Bác sĩ đất Tây Nguyên

Đảng, Quốc hội và Chính phủ giữ Y Ngông Niê Kđăm ở miền Bắc làm việc, nhưng trái tim ông luôn hướng về vùng Tây Nguyên rộng lớn. Tổ chức không cho phép trí thức thuộc các dân tộc thiểu số trở về quê hương trong thời kỳ oanh tạc dữ dội. Ông buộc phải tuân theo quyết định của cấp trên. Sau đó, khi đất nước thống nhất, Y Ngông đã xin được trở về quê hương miền núi của mình ngay lập tức. Ba mươi năm sau khi rời làng, ông trở về và vẫn thành thạo mọi công việc của người dân tộc thiểu số Ê Đê. Những người làm việc trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật và những người nghiên cứu dân tộc học đều thấy vô cùng thú vị khi nhìn thấy hình ảnh Tiến sĩ Y Ngông cùng các trưởng làng Tây Nguyên tại một lễ hội. Ngay cả khi không quen biết hay được giới thiệu, người xem vẫn sẽ nghĩ ông là một trưởng làng ở Tây Nguyên.

Trở về Tây Nguyên trong thời bình, Tiến sĩ Y Ngông đồng thời đảm nhiệm các vị trí lãnh đạo địa phương và đệ trình các đề xuất lên Ban Chấp hành Trung ương và Quốc hội để bảo vệ lá phổi xanh của vùng. Ông đề xuất "Khôi phục lại vẻ đẹp xanh tươi cổ xưa của Tây Nguyên", viết "Dựa vào nhân dân để bảo vệ rừng", cảnh báo rằng "Vấn đề tài nguyên và môi trường ở Tây Nguyên là một thách thức lớn", và đề nghị "Giải pháp chính cho vấn đề bảo vệ môi trường sinh thái của Tây Nguyên" và "Kết hợp chính sách dân tộc với bảo vệ thiên nhiên và môi trường". Hơn một phần tư thế kỷ trước, Tiến sĩ Y Ngông đã có tầm nhìn "Khởi xướng việc thiết lập các tiêu chuẩn cho các làng kinh tế sinh thái "...

NHỮNG VẤN ĐỀ KHÔNG NÊN XEM NHẸ

Phát biểu tại Quốc hội, Tiến sĩ Y Ngong bày tỏ quan điểm cá nhân rằng ông nhận thấy rõ sự tiến bộ và phát triển của Quốc hội trong những thành tựu chung của đất nước; tuy nhiên, vẫn còn một số thiếu sót mà ông tin rằng chúng ta sẽ dần khắc phục, nhưng không nên xem nhẹ. Những thiếu sót đó bao gồm việc đảm bảo cơ cấu chất lượng của Quốc hội thông qua bầu cử.

Tiến sĩ Y Ngông Niê Kđăm (1922 - 2001) là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng (ủy viên dự khuyết nhiệm kỳ 4, ủy viên chính thức nhiệm kỳ 5 và 6); Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Quốc hội (nhiệm kỳ 8 và 9). Ông được trao tặng Huân chương Hồ Chí Minh. Tại quê hương Buôn Ma Thuột của ông, có một con phố mang tên Y Ngông Niê Kđăm.

Ông đề cập đến cuộc bầu cử Quốc hội khóa 10, lưu ý rằng một số địa phương đã bỏ qua việc cung cấp đầy đủ thông tin cho người dân về các ứng cử viên của chính phủ trung ương tranh cử tại khu vực của họ. Hậu quả là nhiều chuyên gia nổi tiếng đã không được bầu. Cụ thể, trong cuộc bầu cử Quốc hội khóa 10, có tới 7-8 ứng cử viên chuyên gia có trình độ cao đã bị loại. "Người ta nói đó là do ý chí của nhân dân, nhưng trên thực tế, cử tri đã không được thông tin đầy đủ về các đại diện mà họ đã bầu. Tôi nghĩ các cuộc bầu cử trong tương lai cần cải thiện cách tiếp cận này", ông Y Ngông đề xuất.

Nhiệm kỳ 5 năm của Quốc hội bao gồm vô số vấn đề quan trọng của quốc gia, thế nhưng nhiều đại biểu lại đưa ra ít ý kiến, hoặc ý kiến ​​của họ không thỏa đáng. Ông Y Ngông đề xuất đào tạo cho các đại biểu mới đắc cử để "nhanh chóng hiểu rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và phương pháp nghiên cứu của mình, để họ có thể đóng góp những ý kiến ​​phong phú và chất lượng cao cho Quốc hội. Cần đặc biệt chú trọng đến các đại biểu dân tộc thiểu số và đại biểu nữ."

Các đạo luật được ban hành phải tính đến tính khả thi về mặt pháp lý và các biện pháp tổ chức để thực thi chúng. Đề cập đến nguyên tắc "Luật pháp là sự thể chế hóa các đường lối và chính sách của Đảng", đại biểu Y Ngông nhận xét: "Ở một số nơi, ai cũng có thể làm hoặc không làm, thậm chí là tùy tiện. Người dân các dân tộc thiểu số ở các vùng căn cứ xa xôi vẫn nghèo khó và thiệt thòi."

MỘT GIA ĐÌNH, BA THẾ HỆ, BỐN ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI

Lịch sử 80 năm của Quốc hội Việt Nam được ghi dấu bởi trường hợp đặc biệt của gia đình Niê Kđăm: một gia đình có ba thế hệ và bốn đại biểu Quốc hội, trải dài từ Quốc hội khóa 1 đến Quốc hội khóa 15 hiện nay.

Riêng Tiến sĩ Y Ngông Niê Kđăm đã lập kỷ lục khi giữ chức đại biểu Quốc hội liên tục trong 51 năm qua 9 nhiệm kỳ (từ nhiệm kỳ thứ nhất đến nhiệm kỳ thứ chín), đánh dấu thế hệ đầu tiên trong gia đình ông tham gia Quốc hội.

Sau khi được bầu làm đại biểu Quốc hội trong cuộc Tổng tuyển cử năm 1946, tại kỳ họp đầu tiên của Quốc hội (ngày 2 tháng 3 năm 1946), ông Y Ngông Niê Kđăm được bầu làm Ủy viên Thường vụ Quốc hội. Biên bản phiên họp ghi nhận rằng ông Nguyễn Đình Thị – thư ký đoàn – đã trình danh sách 15 ủy viên Thường vụ. Ông Phạm Văn Đồng tuyên bố: “Tôi đề nghị đề cử một đại biểu thuộc dân tộc thiểu số, ông Y Ngông Niê Kđăm”. Đề cử này đã được tất cả các đại biểu nhất trí thông qua.

Tiếp nối truyền thống của cha, con trai cả của ông, Y Lý Niê Kđăm, đã trở thành đại biểu Quốc hội khóa 11. Đến đời thứ ba, hai người cháu trai của ông, Y Thanh Hà Niê Kđăm và Phúc Bình Niê Kđăm, đều được bầu làm đại biểu Quốc hội khóa 15.