Bác sĩ Đặng Thùy Trâm

Mùa hè năm ấy, Hà Nội đỏ rực màu phượng.

Những tán cây bên hồ lặng lẽ nghiêng bóng xuống mặt nước xanh trong, tiếng ve vẫn gọi hè da diết như bao năm trước. Thành phố bình yên đến mức người ta có thể ngỡ rằng chiến tranh đang ở một nơi rất xa…Nhưng không…Ở phía Nam đất nước, bom vẫn rơi từng ngày. Những đoàn quân vẫn nối nhau vào chiến trường. Những chàng trai, cô gái tuổi đôi mươi vẫn lặng lẽ rời xa mái nhà, mang theo tuổi trẻ của mình đi qua những cánh rừng Trường Sơn đỏ lửa. Trong đoàn người năm ấy có một cô gái nhỏ mang đôi mắt dịu hiền và nụ cười rất sáng. Đó là bác sĩ Đặng Thùy Trâm.

Ngày chia tay gia đình để lên đường vào Nam, mẹ chị đã khóc rất nhiều. Bà nắm chặt tay con gái, đôi mắt đỏ hoe giữa sân ga đông nghịt người. “Con gái mẹ vốn yếu đuối, vào đó rồi biết sống sao…” Chị mỉm cười thật nhẹ. “Mẹ à, ngoài kia còn nhiều người đau hơn con.” Câu nói ấy theo bà suốt cả cuộc đời.

Năm đó, chị mới ngoài hai mươi tuổi — cái tuổi đẹp nhất của đời người. Ở tuổi ấy, nhiều cô gái còn đang vô tư dưới giảng đường đại học, còn chị lại khoác ba lô vào chiến trường. Con đường Trường Sơn dài hun hút. Những cơn mưa rừng dai dẳng trút xuống vai áo bạc màu. Đôi dép cao su lấm đầy bùn đất. Có những đêm cả đơn vị phải ngủ bên mép suối, muỗi rừng dày đặc, cái lạnh len vào tận da thịt. Nhưng chưa bao giờ chị nghĩ đến chuyện quay về. Bởi chị hiểu rằng đất nước lúc ấy cần những người trẻ như chị.

Chiến trường Quảng Ngãi đón chị bằng mùi thuốc súng và những đoàn thương binh nối dài bất tận. Bệnh xá chỉ là vài căn hầm nhỏ dựng tạm giữa rừng sâu. Thiếu thuốc, thiếu gạo, thiếu cả ánh sáng. Có hôm bom địch đánh sát bên sườn núi, đất đá đổ ập xuống cửa hầm, mọi người phải đào bằng tay để cứu nhau. Vậy mà giữa nơi khốc liệt ấy, người con gái Hà Nội vẫn giữ cho mình một trái tim dịu dàng đến lạ.

Đêm xuống, sau khi chăm sóc thương binh, chị thường ngồi một mình bên ngọn đèn dầu leo lét để viết nhật ký. Những trang giấy mỏng manh ấy đã lưu giữ cả một thời tuổi trẻ đầy máu và nước mắt. “Hôm nay lại tiễn một em thương binh ra đi. Em còn trẻ quá. Trước lúc nhắm mắt, em gọi tên mẹ…” Có những dòng chữ đã nhòe đi vì nước mắt. Chiến tranh tàn nhẫn đến mức nó buộc những con người trẻ tuổi phải chứng kiến cái chết mỗi ngày. Nhưng kỳ lạ thay, giữa bom đạn, lòng người lại càng trở nên ấm áp hơn. Chị thương từng người lính như người thân ruột thịt. Có anh bộ đội bị sốt rét đến mê man, chị thức trắng nhiều đêm để chăm sóc. Có cậu liên lạc mới mười sáu tuổi, bị thương nặng vẫn cố cười: “Bác sĩ đừng khóc, em chưa chết đâu.” Câu nói ấy khiến chị quay mặt đi thật nhanh. Bởi chị sợ người khác nhìn thấy nước mắt mình.

Có những hôm bệnh xá bị lộ, cả đơn vị phải chuyển đi trong đêm. Trời tối đen như mực. Bom sáng xé ngang bầu trời, tiếng máy bay gầm rú trên đầu. Chị vừa chạy vừa dìu thương binh. Đôi vai gầy oằn xuống giữa rừng sâu. Nhưng chưa một lần chị bỏ lại ai phía sau. Đồng đội vẫn thường nói: “Bác sĩ Trâm nhìn nhỏ bé vậy thôi, nhưng trái tim thì lớn hơn tất cả chúng tôi.”

Rồi chiến tranh cũng lấy đi ở chị rất nhiều thứ. Những người đồng đội thân thiết lần lượt ngã xuống. Có người sáng còn ngồi cười nói, chiều đã nằm lại giữa rừng già lạnh lẽo. Có đêm chị ngồi rất lâu trước cửa hầm, nhìn khoảng trời đen đặc khói bom rồi lặng lẽ viết: “Tại sao tuổi trẻ lại phải đi qua chiến tranh? Nhưng nếu Tổ quốc cần, thế hệ mình không thể sống khác.” Đọc những dòng ấy, người ta mới hiểu rằng phía sau vẻ dịu dàng của chị là một tinh thần mạnh mẽ phi thường. Chị cũng từng biết rung động. Từng có những phút yếu lòng như bao cô gái khác.

Trong cuốn nhật ký cũ, chị từng viết về nỗi nhớ Hà Nội, nhớ những con đường đầy hoa sữa, nhớ tiếng đàn piano vọng ra từ căn nhà nhỏ và nhớ cả một bóng hình chưa kịp gọi thành tên. Nhưng cuối cùng, chị chọn gác lại những riêng tư của tuổi trẻ để sống cho điều lớn lao hơn. Chị dành cả thanh xuân cho chiến trường. Cho những người lính. Cho đất nước. Mùa mưa năm ấy, bom đạn ngày càng ác liệt.

Ngày 22 tháng 6 năm 1970, trong một trận càn lớn của địch, chị ngã xuống bên cánh rừng Quảng Ngãi khi mới hai mươi bảy tuổi. Không ai biết trong giây phút cuối cùng ấy, chị đã nghĩ gì. Có thể chị nhớ về mẹ. Nhớ Hà Nội. Nhớ những mùa phượng đỏ chưa kịp trở về. Hoặc cũng có thể chị chỉ mong đất nước sẽ sớm hòa bình.

Sau khi chị hi sinh, cuốn nhật ký được một người lính Mỹ giữ lại suốt nhiều năm bởi anh không đủ can đảm để đốt nó đi. Bởi trong từng dòng chữ ấy không chỉ có chiến tranh. Mà còn có cả một tâm hồn đẹp đến đau lòng.

Nhiều năm sau, khi đất nước đã hòa bình, người ta đọc lại nhật ký của Đặng Thùy Trâm và lặng đi trước một tuổi trẻ đã cháy hết mình cho Tổ quốc. Chị ra đi khi còn rất trẻ. Nhưng những gì chị để lại thì chưa bao giờ mất. Đó là lòng yêu nước. Là sự hi sinh. Là ánh sáng của một thế hệ đã sống như những đóa hoa đỏ rực giữa lửa bom. Người ta gọi những năm tháng ấy là thời hoa lửa. Còn tôi nghĩ, đó là thời đẹp nhất của những con người biết sống không chỉ cho riêng mình.