BÁC SĨ NGUYỄN SỸ QUỐC – NGƯỜI THẦY THUỐC ĐI CÙNG NHỮNG NGƯỜI LÍNH

Thời kỳ lịch sử

1946–1975 – Kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, quá trình xây dựng và phát triển ngành Quân y Việt Nam.
PHẦN I – NGƯỜI SINH VIÊN Y KHOA BƯỚC VÀO QUÂN ĐỘI

Năm 1946.

Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vừa ra đời chưa được bao lâu.

Đất nước đứng trước vô vàn khó khăn.

Quân đội còn non trẻ.

Cơ sở y tế thiếu thốn.

Bộ đội đi chiến đấu nhưng lực lượng quân y gần như phải xây dựng từ đầu.

Trong hoàn cảnh ấy, Bộ Quốc phòng phối hợp với Bộ Y tế tổ chức một phân đội sinh viên quân y trong Trường Đại học Y Dược.

Mục tiêu là đào tạo một lớp cán bộ làm nòng cốt cho ngành Quân y sau này.

Trong số hơn 20 sinh viên được tuyển chọn có Nguyễn Sỹ Quốc.

Ông được giao làm Chính trị viên, còn Đặng Văn Việt làm Đội trưởng.

Những sinh viên y khoa ấy mặc quân phục, đeo súng ngắn, đội mũ sao vàng và sống nội trú.

Họ vừa học nghề y—

vừa học cách trở thành người quân y.

Đó là một sự kết hợp rất đặc biệt.

Bởi người bác sĩ quân đội không chỉ chữa bệnh trong bệnh viện.

Họ phải biết đi theo bộ đội.

Biết sống trong điều kiện thiếu thốn.

Biết làm việc giữa chiến trường.

Và quan trọng nhất—

phải biết cứu người khi chiến tranh đang diễn ra ngay trước mắt.

Chú thích ảnh: Giáo sư, bác sĩ, Thiếu tướng Nguyễn Sỹ Quốc và hình ảnh thế hệ quân y những năm đầu kháng chiến.

Nguồn: Hồi ức của GS.BS Nguyễn Sỹ Quốc được gia đình lưu giữ; Báo Quân đội nhân dân; VietnamNet.

PHẦN II – NGÀY BÁC HỒ ĐẾN VỚI NHỮNG QUÂN Y SĨ ĐẦU TIÊN

Ngày thành lập phân đội sinh viên quân y là một kỷ niệm đặc biệt đối với Nguyễn Sỹ Quốc.

Đúng 9 giờ sáng, đội ngũ đã tập hợp chỉnh tề.

Người đón Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đại tướng Võ Nguyên Giáp là Cục trưởng Cục Quân y Vũ Văn Cẩn.

Bác Hồ đến thăm những người sinh viên đang được chuẩn bị trở thành lực lượng quân y của quân đội cách mạng.

Với Nguyễn Sỹ Quốc, cuộc gặp ấy trở thành một ký ức được ông ghi lại trong hồi ức của mình.

Đó không chỉ là một buổi gặp mặt.

Đó là khoảnh khắc một thế hệ bác sĩ trẻ hiểu rằng nghề của mình sẽ gắn với một nhiệm vụ rất lớn:

giữ gìn sức khỏe và tính mạng của những người đang chiến đấu bảo vệ đất nước.

Sau này, Nguyễn Sỹ Quốc vẫn nhớ những lời căn dặn của Bác và những năm tháng đầu tiên ấy.

Ngành Quân y lúc đó chưa có những bệnh viện lớn.

Chưa có những thiết bị hiện đại.

Chưa có điều kiện thuận lợi.

Nhưng có những người trẻ sẵn sàng bước vào.

Và họ bắt đầu từ gần như con số không.

Chú thích ảnh: Chủ tịch Hồ Chí Minh và những cán bộ quân y trong những năm đầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam. Ảnh minh họa theo tư liệu về phân đội sinh viên quân y năm 1946; chưa xác định được ảnh gốc của riêng buổi gặp Nguyễn Sỹ Quốc.

Nguồn: Hồi ức Nguyễn Sỹ Quốc; Báo Quân đội nhân dân.

PHẦN III – NGƯỜI BÁC SĨ KHÔNG CHỈ ĐỨNG TRONG BỆNH VIỆN

Chiến tranh đã dạy những người quân y một điều rất sớm:

thương binh không thể tự tìm đến bệnh viện.

Người bác sĩ phải tìm đến họ.

Trong chiến trường, một người lính bị thương cần được cứu càng sớm càng tốt.

Mỗi phút đều có thể quyết định sự sống.

Vì vậy, quân y phải tổ chức thành các tuyến.

Từ nơi người lính bị thương—

đến trạm cứu thương.

Từ trạm cứu thương—

đến đội điều trị.

Rồi về các cơ sở điều trị phía sau.

Nguyễn Sỹ Quốc trưởng thành trong chính quá trình hình thành ấy.

Ông không chỉ là một bác sĩ chữa bệnh.

Ông còn tham gia xây dựng hệ thống quân y.

Đó là công việc ít được nhìn thấy nhưng vô cùng quan trọng.

Bởi một quân đội muốn chiến đấu lâu dài phải có một hệ thống bảo đảm sức khỏe và cứu chữa thương binh.

Mỗi thương binh được cứu sống là một người lính được trả lại cho gia đình.

Có người trở lại đơn vị.

Có người trở về quê.

Nhưng tất cả đều bắt đầu từ một bàn tay quân y.

Chú thích ảnh: Quân y cứu chữa thương binh trong kháng chiến – công việc gắn liền với quá trình trưởng thành của thế hệ bác sĩ quân y đầu tiên.

Nguồn: Tư liệu lịch sử ngành Quân y; Bệnh viện Trung ương Quân đội 108.

PHẦN IV – TỪ NHỮNG CON NGƯỜI ĐẦU TIÊN ĐẾN MỘT NGÀNH QUÂN Y

Điều đáng nói về Nguyễn Sỹ Quốc không chỉ nằm ở những ca cấp cứu.

Đóng góp lớn của ông nằm ở việc xây dựng ngành Quân y.

Từ một sinh viên quân y năm 1946, ông dần trưởng thành qua chiến tranh.

Sau này ông trở thành Cục trưởng Cục Quân y, rồi Phó Chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần, phụ trách lĩnh vực Quân y và khoa học kỹ thuật hậu cần.

Các tư liệu về ông ghi nhận ông có nhiều đóng góp cho y học quân sự và tổ chức ngành quân y.

Điều đó có nghĩa là câu chuyện của Nguyễn Sỹ Quốc không chỉ là câu chuyện của một người bác sĩ.

Nó là câu chuyện về một thế hệ xây dựng một ngành y tế quân đội trong điều kiện chiến tranh.

Họ phải giải quyết những vấn đề mà thời bình khó có thể hình dung:

Làm thế nào để đưa thuốc đến chiến trường?

Làm thế nào để tổ chức đội điều trị?

Làm thế nào để cứu thương binh trong điều kiện thiếu phương tiện?

Làm thế nào để phòng dịch trong những đơn vị đóng quân giữa rừng?

Làm thế nào để đào tạo đủ bác sĩ, y sĩ, y tá?

Mỗi câu hỏi đều là một bài toán sống còn.

Và Nguyễn Sỹ Quốc là một trong những người dành phần lớn cuộc đời để giải những bài toán ấy.

5

Chú thích ảnh: Cán bộ, chiến sĩ quân y trong các chiến trường – lực lượng mà Nguyễn Sỹ Quốc có nhiều năm xây dựng và chỉ đạo.

Nguồn: Tư liệu ngành Quân y; Bệnh viện Trung ương Quân đội 108.

PHẦN V – ĐẰNG SAU MỘT NGƯỜI THẦY THUỐC LÀ NHỮNG NGƯỜI LÍNH

Có một điều rất dễ bị bỏ quên khi kể về những vị tướng quân y.

Người ta thường nhớ chức vụ.

Nhớ học hàm.

Nhớ những công trình khoa học.

Nhưng trước khi trở thành giáo sư, thiếu tướng, cục trưởng—

Nguyễn Sỹ Quốc từng là một sinh viên y khoa mặc quân phục.

Ông từng bước vào ngành Quân y khi mọi thứ còn rất sơ khai.

Và những năm tháng ấy để lại trong ông một quan niệm rõ ràng về nghề nghiệp.

Người bác sĩ quân đội trước hết phải biết phục vụ người lính.

Những người lính ấy có thể đến từ mọi miền đất nước.

Có thể là một chiến sĩ trẻ vừa rời quê.

Có thể là người đã trải qua nhiều trận đánh.

Có thể chỉ còn một cơ hội sống mong manh.

Nhưng khi họ được đưa đến tay quân y—

họ là một bệnh nhân.

Và nhiệm vụ của người bác sĩ là cứu họ.

Không hỏi họ đã chiến đấu bao nhiêu trận.

Không hỏi họ thuộc đơn vị nào.

Chỉ cố gắng giữ lại sự sống.

Đó là phần nhân văn sâu sắc nhất của nghề quân y.

Chú thích ảnh: Cán bộ quân y chăm sóc thương binh trong chiến tranh – hình ảnh tiêu biểu cho nhiệm vụ cứu chữa người bị thương trên chiến trường.

Nguồn: Tư liệu lịch sử Quân y Việt Nam.

PHẦN VI – NHỮNG TRANG HỒI ỨC CỦA MỘT ĐỜI QUÂN Y

Sau nhiều năm công tác, Nguyễn Sỹ Quốc để lại những trang hồi ức về cuộc đời quân y.

Những hồi ức ấy không chỉ nói về chuyên môn.

Chúng còn kể về những con người.

Về những ngày đầu xây dựng ngành.

Về những lần gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Về những người đồng đội.

Về một nền quân y phải trưởng thành trong chiến tranh.

Một phần những hồi ức đó được gia đình ông lưu giữ và sau này được giới thiệu trên báo chí.

Đọc những câu chuyện ấy, có thể thấy một điều:

Nguyễn Sỹ Quốc không nhìn lịch sử từ xa.

Ông là một người ở trong lịch sử.

Ông từng là sinh viên.

Là quân y sĩ.

Là cán bộ chỉ huy.

Là người nghiên cứu.

Và cuối cùng là một trong những người có vai trò quan trọng trong việc xây dựng ngành Quân y.

Một cuộc đời đi qua nhiều vị trí—

nhưng điểm chung vẫn là người thầy thuốc phục vụ quân đội.

Chú thích ảnh: Tư liệu về Giáo sư, Bác sĩ, Thiếu tướng Nguyễn Sỹ Quốc và những trang hồi ức của ông.

Nguồn: VietnamNet; Báo Quân đội nhân dân.

PHẦN VII – MỘT ĐỜI NGƯỜI GẮN VỚI QUÂN Y

Nguyễn Sỹ Quốc được phong học hàm Giáo sư năm 1980.

Ông giữ nhiều cương vị quan trọng trong ngành Quân y và Tổng cục Hậu cần.

Ông cũng có nhiều công trình nghiên cứu về y học quân sự.

Nhưng có lẽ điều đáng nhớ nhất không nằm ở những chức danh.

Mà ở chặng đường ông đã đi qua.

Từ một sinh viên được tuyển vào phân đội quân y năm 1946—

đến một vị tướng đứng đầu Cục Quân y.

Từ một người học cách cứu thương binh—

đến người tham gia xây dựng cả một hệ thống quân y.

Đó là một hành trình dài.

Và nó phản ánh sự trưởng thành của chính ngành Quân y Việt Nam.

Một ngành bắt đầu từ những con người rất trẻ.

Trong những năm đất nước còn vô cùng thiếu thốn.

Rồi lớn lên cùng cuộc chiến.

Và tiếp tục phát triển trong hòa bình.

Chú thích ảnh: Giáo sư, Thiếu tướng Nguyễn Sỹ Quốc – một trong những cán bộ quân y tiêu biểu của thế hệ đầu tiên.

Nguồn: Tư liệu ngành Quân y; VUSTA; Sức khỏe & Đời sống.

PHẦN VIII – CÓ NHỮNG NGƯỜI HÙNG KHÔNG CẦM SÚNG

Trong câu chuyện thời hoa lửa, người lính cầm súng thường xuất hiện ở phía trước.

Nhưng ngay phía sau họ—

có những người cầm dao mổ.

Cầm túi thuốc.

Cầm băng gạc.

Và đôi khi chỉ có một chiếc cáng.

Người quân y không tạo ra tiếng nổ.

Họ cố gắng làm cho tiếng nổ không lấy đi thêm một mạng người.

Họ đi đến nơi có người bị thương.

Ở đó có máu.

Có đau đớn.

Có những người lính đang gọi đồng đội.

Và họ phải bình tĩnh.

Bởi người bác sĩ không có quyền hoảng sợ.

Một đôi tay run có thể khiến một người mất đi cơ hội sống.

Một quyết định chậm vài phút có thể trở thành quá muộn.

Đó là sự dũng cảm rất khác.

Không phải dũng cảm khi lao lên phía trước.

Mà là dũng cảm đứng trước nỗi đau của người khác và cố giữ họ lại với sự sống.

Nguyễn Sỹ Quốc thuộc về thế hệ đã xây dựng nên tinh thần ấy trong Quân y Việt Nam.

Chú thích ảnh: Những người lính quân y làm nhiệm vụ cứu chữa thương binh trên chiến trường.

Nguồn: Tư liệu lịch sử ngành Quân y Việt Nam.

LỜI KẾT – NGƯỜI THẦY THUỐC ĐI CÙNG NGƯỜI LÍNH

Nguyễn Sỹ Quốc sống một cuộc đời dài hơn rất nhiều so với những năm tháng chiến tranh.

Nhưng chiến tranh đã định hình con đường của ông.

Năm 1946, ông là một sinh viên y khoa trong phân đội quân y đầu tiên.

Sau đó, ông trưởng thành trong quân đội.

Trở thành bác sĩ.

Rồi giáo sư.

Rồi Thiếu tướng.

Rồi Cục trưởng Cục Quân y.

Nhưng ở mỗi vị trí, vẫn có một hình ảnh không thay đổi:

người thầy thuốc đứng về phía người bệnh.

Chúng ta chưa thể xác nhận câu chuyện về một chuyến “cấp cứu thương binh trên sông Cửa Việt” gắn riêng với Nguyễn Sỹ Quốc.

Và trong bộ “1000 câu chuyện thời hoa lửa”, điều đó rất quan trọng.

Không nên lấy một chi tiết chưa được kiểm chứng rồi biến thành một câu chuyện có thật.

Bởi những người đã sống trong chiến tranh xứng đáng được kể đúng.

Nhưng từ những gì có thể kiểm chứng về Nguyễn Sỹ Quốc, vẫn có một câu chuyện rất đáng kể:

một sinh viên y khoa đã bước vào quân đội khi ngành Quân y còn ở những ngày đầu tiên, rồi dành cả cuộc đời để xây dựng lực lượng có nhiệm vụ cứu những người lính giữa chiến tranh.

Nếu người lính giữ trận địa bằng súng—

thì người quân y giữ sự sống bằng đôi tay.

Và đôi khi, giữa một cuộc chiến khốc liệt, cứu được một người cũng là một chiến thắng.