Bác sĩ Trần Duy Hưng – Vị Thị trưởng huyền thoại của lòng dân và Thủ đô Hà Nội
Trong lịch sử cách mạng Việt Nam, có những vĩ nhân không đi ra từ binh nghiệp hay chiến trường đẫm máu, mà tỏa sáng bằng trí tuệ, tấm lòng nhân ái và sự tận tụy vô bờ bến dành cho nhân dân. Người đàn ông vĩ đại ấy chính là Bác sĩ Trần Duy Hưng, vị Chủ tịch Ủy ban Hành chính đầu tiên của Thủ đô Hà Nội (người mà người dân thường gọi một cách thân thương là vị Thị trưởng của lòng dân). Ông là người giữ kỷ lục lãnh đạo Hà Nội lâu nhất (hơn hai thập kỷ), một trí thức yêu nước tiêu biểu được Chủ tịch Hồ Chí Minh tin cẩn giao phó sứ mệnh chèo lái, tái thiết và bảo vệ trái tim của cả nước qua những giai đoạn lịch sử cam go nhất.
Trần Duy Hưng sinh năm 1912 tại làng Hòe Thị, xã Xuân Phương, huyện Từ Liêm (nay thuộc quận Nam Từ Liêm, Hà Nội) trong một gia đình trung lưu Nho học. Ngay từ nhỏ, ông đã nổi tiếng thông minh, hiếu học và có lòng thương người sâu sắc. Lớn lên, ông theo học ngành Y tại Trường Đại học Đông Dương và trở thành một bác sĩ đa khoa tài hoa.
Năm 1935, ở tuổi 23, Bác sĩ Trần Duy Hưng cùng người em gái mở một bệnh viện tư tại phố Thợ Nhuộm. Phòng khám của ông nhanh chóng trở thành một địa chỉ quen thuộc của người dân Hà thành, đặc biệt là người nghèo. Với tấm lòng "lương y như từ mẫu", ông không chỉ khám bệnh miễn phí mà còn giúp đỡ tiền bạc, cơm cháo cho những bệnh nhân có hoàn cảnh khó khăn. Chính tại nơi đây, chứng kiến nỗi đau khổ của người dân dưới ách thực dân và nạn đói khủng khiếp, lòng yêu nước của người thầy thuốc trẻ đã được thức tỉnh. Ông bí mật tham gia phong trào truyền bá chữ Quốc ngữ, hướng dẫn thanh niên tổng hội cứu quốc và biến bệnh viện của mình thành nơi nuôi giấu, chữa trị cho các cán bộ cách mạng hoạt động bí mật.
Tháng 8 năm 1945, Cách mạng Tháng Tám thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời. Để quản lý và tái thiết thủ đô trong buổi bình minh độc lập đầy hỗn loạn, Chủ tịch Hồ Chí Minh cần một người có uy tín lớn, có tài năng và được lòng dân. Người đã trực tiếp đến gặp và đề nghị Bác sĩ Trần Duy Hưng gánh vác trọng trách làm Chủ tịch thành phố. Bất ngờ trước lời đề nghị lớn lao, ông khiêm tốn thưa: "Thưa cụ, tôi chỉ là một bác sĩ thực hành, việc chính trị tôi chưa quen." Bác Hồ liền mỉm cười, vỗ vai ông bảo: "Thì tôi trước đây có làm Chủ tịch bao giờ đâu, chúng ta cứ vừa làm vừa học, có lòng yêu nước thương dân thì nhất định sẽ làm được." cảm động trước tầm nhìn và tấm lòng của vị lãnh tụ, vị bác sĩ 33 tuổi đã gật đầu nhận lời, chính thức trở thành vị Thị trưởng trẻ tuổi nhất lịch sử Hà Nội.
Ngay sau khi nhậm chức, Chủ tịch Trần Duy Hưng đã cùng chính quyền non trẻ đối mặt với muôn vàn thác ghềnh: nạn đói năm 1945, giặc dốt và sự khiêu khích của quân đội nước ngoài. Ông phát động phong trào "Hũ gạo cứu đói", tự mình đạp xe đến từng khu phố để động viên người dân sẻ cơm nhường áo. Sự gần gũi, chính trực và phong thái lịch lãm, trí thức của ông đã tạo nên một niềm tin tuyệt đối trong lòng nhân dân Hà Nội bấy giờ.
Khi toàn quốc kháng chiến bùng nổ vào tháng 12 năm 1946, ông cùng chính phủ rút lên chiến khu Việt Bắc. Tại đây, ông được bổ nhiệm làm Thứ trưởng Bộ Nội vụ rồi Thứ trưởng Bộ Y tế, dốc lòng chăm lo sức khỏe cho bộ đội và nhân dân, tổ chức hệ thống y tế chiến trường cứu sống hàng vạn chiến sĩ.
Ngày 10 tháng 10 năm 1954, Hà Nội hoàn toàn được giải phóng khỏi ách đô hộ của thực dân Pháp. Trong đoàn quân chiến thắng rầm rộ tiến về tiếp quản Thủ đô, người dân Hà Nội vỡ òa nước mắt khi nhìn thấy hình ảnh Bác sĩ Trần Duy Hưng – vị Chủ tịch thân thương ngày nào – đứng trên chiếc xe Jeep đi đầu, vẫy tay chào đồng bào trong tiếng reo hò vang dội. Ông tiếp tục được Đảng và Nhà nước giao trọng trách làm Chủ tịch Ủy ban Hành chính thành phố Hà Nội cho đến năm 1977.
Trong hơn 20 năm trên cương vị người đứng đầu thành phố, dấu ấn của Chủ tịch Trần Duy Hưng in đậm trên khắp các công trình vĩ đại tái thiết Thủ đô: từ việc xây dựng Công viên Thống Nhất (bằng sức lao động vinh quang của hàng vạn thanh niên, học sinh), cải tạo hồ Hoàn Kiếm, hồ Tây, đến việc xây dựng các khu công nghiệp Cao - Xà - Lá, khu tập thể Nguyễn Công Trứ, Kim Liên.
Đặc biệt, trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước, khi Hà Nội phải hứng chịu những trận mưa bom hủy diệt của siêu pháo đài bay B-52 vào tháng 12 năm 1972, người ta luôn thấy hình ảnh vị Chủ tịch thành phố tóc bạc phơ, đội mũ cối, trực tiếp có mặt tại các tọa độ lửa như Khâm Thiên, An Dương ngay sau khi bom vừa dứt. Ông không ngại hiểm nguy, lội qua những đống đổ nát để chỉ huy lực lượng cứu hộ, đào bới tìm kiếm người bị nạn và nghẹn ngào chia sẻ nỗi đau thương cùng các gia đình nạn nhân. Sự can trường và tình thương của ông như một điểm tựa tinh thần vững chãi, tiếp thêm sức mạnh cho người dân Hà Nội kiên cường vượt qua bão đạn để làm nên chiến thắng "Điện Biên Phủ trên không" chấn động lịch sử.
Chủ tịch Trần Duy Hưng là một người vô cùng giản dị, liêm khiết. Cả cuộc đời làm lãnh đạo thành phố, ông từ chối mọi đặc quyền đặc lợi, vẫn ở trong ngôi nhà đơn sơ và đi lại bằng chiếc xe đạp cũ hoặc chiếc xe ô tô chung của cơ quan. Mỗi buổi sáng, ông thường đi bộ hoặc đạp xe qua các con phố để trực tiếp lắng nghe ý kiến, tâm tư của những người lao động nghèo từ bà bán xôi, bác xích lô đến người công nhân quét rác.
Ông trút hơi thở cuối cùng vào năm 1988, để lại niềm tiếc thương vô hạn cho toàn thể nhân dân Thủ đô. Tên của ông đã được trân trọng đặt cho một trong những đại lộ đẹp và hiện đại bậc nhất của Hà Nội ngày nay. Bác sĩ Trần Duy Hưng không chỉ là một nhà lãnh đạo xuất sắc, một trí thức kiên trung, mà ông mãi mãi là tấm gương ngời sáng về một "vị công bộc của nhân dân", một biểu tượng cao đẹp cho nét thanh lịch, nhân văn và cốt cách của con người Hà Nội.
