một đêm Trung thu vui vẻ, mà còn là chuẩn bị cho tương lai của dân tộc. Một đất nước vừa giành được độc lập phải nghĩ đến những đứa trẻ sẽ lớn lên trong nền độc lập ấy, sẽ học tập, lao động và xây dựng quê hương sau này.

Tình thương của Bác dành cho thiếu nhi không phải chỉ xuất hiện trong những dịp lễ. Ngay từ những năm trước Cách mạng Tháng Tám, Người đã đặc biệt quan tâm đến việc giáo dục và tổ chức thiếu nhi. Trong những năm tháng hoạt động cách mạng, Bác luôn coi thế hệ trẻ là lực lượng quan trọng của tương lai. Sau khi nước Việt Nam độc lập ra đời, sự quan tâm ấy càng trở nên rõ ràng hơn trong những lời căn dặn, những bức thư và những lần Người gặp gỡ thiếu niên, nhi đồng.

Nhưng có một điều khiến bức thư Trung thu năm 1945 trở nên đáng nhớ: nó xuất hiện vào đúng thời điểm đất nước đang đứng trước vô vàn khó khăn. Bác là người đứng đầu Chính phủ lâm thời, trên vai là hàng loạt công việc hệ trọng. Chính quyền mới phải chống nạn đói, chống nạn dốt, củng cố bộ máy nhà nước, đối phó với những thế lực đang tìm cách chống phá và bảo vệ nền độc lập vừa giành được. Trong một hoàn cảnh như vậy, việc Người dành thời gian viết thư cho thiếu nhi càng cho thấy trẻ em không bao giờ bị đặt ra ngoài những mối quan tâm của Người.

Có lẽ bởi Bác hiểu rằng một đất nước muốn có tương lai thì trước hết phải biết giữ gìn những mầm non của mình.

Đó cũng là lý do trong nhiều bức thư gửi thiếu nhi, Bác thường nhắc đến việc học tập, rèn luyện, đoàn kết và làm việc tốt. Người không yêu thương trẻ em bằng cách chỉ chiều chuộng các em. Tình thương ấy luôn đi cùng niềm tin và sự kỳ vọng. Bác muốn các em được vui chơi nhưng cũng phải chăm học; được yêu thương nhưng cũng phải biết yêu thương người khác; được sống trong hòa bình nhưng cũng phải hiểu giá trị của độc lập và tự do.

Nhiều năm sau, khi đất nước bước vào những cuộc kháng chiến mới, những lời Bác gửi thiếu nhi vẫn tiếp tục xuất hiện trong những bức thư nhân các dịp Trung thu, Tết Nguyên đán hay ngày Quốc tế Thiếu nhi. Nhưng bức thư Trung thu năm 1945 vẫn có một ý nghĩa đặc biệt, bởi đó là một trong những lần đầu tiên trẻ em Việt Nam được đón Tết Trung thu trong một đất nước vừa tuyên bố độc lập.

Từ một mùa thu của dân tộc đến những mùa thu của tuổi thơ, Bác đã nối hai điều tưởng như rất xa nhau: việc nước và những niềm vui nhỏ bé của trẻ em. Một bên là vận mệnh của cả quốc gia; một bên là ánh trăng, tiếng trống, niềm vui của những đứa trẻ. Nhưng với Bác, hai điều ấy không hề tách rời. Bởi một nền độc lập cuối cùng cũng phải hướng đến việc đem lại cuộc sống tốt đẹp hơn cho con người, trong đó có những đứa trẻ đang lớn lên trên mảnh đất Việt Nam.

Có lẽ vì vậy mà hình ảnh Bác trong những bức thư gửi thiếu nhi luôn có một sự ấm áp rất riêng. Người đứng ở vị trí cao nhất của Nhà nước, nhưng khi viết cho trẻ em, lời lẽ lại gần gũi như một người thân trong gia đình. Không có khoảng cách của lễ nghi, chỉ có sự quan tâm chân thành và niềm tin vào thế hệ mai sau.

Đã nhiều thập kỷ trôi qua kể từ mùa Trung thu đầu tiên của nước Việt Nam độc lập. Những đứa trẻ được Bác viết thư năm ấy giờ đã trở thành những người thuộc về một thế hệ lịch sử. Nhiều em đã trưởng thành trong chiến tranh, có người trở thành cán bộ, chiến sĩ, giáo viên, công nhân, nông dân; có người đã hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ. Bức thư năm xưa vì thế không chỉ còn là một kỷ niệm về tuổi thơ, mà còn trở thành một phần ký ức của một thế hệ lớn lên cùng những biến động của đất nước.

Và hôm nay, khi đọc lại một bức thư Bác gửi cho thiếu nhi từ mùa thu năm 1945, điều khiến người ta xúc động có lẽ không chỉ là những lời dặn dành cho trẻ nhỏ. Đó còn là hình ảnh một vị lãnh tụ giữa những ngày đất nước chồng chất khó khăn vẫn nhớ đến một đêm Trung thu của trẻ em. Giữa những công việc lớn lao của một quốc gia vừa giành độc lập, Người vẫn dành một khoảng lặng cho những người nhỏ tuổi nhất.

Bởi Bác hiểu rằng phía sau hai chữ “độc lập” không chỉ là một quốc gia có chủ quyền. Đó còn là quyền được lớn lên, được học tập, được vui chơi và được mơ ước của mỗi đứa trẻ trên quê hương mình.

Và có lẽ đó chính là điều đẹp nhất còn lại từ lá thư Trung thu năm 1945: giữa mùa thu đầu tiên của một nước Việt Nam độc lập, Bác đã nghĩ đến những đứa trẻ – những người sẽ tiếp tục viết nên câu chuyện của đất nước trong những mùa thu mai sau.