Bác sĩ, Anh hùng Đặng Văn Ngữ: Nhà khoa học lỗi lạc ngã xuống ở tuyến lửa Trường Sơn (1910 - 1967)

Trong hàng ngũ những trí thức lớn rũ bỏ danh vọng để cống hiến cho dân tộc, Giáo sư, Bác sĩ Đặng Văn Ngữ (quê ở An Cựu, Thừa Thiên Huế) là một ngôi sao sáng chói trên bầu trời y học và khoa học quân sự. Là một chuyên gia hàng đầu về ký sinh trùng, từng nghiên cứu và làm việc tại Nhật Bản, nhưng khi biết tin Tổ quốc đang tiến hành kháng chiến, ông đã quyết định rời Nhật Bản, vượt muôn vàn gian khó trở về Việt Nam năm 1949.

Trong những năm kháng chiến chống Pháp tại rừng sâu Việt Bắc, ông đã làm nên một kỳ tích khoa học chấn động: chế tạo thành công nước lọc Penicillin ngay giữa chiến khu bằng những dụng cụ thủ công thô sơ. Loại kháng sinh quý như vàng này đã cứu sống hàng vạn thương bệnh binh khỏi nguy cơ cưa chân, cưa tay vì nhiễm trùng. Bước sang kháng chiến chống Mỹ, khi bộ đội ta phải đối mặt với "kẻ thù giấu mặt" là căn bệnh sốt rét ác tính vô cùng tàn khốc ở Trường Sơn, Bác sĩ Đặng Văn Ngữ không thể ngồi yên trong phòng thí nghiệm an toàn ở Hà Nội.

Năm 1967, với cương vị Viện trưởng Viện Sốt rét, dù đã 57 tuổi, ông vẫn tự mình dẫn đầu một đoàn nghiên cứu vượt Trường Sơn vào mặt trận Trị Thiên khốc liệt nhất để nghiên cứu vắc-xin và thuốc chữa sốt rét ngay trên cơ thể thương binh. Ngày 1 tháng 4 năm 1967, trong một trận rải thảm bom B-52 của không quân Mỹ xuống dãy Trường Sơn (thuộc địa phận Phong Điền, Thừa Thiên Huế), Giáo sư Đặng Văn Ngữ đã anh dũng hy sinh. Ông ngã xuống với chiếc ba lô vẫn còn chứa đầy những mẫu vật nghiên cứu giang dở. Sự hy sinh của ông là khúc tráng ca tuyệt đẹp của người trí thức yêu nước: khoa học không chỉ ở trong phòng thí nghiệm, mà khoa học đích thực phải lăn xả vào nơi tuyến đầu để cứu lấy sinh mạng con người.