Bậc Sĩ Phu Yêu Nước, Khí Tiết Bất Khuất Vùng Đất Gò Công

Nguyễn Hữu Huân – Bậc Sĩ Phu Yêu Nước, Khí Tiết Bất Khuất Vùng Đất Gò Công

Trong dòng chảy của phong trào kháng chiến chống Pháp ở Nam Kỳ nửa sau thế kỷ XIX, Thủ khoa Nguyễn Hữu Huân (thường gọi là Thủ khoa Huân, 1830 – 1875) là một biểu tượng rực rỡ của sự kết hợp giữa trí tuệ uyên bác và tinh thần yêu nước quật khởi. Sinh ra tại Định Tường (nay thuộc Tiền Giang), ông đỗ Thủ khoa giải Hương thí năm 1852. Khi thực dân Pháp nổ súng xâm lược, vị sĩ phu tài hoa ấy đã dứt khoát từ bỏ con đường cử nghiệp, từ quan để khoác áo chiến bào, tập hợp nhân dân đứng lên giữ nước.

Cuộc đời kháng chiến của Thủ khoa Huân là một chuỗi những năm tháng gian khổ nhưng oanh liệt với ba lần khởi nghĩa bị đàn áp và ba lần bị giặc bắt. Dù bị đày sang đảo Réunion (vùng biển châu Phi) hay chịu muôn vàn đòn roi tra tấn thảm khốc, ý chí chống giặc trong ông chưa bao giờ nguội tắt. Cứ mỗi lần được thả hoặc trốn thoát, ông lại lập tức tìm cách bắt liên lạc với các nghĩa sĩ, tiếp tục dấy binh khởi nghĩa tại vùng Tân An, Mỹ Tho, Gò Công, khiến quân Pháp nhiều phen mất ăn mất ngủ.

Tháng 5 năm 1875, do sự phản bội của kẻ chiêu hàng, Thủ khoa Huân bị giặc bắt lần cuối cùng. Hiểu rõ uy tín lớn lao của ông trong lòng dân chúng, thực dân Pháp dùng mọi thủ đoạn từ dụ dỗ ban phát bổng lộc, chức tước đến đe dọa tử hình nhằm khuất phục ông, nhưng đều nhận lại cái lắc đầu đầy khinh bỉ. Ngày 19 tháng 5 năm 1875, giặc đưa ông về quê nhà Chợ Gạo (Tiền Giang) để hành quyết. Trên đường ra pháp trường, ông vẫn ung dung làm thơ tuyệt mệnh bằng chữ Nôm, khẳng định lòng trung kiên sắt đá với tổ quốc.

Thủ khoa Nguyễn Hữu Huân ngã xuống ở tuổi 45, độ tuổi chín muồi của tài năng và lý tưởng. Sự hy sinh của ông không chỉ để lại niềm tiếc thương vô hạn cho đồng bào Nam Bộ, mà tấm gương "thà chết vinh còn hơn sống nhục", lấy ngòi bút và thanh gươm chiến đấu đến hơi thở cuối cùng của ông đã trở thành tượng đài bất tử trong lòng dân tộc.