Bác kể cháu nghe những tháng năm rực lửa - xã Tuy An Tây

Để chuẩn bị cho những trận đánh lớn, sau khi đồng chí Đỗ Thái Hòa (Hai Tín) đi tham quan địa đạo Củ Chi về báo tình hình, Tỉnh ủy Phú Yên và Ban chỉ huy quân sự liên khu V quyết định đào địa đạo. Vị trí được chọn để đào địa đạo là Gò Thì Thùng. Đây là một chủ trương lớn của Tỉnh ủy Phú Yên và Huyện ủy Tuy An lúc bấy giờ.

Sáng ngày 20/4/1064 đồng chí Đỗ Hòa Thái – Thường vụ Tỉnh ủy Phú Yên, đồng chí Huỳnh Là – Bí thư Huyện ủy Tuy An đã triệu tập Chi bộ Đảng xã An Xuân họp bất thường tại nhà đồng chí Lê Hữu Chí ở Vùng 2. Tại đây, sau khi đồng chí Đỗ Hòa Thái nói lên tầm quan trọng của việc đào địa đạo và được thống nhất cao và Huyện ủy Tuy An chỉ thị cho Chi bộ xã An Xuân tiến hành xây dựng địa đạo Gò Thì Thùng. Tỉnh và Huyện lấy đại đạo Gò Thì Thùng làm trọng điểm và thí điểm. Bắt đầu từ ngày 10/5/1964 xã An Xuân khởi công đào địa đạo. Đồng chí Đỗ Tấn Cảnh trực tiếp chỉ huy, công việc được diễn ra khẩn trương, nghiêm túc. Hàng ngày cứ bốn giờ chiều, nhân dân xã An Xuân lại mang theo cuốc, xẻng, xà beng, ky đổ đất, đèn lồng để đia đào địa đạo. Vì diện tích đào rộng, đất đưa đi đổ xa để địch khỏi phát hiện nên mỗi đêm xã huy động 500 nhân công từ các thôn đào. Tới sáng thì nhân dân lại về làm việc đồng án. Đến tháng 8/1965 địa đạo hoàn thành với chiều dài 1948 mét, xuyên qua Gò Thì Thùng, sâu 4,5 mét, rộng 0,8 mét. Cả vùng địa đạo có 486 giếng. trên miệng giếng lấy gỗ đặt rầm, cách nhau 29 mét, chừa một cửa hầm có ngụy trang, trên địa đạo có vọng gác quan sát địch từ xa. Xung quanh địa đạo là hệ thống giao thông hào chằng chịt, sâu 1,5 mét, rộng 0,8 mét chay ngang dọc hơn 10km. khi có địch ta xuất hiện đánh rồi rút xuống địa đạo, địch phát hiện nhưng không thể đánh trả được.Sau khi công trình địa đạo Gò Thì Thùng hoàn thành, đồng chí Lê Mai đã được đi dự Đại hội chiến sĩ thi đua Khu V. Tại Đại hội, đồng chí đã báo cáo về công tác tổ chức và quá trình đào địa đạo, được Đại hội tuyên dương và trao tặng cờ luân lưu xuất sắc của Khu V. Đến năm 2008 di tích được Bộ văn hóa thể thao và du lịch công nhận là di tích lịch sử cấp Quốc gia.

Áp dụng chiến lược “ chiến tranh cục bộ” vào chiến trường Phú Yên, ngày 19/1/1966, Mỹ mở cuộc hành quân Van-bua-ren đánh phá vào vùng trọng điểm lúa Tuy Hòa. Lực lượng gồm Lữ đoàn 1 thuộc Sư đoàn dù 101, lữ đoàn lính thủy đánh bộ “ Rồng Xanh” Nam Triều Tiên, Trung đoàn chủ lực 47 ngụy, có phi pháo, xe tăng, máy bay yểm trợ. Địch tiến hành nhiều cuộc thảm sát đẫm máu những thường dân, đốt phá nhà cửa, làng mạc, phá hoại hoa màu, giết hại gia súc, gia cầm, gây ra những tổn thất rất lớn đối với địa phương ở đồng bằng Tuy Hòa

Đến đầu tháng 4 năm 1966, địch bắt đầu đánh phá ra phía Bắc tỉnh Phú Yên chúng xây dựng nhiều cứ điểm do quân Nam Triều Tiên chốt giữ. Tăng cường đánh phá tây Tuy An, cao nguyên Vân Hòa ( Sơn Hòa) nơi đứng chân cơ quan lãnh đạo kháng chiến của tỉnh và lực lượng chủ lực của ta. Chủ trương của tỉnh và Bộ tư lệnh phân khu Nam là quyết tâm kéo địch ra phía Bắc tỉnh nhằm tiêu diệt sinh lực địch hỗ trợ phong trào đấu tranh ở các địa phương khác.

Ngày 10/4/1966, Mỹ dùng một tiểu đoàn của Lữ đoàn 1 Sư đoàn 101 đổ bộ bằng máy bay trực thăng xuống An Xuân, An Lĩnh càn quét và khảo sát địa hình, chuẩn bị đóng quân đánh phá vùng căn cứ của ta. Đại đội 3 Tiểu đoàn 85 phối hợp với lực lượng du kích địa phương triển khai đội hình đánh Mỹ trên các đồi cao động chính, động Gió, đồi Cây Gạo,… Sáng ngày 14/4/1966, Tiểu đoàn Mỹ bắt đầu tấn công vào các trận địa của ta. Địch dùng nhiều tốp máy bay ném bom và dùng pháo bắn tấp nập vào trận địa trước khi chúng chiếm điểm cao. Địch dàn hàng ngang tiến lên, từ các công sự chiến sĩ ta nhanh chống vận động ra chiến hào quyết chiến với địch. Trong trận này ta đã tiêu diệt 120 tên Mỹ, bắn rơi 4 máy bay trực thăng. Chiến thắng này có tác động mạnh mẽ đến tinh thần chiến đấu của quân đội ta.

Hè năm 1966, ta quyết định tổ chức chiến dịch lớn chia thành 2 đợt. Đợt 1 từ ngày 15/5 đến 31/5, đợt 2 từ ngày 1/6 đến 30/6. Trong đợt 2 quân khu V tăng cường cho Phú Yên Trung đoàn 20 (Trung đoàn Trần Hưng Đạo). Tháng 6/1966, một số đơn vị bộ đội tỉnh phối hợp với bộ đội huyện Đồng Xuân, Tuy An đánh vào đồn Bà Cò (thôn Phước Nhuận, xã Xuân Quang), Hòn Đồn, Hòn Trụ (xã An Nghiệp) để nhử địch. Các Trung đoàn Ngô Quyền, Trần Hưng Đạo trong tư thế sẵng sàng chiến đấu, bám chắc công sự, hễ địch đến là đánh ngay.

Sáng ngày 23/6/1966 được sự chi viện của pháo binh và không quân, địch dùng 40 máy bay trực thăng ồ ạt đổ quân của Sư đoàn không vận số 1 Mỹ xuống nhiều nơi ở các xã An Nghiệp, An Xuân, An Lĩnh. Tại khu vực Gò Sống Trâu ( vùng 1 xã An Xuân ) ta kịp thời vận động tiến công đánh phủ đầu vào bãi trực thăng địch đang đổ quân, diệt 40 tên Mỹ.

7 giờ ngày 24/6/1966, một tiểu đoàn Mỹ từ Gò Sống Trâu chia làm nhiều cánh tiến lên gò Thì Thùng. Tiểu đoàn 11 Trung đoàn Ngô Quyền và Tiểu đoàn 7 Trung đoàn Trần Hưng Đạo bố trí trận địa tại Gò Thì Thùng chặn đánh quyết liệt các cánh quân Mỹ, diệt hàng chục tên. Quân Mỹ dùng 3 trận địa pháo Phú Tân, Xuân Phước, Chí Thạnh bắn dồn dập hàng ngàn quả, dùng hàng chục tốp máy bay ném bom hạng nặng xuống địa đạo Gò Thì Thùng. Một số đoạn địa đạo bị bom phá sập. Một số dồng chí bị bom vùi, sau khi tỉnh lại vẫn tiếp tục cầm súng chiến đấu. Cứ mỗi đợt địch tập trung hỏa lực đánh vào, ta rút xuống địa đạo chờ địch tiến tới gần rồi bất ngờ xông lên đồng loạt nổ súng, địch chết nhiều phải rút chạy ra xa. Nhiều lúc ta để địch tiến sát rồi xông lên đánh sáp lá cà, giết chết hàng trăm tên. Với cách đánh này ta vô hiệu hóa sức mạnh hỏa lực của đối phương, địch không còn phân biệt được trận tuyến giữa ta và chúng để sử dụng pháo tầm xa và máy bay ném bom. Đồng chí Thanh chiến sĩ Đại đội 1 Tiểu đoàn 7 Trung đoàn Trần Hưng Đạo dùng lưỡi lê đâm chết 6 tên Mỹ. Có những tên Mỹ nhìn thấy chiến sĩ ta từ chiến hào xông lên, đầu súng lưỡi lê sáng lóa, kinh hoàng chúng dùng tay che mặt chịu chết. Có những lúc trọng liên 12,7 ly của ta hạ ngang nòng súng bắn thẳng để quét lính Mỹ vì chúng đổ dồn dày đặc. Đến 14h, địch đổ bộ thêm 34 lượt máy bay trực thăng HU1A xuống Gò Dũng, cách Gò Thì Thùng 500 m về phía Đông bắc, hình thành một mũi tấn công mới vào trận địa ta. Một đại đội của Tiểu đoàn 7 Trung đoàn Trần Hưng Đạo bố trí ở Gò Dũng liền đánh phủ đầu khi máy bay trực thăng vừa hạ cánh đổ quân, diệt hàng chục tên Mỹ. Đêm 24/6/1966, được lệnh dứt chiến, bộ đội chủ lực của ta tại địa đạo Gò Thì Thùng chủ động rút quân khỏi địa đạo về nơi quy định một cách an toàn.

Như vậy, sau một ngày dựa vào công sự địa đạo chiến đấu dũng cảm, kiên cường ta đã đánh thiệt hại nặng Sư đoàn không vận số 1 của Mỹ, diệt hơn 1000 tên, bắn rơi và bắn hỏng 9 máy bay. Đây là trận diệt Mỹ lớn nhất ở Phú Yên trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Góp phần quan trọng đánh bại cuộc phản công chiến lược mùa khô lần thứ nhất 1966 của đế quốc Mỹ trên chiến trường Phú Yên.

Chiến công trong trận đánh ngày 24/6/1966 cũng là chiến công lớn nhất của quân đội và nhân dân ta gắn với Địa đạo Gò Thì Thùng. Trong trận này, công trình địa đạo đã phát huy cao nhất công năng sử dụng, vừa là nơi bảo vệ chỉ huy sở, bảo vệ lực lượng chiến đấu, bảo vệ thương binh trong suốt thời gian diễn ra chiến sự. Sau trận này, địa đạo Gò Thì Thùng được giao lại cho lực lượng du kích địa phương xã An Xuân tiếp tục quản lý, sử dụng cho đến khi tỉnh nhà hoàn toàn giải phóng.

Ngày nay khi đất nước được thống nhất hằng năm tuổi trẻ xã nhà vẫn tổ chức nhiều hoạt động giáo dục thể hệ trẻ bằng nhiều hình thức như chương trình Bác kể cháu nghe những tháng năm rực lửa, hội thi thuyết minh viên tương lai cho các bạn đoàn viên, thanh thiếu nhi tìm hiểu về truyền thống cách mạng…