Bác sĩ, Thiếu tướng Vũ Văn Cẩn: Người đặt nền móng cho ngành Quân y Việt Nam và dấu ấn lịch sử tại Điện Biên Phủ
Bác sĩ Vũ Văn Cẩn là Cục trưởng Cục Quân y đầu tiên, người tổ chức và chỉ đạo các lực lượng quân y tham gia phục vụ trong tất cả các chiến dịch lớn của Quân đội nhân dân Việt Nam, đồng thời đóng góp to lớn cho ngành dân y. Xuất thân từ lớp trí thức yêu nước, ông gia nhập Quân đội năm 1945 và được Chủ tịch Hồ Chí Minh bổ nhiệm làm Cục trưởng Cục Quân y năm 1946. Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ (1954), ông trực tiếp chỉ đạo xây dựng hệ thống "bệnh viện trong lòng đất", hoàn thiện quy trình cứu chữa thương binh nhanh chóng ngay tại hỏa tuyến, góp phần giảm thiểu tối đa thương vong và củng cố niềm tin chiến đấu cho bộ đội. Tấm gương cùng những câu chuyện chiến trường của ông đã truyền cảm hứng cho thế hệ sau nối nghiệp y học phụng sự đất nước.
Xuất thân và chặng đường bước vào cách mạng:
Thời thanh niên: Được đào tạo y khoa chuyên ngành mắt dưới thời Pháp thuộc; tích cực tham gia phong trào trí thức yêu nước, viết bài cho báo Tiếng gọi sinh viên, phụ trách mục "Truyền bá vệ sinh và tân y dược học" trên Tạp chí Thanh Nghị.
Hoạt động xã hội: Tích cực vận động học sinh, sinh viên tham gia phong trào Truyền bá Quốc ngữ và tuyên truyền nếp sống vệ sinh trong nhân dân lao động.
Tham gia Quân đội: Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông làm Giám đốc Ban y tế Giải phóng quân, sau đó là Giám đốc Ban y tế Vệ quốc đoàn toàn quốc.
Bổ nhiệm lịch sử: Ngày 25-3-1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 35/SL bổ nhiệm ông làm Cục trưởng Cục Quân y đầu tiên.
Trưởng thành cùng Ngành Quân y (1945 – 1954):
Lãnh đạo Cục Quân y phát triển từ không đến có, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ bảo đảm quân y chiến đấu.
Từng bước xây dựng hệ thống lý luận y học quân sự Việt Nam: Từ bảo đảm cho cấp độ tiểu đoàn đánh tiêu diệt cứ điểm độc lập đến các chiến dịch tiến công trận địa, hiệp đồng binh chủng tiêu diệt tập đoàn cứ điểm kiên cố.
Chùm ảnh tư liệu
Ảnh tư liệu của bài viết.
Dấu ấn chỉ đạo tại Mặt trận Điện Biên Phủ (1954):
Xây dựng tư tưởng & Phương châm: Thực hiện chỉ thị đẩy lùi tư tưởng bi quan sau lệnh kéo pháo ra, quán triệt phương châm "đánh chắc, tiến chắc" trong toàn ngành quân y.
Sáng kiến "Bệnh viện trong lòng đất": Trực tiếp xuống Đội điều trị 1 nghiên cứu; phác thảo kế hoạch và chỉ đạo đào hầm, chống gỗ, làm phòng mổ ngầm, kho thuốc, hầm thay băng và hàng trăm hầm thương binh. Mô hình được nhân rộng toàn mặt trận, đảm bảo mỗi đội điều trị tuyến 1 có ít nhất 1–2 phòng mổ ngầm trước tháng 3-1954.
Tổ chức quy trình cứu chữa hỏa tuyến thần tốc:
Tổ chức dây chuyền chuyển thương và cấp cứu đa tầng (từ tổ quân y tiểu đoàn, đại đội đến đội điều trị đại đoàn, chiến dịch).
Thương binh được băng bó trong vài phút $\rightarrow$ Y tá chăm sóc trong vòng 30 phút $\rightarrow$ Đưa vào phòng mổ trung đoàn trong 3–4 giờ $\rightarrow$ Chuyển về đội điều trị kỹ thuật cao sau khoảng 4 giờ.
Sức mạnh tinh thần và sự nối tiếp thế hệ:
Tấm gương quên mình: Ghi nhận những hành động anh dũng của cán bộ quân y tại hỏa tuyến, tiêu biểu như y tá Lương Văn Vọng (dành băng cho đồng đội, dũng cảm chiến đấu tiêu diệt ụ súng địch để bảo vệ thương binh).
Truyền cảm hứng: Nhờ những câu chuyện sống động và tinh thần cống hiến của Thiếu tướng Vũ Văn Cẩn, con trai ông – Đại tá, PGS, TS Vũ Điện Biên – đã nối nghiệp cha, trở thành bác sĩ và nguyên Viện trưởng Viện Tim mạch (Bệnh viện Trung ương Quân đội 108).
