Bác sĩ Nguyễn Văn Hưởng: Từ phòng khám tư đầu tiên ở Sài Gòn đến vị Bộ trưởng tận hiến vì nền y học dân tộc

Từ chối bổng lộc thực dân, đem y thuật phụng sự kháng chiến Đồng chí Nguyễn Văn Hưởng (còn có tên khác là Nguyễn Thành Tâm) sinh ngày 22/12/1906 tại xã Mỹ Chánh, quận Chợ Mới, tỉnh Long Xuyên (nay thuộc tỉnh An Giang). Do mẹ mất sớm, cha đi làm ăn xa, ông phải sống tự lập từ năm 10 tuổi. Bằng nghị lực phi thường, ông theo học y khoa tại Hà Nội và bảo vệ thành công luận án tốt nghiệp tại Paris năm 1932.

Về nước năm 1933, ông làm việc tại Viện Pasteur Sài Gòn nhưng vì bất bình trước thái độ phân biệt đối xử của người Pháp, năm 1939 ông thôi việc và mở phòng khám bệnh tư có kèm phòng xét nghiệm đầu tiên ở Sài Gòn trên đường d'Arras (nay là đường Cống Quỳnh).

Sau Cách mạng tháng Tám, ông giữ chức Trưởng Ban Cố vấn cho Ủy ban nhân dân Nam Bộ và Trưởng Ban Y tế và bào chế của Sở Y tế Nam Bộ. Tại chiến khu, ông cùng đồng nghiệp đã chế tạo thành công huyết thanh chống uốn ván, nhiều loại vắc xin phòng bệnh và sáng tạo ra "chiếc nóp Nguyễn Văn Hưởng" - một cải tiến giúp bộ đội vừa chống muỗi, chống lạnh mà vẫn thoáng khí nhờ một ô cửa sổ nhỏ bằng lưới trên đầu nóp. Năm 1946, ông trúng cử đại biểu Quốc hội khóa I và dũng cảm cùng các trí thức Sài Gòn ký vào bản tuyên ngôn ủng hộ Chính phủ kháng chiến chống Pháp. Ngày 03/7/1953, bác sĩ Nguyễn Văn Hưởng vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam.

Người đặt nền móng cho nền y học dân tộc kết hợp Đông - Tây y Dù được đào tạo Tây y bài bản, bác sĩ Nguyễn Văn Hưởng rất trân trọng y học cổ truyền. Từ những ngày ở bưng biền, ông đã tập hợp các vị lương y, thu thập bài thuốc quý, xây dựng toa cơ bản gồm 10 vị thuốc Nam để đưa vào giảng dạy cho y tá, cứu thương và phổ biến rộng rãi trong nhân dân.

Sau khi tập kết ra Bắc năm 1954, ông liên tục đảm nhận các trọng trách: Trưởng đoàn đại biểu Nhân dân Nam Bộ đi dự Hội nghị châu Á tại New Delhi, Giám đốc Bệnh viện 303, Viện trưởng Viện Vi trùng học, Vụ trưởng Vụ Đông y. Tại Quốc hội năm 1956, ông đã đề xuất Chính phủ khẩn trương lập bệnh viện Đông y, mở trường dạy học Đông y, tổ chức bào chế thuốc Nam và thành lập Hội Đông y.

Từ tháng 3/1969 đến tháng 4/1974, ông giữ chức vụ Bộ trưởng Bộ Y tế, Bí thư Đảng đoàn Bộ Y tế. Trong công tác, ông luôn đề cao việc kết hợp Đông Tây y, tiêu biểu là việc chủ trì biên soạn cuốn "Phương pháp dưỡng sinh" với 72 động tác cơ bản (được tái bản ít nhất 12 lần) và tìm hiểu nguyên lý khoa học để phổ biến luyện tập nhân điện kết hợp y học cổ truyền. Ông cũng là đại biểu Quốc hội và giữ chức Phó Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa II và khóa III.

Giáo sư - bác sĩ Nguyễn Văn Hưởng mất ngày 04/8/1998, thọ 93 tuổi. Cả cuộc đời tận tụy vì sức khỏe nhân dân của ông đã được Đảng, Nhà nước ghi nhận bằng các danh hiệu cao quý: Anh hùng Lao động, Thầy thuốc Nhân dân, Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt I (năm 1996) về Khoa học kỹ thuật, Huân chương Độc lập hạng Nhất. Tên tuổi của ông mãi được lưu truyền qua Quỹ học bổng Nguyễn Văn Hưởng (thành lập năm 1998 dành cho sinh viên y dược và y bác sĩ trẻ vùng sâu vùng xa) cùng nhiều con đường tại Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội.