Bác sĩ Đặng Thuỳ Trâm (1)
"Đời người chỉ sống một lần, phải sống sao cho khỏi xót xa ân hận từ những năm tháng sống hoài , sống phí ."Không phải lời lẽ của một huyền thoại được dựng nên đó là tiếng nói bật ra từ trái tim cháy bỏng của bác sĩ , liệt sĩ Đặng Thuỳ Trâm giữa những ngày lửa đạn vần vũ ở Đức Phổ , Quãng Ngãi năm 1968. Trong tận cùng gian nguy , chị vẫn viết , để lại những trang nhật ký đậm nhịp thở của niềm tin , của tình thương và của một ý chí kiên cường đến rưng rức. Hơn nửa thế kỉ trôi qua , nhưng ngọn lửa ấy vẫn rực cháy - không chỉ bởi sự hy sinh bi tráng , mà bởi cuộc đời 27 năm ngắn ngủi của chị đã hoá thành biểu tượng cho cách sống trọn vẹn, biết dấn thân và gửi trọn trái tim mình vào vận mệnh Tổ quốc.
Đặng Thuỳ Trâm sinh ngày 26/11/1942, tại Huế, lớn lên giữa những năm khó khăn ở Hà Nội, nơi gian khổ giữa chiến tranh và đói rét trở thành nền tảng rèn dũa sức sống và lòng nhân hậu. Chị là con gái bác sĩ Đặng Ngọc Khuê và giảng viên Dược khoa Doãn Ngọc Trâm. Từ nhỏ, chị đã chứng kiến cận cảnh khổ đau của đồng bào vùng sơ tán. Mười tuổi, chị đã thay người lớn cấy lúa , bắt ốc để cải thiện bữa ăn gia đình , đỡ đần mẹ cha; đêm về, dưới ánh đèn dầu lắt léo , đọc Balzac, Nam Cao như mở rộng tâm hồn, kết hợp giữa nghị lực và cảm thông. Bi kịch sống không khiến chị uất ức, nản lòng, mà giúp chị tỉnh táo nhận ra rằng : "Sự sống không chỉ đếm bằng từng ngày, mà bằng những gì mình cho đi và giữ lại cho người khác."
Năm 1958, đỗ vào Trường Chu Văn An, Hà Nội, ngôi trường danh tiếng và nền tảng của nhiều tri thức Việt, chị vừa say mê văn chương, vừa nổi bật trong hoạt động văn nghệ với giọng hát Alto truyền cảm. Tuy nhiên, chị quyết định theo học Y, một lựa chọn rất dũng cảm với lý tưởng: “Phục vụ Tổ quốc bằng y đức hơn là dùng ngòi bút để tô đẹp đời.”
Khi đất nước bước vào giai đoạn khó khăn nhất, năm 1967, tốt nghiệp sớm, chị tình nguyện tham gia miền Nam, địa bàn ác liệt nhất và nhận nhiệm vụ tại Bệnh xá huyện Đức Phổ (T18). Ở đó, những điều kiện y tế thiếu thốn đến mức sơ khởi: phòng mổ là hầm chữ A, bàn mổ là tấm ván gỗ, dao mổ phải mài từ bu-ri xe, thuốc khan hiếm đến mức chị dùng lá kia lim thay thế. Song Đặng Thùy Trâm không than trách: nhật ký chị vẫn đầy ắp tình thương, niềm tin và lời hứa với chính mình: “Mình không được bỏ sót một bệnh nhân nào, dù là chiến sĩ hay người dân.”
Trong chiến dịch Mậu Thân 1968, bệnh xá trở thành nơi cứu sinh cho hàng chục thương binh mỗi ngày. Khi máy bay B‑52 ném bom dày đặc, Đặng Thùy Trâm cùng đồng đội dời viện qua 15 điểm bằng cách đào hầm, xây dựng lán dã chiến; họ thức trắng đêm để tiếp tục cứu người, không một lần nghĩ đến bản thân mệt mỏi. Nổi bật nhất là câu chuyện 14 thủy thủ tàu không số 643: bị thương nặng, phải nhập viện, họ được chị nhường phần cơm gạo trắng, món ăn hiếm hoi giữa chiến dịch dài ngày; họ gọi chị là: “Thiên thần áo trắng.” Điều này nói lên một tinh thần sống không chỉ bằng cống hiến, mà bằng cả lòng trắc ẩn và sự chia sẻ từ trái tim trong túi thuốc.
Ngày 22/7/1970, khi đang trên đường tới lán thăm dân, Đặng Thùy Trâm và y tá Kim Liên bất ngờ bị phục kích. Trong giây phút sinh tử, chị không chút do dự dùng thân mình che cho đồng đội, chịu đạn thay. Dù tuổi đời còn rất trẻ, chị đã thể hiện khí chất của một người chiến sĩ mẫu mực, chiến đấu và hy sinh vì người khác. Chị ngã xuống lặng lẽ, nhưng đã cứu sống người còn lại. Hai cuốn nhật ký mà chị để lại tưởng chừng đã bị đốt khi rơi vào tay lính Mỹ. Thế nhưng, trung úy Frederic Whitehurst, xúc động trước dòng chữ đỏ trên bìa “Đừng đốt! Trong đó đã có lửa,” đã giữ lại suốt hơn 35 năm, trước khi trao lại cho gia đình chị năm 2005. Ngay sau khi được công bố, Nhật ký Đặng Thùy Trâm đã tạo nên hiện tượng xuất bản với hơn 400.000 bản in, được dịch ra hơn 20 ngôn ngữ. Báo chí quốc tế gọi chị là “Anne Frank của Việt Nam,” như một cách thừa nhận sức lan tỏa từ trái tim quả cảm của chị. Ngọn lửa ấy, từ hầm chữ A Đức Phổ năm xưa, vẫn cháy trong trái tim nhiều thế hệ hôm nay.
Cuốn Nhật ký Đặng Thùy Trâm không chỉ chạm tới hàng triệu trái tim trên khắp thế giới, mà còn trở thành biểu tượng sống động của khát vọng cống hiến, tình yêu thương và tinh thần trách nhiệm. Đối với thế hệ học sinh hôm nay, câu chuyện không dừng lại ở giá trị lịch sử mà còn là lời kêu gọi hành động, đó là : viết tiếp những trang sử hào hùng của dân tộc bằng tinh thần học tập, rèn luyện và cống hiến hết mình, nối tiếp lý tưởng sống cao đẹp của thế hệ đi trước.
Chúng ta cần nhận ra rằng, việc "viết tiếp" lý tưởng Đặng Thùy Trâm chính là hành trình tự hoàn thiện bản thân không ngừng nghỉ. Thay vì chỉ nhìn vào sự hy sinh vĩ đại, học sinh hôm nay cần thấm nhuần bài học về sự kiên định nội tâm và ý chí sắt đá mà chị đã thể hiện qua từng trang nhật ký. Điều này đòi hỏi chúng ta phải rèn luyện tính tự lập và khả năng chịu đựng áp lực ngay từ ghế nhà trường, không né tránh khó khăn trong học tập và rèn luyện. Đồng thời, cần xây dựng nhận thức sâu sắc về giá trị lịch sử và tinh thần dân tộc, biến niềm tự hào thành động lực học tập tích cực, hướng tới việc đóng góp tri thức để giải quyết các vấn đề phức tạp của xã hội hiện đại. Đây chính là cách chúng ta nối tiếp tinh thần bất diệt của một thế hệ đã dùng tuổi trẻ và khát vọng để kiến tạo nên hòa bình ngày nay, biến lý tưởng thành sức mạnh bền bỉ để xây dựng tương lai.
Ngày hôm nay, khi hưởng sự ưu tiên, nền giáo dục tốt nhất từ nước nhà, mỗi chúng ta hãy lấy tấm gương Đặng Thùy Trâm làm kim chỉ nam, đó là viết tiếp những trang nhật ký của thanh xuân bằng tinh thần dấn thân và cống hiến, không chỉ trên sách vở mà còn trong đời sống thực tiễn. Thế hệ trẻ hôm nay cần phải biến lý tưởng cao đẹp của người đi trước thành hành động cụ thể, chăm chỉ học tập, rèn luyện để trang bị tri thức và nhân cách, đồng thời sẵn sàng tham gia các hoạt động thiện nguyện, bảo vệ môi trường, giúp đỡ cộng đồng, lan tỏa tình yêu thương và trách nhiệm. Đó chính là cách để chúng ta nối tiếp mạch nguồn lý tưởng của chị Trâm, góp phần xây dựng đất nước ngày càng văn minh, tươi đẹp, xứng đáng với sự hy sinh của những thế hệ anh hùng.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày liệt sĩ, bác sĩ Đặng Thùy Trâm anh dũng hy sinh. Cuốn nhật ký của chị, vượt qua khói lửa chiến tranh, không chỉ là một kỷ vật lịch sử nhuốm màu thời gian, mà đã trở thành ngọn lửa tinh thần bất diệt rực cháy từ chiến trường Đức Phổ, Quảng Ngãi. Ngọn lửa ấy không chỉ kể về một câu chuyện bi tráng đã qua; nó chính là ánh sáng lý tưởng soi đường, là niềm tin mãnh liệt tiếp thêm sức mạnh cho chúng ta – những người trẻ của thế kỷ XXI. Và chúng ta, với tư cách là chủ nhân tương lai của đất nước, chính là người có sứ mệnh giữ gìn và phát huy ngọn lửa ấy: Viết tiếp "Nhật ký thế kỷ XXI" không phải bằng thuốc súng hay máu và nước mắt, mà bằng trí tuệ, trách nhiệm và nhân cách của thời đại mới. Nếu ngọn lửa xưa được nhen nhóm trong hầm chữ A thiếu thốn, bằng lòng tận tụy cứu thương của người chiến sĩ áo trắng; thì ngọn lửa hôm nay phải được thắp sáng trong từng trang giáo trình, từng giờ học trên giảng đường, trong phòng thí nghiệm.
