BÁC HỒ VÀ MÙA XUÂN THỐNG NHẤT

Tháng Tư năm 1975.

Những ngày cuối của cuộc chiến kéo dài đã trôi qua trong một không khí đặc biệt. Từ miền Bắc đến miền Nam, tin chiến thắng được truyền đi ngày một nhanh. Những đoàn quân tiến về phía trước, những con đường từng in dấu chân của biết bao thế hệ giờ đây mang một ý nghĩa khác.

Ở một ngôi làng nhỏ bên dòng sông, ông Minh ngồi trước chiếc radio cũ.

Chiếc radio đã theo ông suốt nhiều năm. Vỏ máy xước nhiều chỗ, chiếc núm chỉnh âm thanh đã mòn, nhưng nó vẫn hoạt động.

Ông không rời mắt khỏi chiếc radio.

Bên cạnh ông là mẹ.

Bà đã già. Mái tóc bạc trắng, đôi bàn tay gầy guộc đặt trên đầu gối.

Hai mẹ con ngồi im.

Không ai nói gì.

Rồi giọng phát thanh viên vang lên.

Tin chiến thắng.

Ông Minh khẽ thở ra.

Mẹ ông hỏi:

— Đến đâu rồi con?

— Quân ta đang tiến về phía Nam, mẹ ạ.

Bà gật đầu.

— Vậy là sắp đến ngày rồi phải không?

Ông Minh nhìn mẹ.

Ông biết bà đang nói đến ngày nào.

Ngày mà biết bao người đã chờ đợi.

Ngày đất nước không còn chia cắt.

Ngày những người lính có thể trở về nhà.

Ngày những người mẹ không còn phải ngóng chờ tin con.

Ông khẽ đáp:

— Vâng. Chắc không còn xa nữa đâu mẹ.

Bà quay mặt ra ngoài cửa.

Ánh nắng buổi chiều rơi trên hàng cau trước sân.

Bà nói rất nhỏ:

— Giá mà Bác Hồ còn sống...

Ông Minh im lặng.

Câu nói ấy khiến lòng ông chùng xuống.

Bác đã đi xa từ năm 1969.

Sáu năm.

Sáu năm không phải là một khoảng thời gian quá dài, nhưng đủ để một thế hệ trẻ lớn lên, đủ để những đứa trẻ ngày nào trở thành thanh niên, đủ để những người lính tiếp tục đi trên con đường còn dang dở.

Và cũng đủ để mọi người càng thấm thía rằng Bác đã không thể chờ đến ngày đất nước thống nhất.

Ông Minh nhìn lên bức ảnh Bác Hồ treo trên tường.

Trong ảnh, Bác mặc bộ quần áo giản dị, ánh mắt hiền từ.

Ông nói:

— Bác không còn ở đây, nhưng cháu nghĩ Bác sẽ vui nếu biết đất nước sắp thống nhất.

Mẹ ông gật đầu.

— Cả đời Bác chỉ mong có vậy.

Những ngày tiếp theo trôi qua rất nhanh.

Tin tức chiến thắng liên tiếp được truyền về.

Người dân trong làng bắt đầu bàn tán về tương lai.

Có người nói:

— Hòa bình rồi, tôi sẽ sửa lại căn nhà.

Người khác nói:

— Tôi sẽ đi tìm người thân.

Một bà cụ nói:

— Tôi chỉ mong con trai tôi trở về.

Mỗi người có một ước mong.

Nhưng tất cả đều bắt đầu bằng hai chữ:

Hòa bình.

Ông Minh cũng có một mong ước.

Ông muốn trở lại miền Nam.

Không phải với tư cách một người lính.

Ông muốn đi trên con đường ấy một lần nữa, nhưng lần này không mang súng.

Ông muốn nhìn thấy những nơi mình từng đi qua.

Muốn nhìn thấy những cánh đồng.

Những dòng sông.

Những ngôi làng.

Và muốn biết cuộc sống của người dân sau chiến tranh sẽ bắt đầu như thế nào.

Ngày 30 tháng 4 năm 1975.

Buổi trưa hôm ấy, cả làng gần như không ai rời khỏi chiếc radio.

Khi tin Sài Gòn được giải phóng và chiến tranh kết thúc được truyền đi, ông Minh đứng bật dậy.

Ông không reo.

Không chạy ra đường.

Ông chỉ đứng đó.

Rất lâu.

Mẹ ông cũng đứng bên cạnh.

Hai người nhìn nhau.

Rồi bà nói:

— Hết chiến tranh rồi con.

Ông Minh gật đầu.

— Vâng.

Bà nắm lấy tay con.

Bàn tay bà run run.

— Vậy là những người còn sống có thể về nhà rồi.

Ông Minh không trả lời.

Ông nghĩ đến những người không thể về.

Những người bạn của ông.

Những người từng nói với nhau rằng nhất định sẽ có ngày được nhìn thấy hòa bình.

Họ đã không thể.

Niềm vui của ngày chiến thắng vì thế không chỉ có tiếng cười.

Nó còn có nước mắt.

Có những giọt nước mắt dành cho người đã khuất.

Có những giọt nước mắt của người sống sót.

Có những giọt nước mắt của những người đã chờ đợi quá lâu.

Ông Minh bước đến trước bàn thờ gia đình.

Ông thắp một nén nhang.

— Đất nước thống nhất rồi...

Ông nói rất khẽ.

— Mọi người có thể yên lòng.

Khói nhang bay lên.

Ngoài sân, tiếng trẻ con vang lên.

Chúng chạy quanh những lá cờ đỏ.

Có đứa còn chưa hiểu hết ý nghĩa của ngày hôm đó.

Nhưng chúng biết người lớn đang vui.

Chúng biết chiến tranh đã kết thúc.

Và chúng biết từ nay cuộc sống sẽ khác.

Vài tháng sau, ông Minh có dịp trở lại miền Nam.

Chuyến đi ấy đối với ông giống như một giấc mơ.

Trên tàu, ông gặp rất nhiều người.

Có người là bộ đội.

Có người là cán bộ.

Có người trở về quê sau nhiều năm xa cách.

Có người chỉ đơn giản muốn đi nhìn đất nước đã thống nhất.

Ông ngồi bên cửa sổ.

Những cánh đồng chạy dài phía ngoài.

Ông nhớ đến những năm tháng trước.

Ngày ấy, mỗi chuyến đi đều có thể là một chuyến đi không trở lại.

Còn hôm nay, con tàu chạy bình yên.

Người trên tàu nói chuyện.

Trẻ con cười đùa.

Một bà mẹ lấy cơm cho con.

Một người lính ngủ gục bên cửa sổ.

Những hình ảnh bình dị ấy khiến ông xúc động hơn bất cứ điều gì.

Ông nghĩ:

Đây chính là hòa bình.

Không phải điều gì xa xôi.

Hòa bình là một đứa trẻ có thể ngủ yên.

Là một người mẹ không phải lo con mình ra trận.

Là một chuyến tàu chạy qua những vùng đất mà không phải tránh bom.

Là một buổi sáng người dân thức dậy và nghĩ về công việc của ngày hôm nay thay vì nghĩ về chiến tranh.

Khi đặt chân xuống miền Nam, ông Minh đứng thật lâu.

Có một cảm giác rất khó diễn tả.

Ông đã từng đến đây.

Nhưng lần này mọi thứ khác hẳn.

Ông không còn phải nhìn trước nhìn sau.

Không còn phải mang theo sự cảnh giác của người lính.

Ông bước đi chậm rãi.

Một người bạn cũ đưa ông đến một ngôi trường.

Trường còn đơn sơ.

Một số bàn ghế đã cũ.

Trên tường là một bức ảnh Bác Hồ.

Ông Minh dừng lại.

Ông nhìn bức ảnh rất lâu.

Người bạn đứng bên cạnh nói:

— Ở đâu cũng vậy.

— Gì cơ?

— Trẻ con đi học, trên lớp có ảnh Bác.

Ông Minh mỉm cười.

Ông nhớ đến ngôi trường ở quê mình.

Nhớ đến những đứa trẻ.

Nhớ đến câu hỏi của đứa cháu:

“Nếu Bác còn sống, Bác có đến trường cháu không?”

Ông chợt hiểu rằng có lẽ câu trả lời không quan trọng bằng việc những đứa trẻ hôm nay vẫn được nghe kể về Bác.

Bởi lịch sử không chỉ thuộc về quá khứ.

Lịch sử sống trong ký ức của mỗi thế hệ.

Chiều hôm ấy, ông Minh đi qua một con đường nhỏ.

Hai bên đường là những căn nhà còn nhiều dấu vết chiến tranh.

Có căn nhà đang được sửa.

Có căn nhà mới dựng.

Một người phụ nữ đang quét sân.

Một cụ già ngồi bên cửa.

Mấy đứa trẻ chơi đùa ngoài đường.

Ông đứng nhìn chúng.

Một đứa trẻ chạy ngang qua rồi quay lại hỏi:

— Chú là bộ đội ạ?

Ông cười.

— Trước đây thôi.

— Chú đánh giặc à?

Ông gật đầu.

— Có.

Đứa trẻ nhìn ông một lúc.

— Bây giờ còn đánh nữa không?

Ông lắc đầu.

— Không.

— Vì sao?

Ông nhìn những đứa trẻ đang chơi.

— Vì chiến tranh kết thúc rồi.

Đứa trẻ cười.

— Vậy tốt quá!

Nó chạy đi.

Ông Minh đứng lại.

Chỉ một câu nói rất ngây thơ.

“Vậy tốt quá!”

Nhưng ông cảm thấy câu nói ấy có sức nặng.

Bởi thế hệ trẻ không cần hiểu hết những gì đã xảy ra.

Chúng chỉ cần biết rằng từ nay chúng có thể lớn lên trong hòa bình.

Đó là điều mà những người đi trước đã phải đánh đổi rất nhiều mới có được.

Tối hôm đó, ông Minh ngồi viết trong cuốn sổ.

Ông viết:

“Hôm nay tôi nhìn thấy những đứa trẻ miền Nam chạy trên con đường từng đi qua chiến tranh.

Chúng không biết tiếng súng là gì.

Chúng chỉ biết rằng hôm nay chúng được chơi.

Tôi nghĩ đến Bác Hồ.

Bác đã dành cả cuộc đời cho một đất nước độc lập.

Bác đã đi xa trước ngày toàn thắng.

Nhưng nếu có điều gì khiến tôi tin rằng những năm tháng ấy không vô nghĩa, thì đó chính là tiếng cười của trẻ em hôm nay.”

Ông dừng lại.

Ngoài cửa sổ, tiếng người nói chuyện vang lên.

Không khí bình yên đến lạ.

Ông viết tiếp:

“Chiến tranh đã kết thúc.

Nhưng trách nhiệm của chúng ta chưa kết thúc.

Bây giờ phải làm cho những con đường được nối lại.

Những mái nhà được dựng lên.

Những trường học được mở cửa.

Những đứa trẻ được học hành.

Những gia đình được đoàn tụ.

Và đất nước phải từng bước đứng dậy.”

Ông đặt bút xuống.

Bên cạnh cuốn sổ là tấm ảnh Bác Hồ.

Ông nhìn tấm ảnh rồi nói:

— Bác ạ, chúng cháu đã đi đến đây.

— Nhưng con đường phía trước còn dài.

Nhiều năm sau, đứa cháu của ông Minh đã lớn.

Nó vẫn nhớ chiếc khăn tay màu nâu.

Vẫn nhớ câu chuyện về người lính tên Lâm.

Vẫn nhớ bức ảnh Bác Hồ trong lớp học.

Một ngày nọ, nó hỏi ông:

— Ông ơi, tại sao ông cứ kể mãi chuyện năm 1975?

Ông Minh cười.

— Vì đó là một năm rất quan trọng.

— Nhưng chuyện đã lâu rồi mà.

Ông nhìn cháu.

— Lịch sử càng lâu càng cần được nhớ.

— Để làm gì ạ?

Ông chậm rãi nói:

— Để cháu biết hôm nay mình đang sống như thế nào và vì sao mình có cuộc sống ấy.

Đứa cháu im lặng.

Ông chỉ lên bức ảnh Bác Hồ.

— Có những người đã dành cả đời để mở đường cho thế hệ sau. Khi họ không còn nữa, trách nhiệm của thế hệ sau là bước tiếp.

Ngoài sân, nắng đang xuống.

Ông Minh đã già.

Bàn tay ông run hơn trước.

Nhưng ánh mắt vẫn sáng.

Ông nhìn những đứa trẻ trong làng chạy chơi.

Ông không biết tương lai đất nước sẽ thay đổi như thế nào.

Ông cũng không biết thế hệ sau sẽ làm được những gì.

Nhưng ông tin một điều:

Nếu những đứa trẻ ấy biết trân trọng hòa bình, biết yêu thương đồng bào, biết học tập và biết sống có trách nhiệm, thì những người đã hi sinh sẽ không bị lãng quên.

Đêm cuối cùng của năm ấy, ông Minh lại mở chiếc hộp gỗ.

Bên trong vẫn còn tấm ảnh Bác Hồ.

Vẫn còn chiếc khăn tay màu nâu.

Vẫn còn những lá thư cũ.

Ông lấy một tờ giấy mới.

Lần này, ông không viết cho Bác.

Ông viết cho những đứa trẻ của tương lai.

“Các cháu thân yêu,

Các cháu sinh ra khi đất nước đã hòa bình.

Các cháu có thể chưa hiểu chiến tranh đáng sợ đến mức nào.

Các cháu cũng không cần phải sống lại những năm tháng ấy.

Điều các cháu cần làm là trân trọng cuộc sống hôm nay.

Hãy học tập.

Hãy yêu thương.

Hãy biết ơn.

Hãy giữ gìn sự đoàn kết.

Và nếu một ngày nào đó các cháu được hỏi Bác Hồ là ai, hãy nhớ rằng Bác không chỉ là một cái tên trong sách lịch sử.

Bác là một phần của câu chuyện dân tộc.

Một câu chuyện được viết bằng ước mơ, bằng niềm tin, bằng sự hi sinh và bằng khát vọng về một Việt Nam độc lập, thống nhất, hòa bình.”

Ông gấp tờ giấy lại.

Đặt nó vào chiếc hộp.

Rồi đóng nắp.

Ngoài kia, trời đã sáng.

Một ngày mới bắt đầu.

Đất nước sau chiến tranh còn rất nhiều khó khăn.

Nhưng những con đường đã mở.

Những lớp học đã có tiếng trẻ đọc bài.

Những mái nhà bắt đầu dựng lại.

Những con người từng xa cách đang tìm về với nhau.

Và trên những bức tường, trong những lớp học, trong những gia đình, hình ảnh Bác Hồ vẫn được gìn giữ.

Bác đã không thể chứng kiến mùa xuân đại thắng năm 1975.

Nhưng mùa xuân ấy đã mang đến một điều mà Người từng mong mỏi suốt cuộc đời: non sông Việt Nam được thống nhất.

Còn những thế hệ sau, họ sẽ tiếp tục viết phần còn lại của câu chuyện.

Không bằng tiếng súng.

Mà bằng những trang sách.

Bằng những lớp học.

Bằng những con đường mới.

Bằng lao động.

Bằng trí tuệ.

Và bằng tình yêu dành cho quê hương.

Bởi ngày 30 tháng 4 năm 1975 không phải là dấu chấm hết của lịch sử. Đó là một dấu mốc mở ra một chương mới — chương của hòa bình, đoàn kết và dựng xây đất nước.

Và ở đâu đó trong những lớp học của đất nước Việt Nam, một bức ảnh Bác Hồ vẫn lặng lẽ nhìn những thế hệ trẻ đang lớn lên.

Không nói gì.

Nhưng như nhắc nhở:

Hãy sống sao cho xứng đáng với những năm tháng mà cha ông đã đi qua.